Hậu Giang: Hàng loạt công trình, dự án ứng phó biến đổi khí hậu chậm triển khai

“Ì ạch” những công trình, dự án tiền tỷ

Là địa phương có hệ thống sông ngòi chằng chịt, thời gian qua, để ứng phó với BĐKH, tỉnh Hậu Giang đã tập trung củng cố, nâng cấp, xây dựng mới hệ thống kè sông, hay các công trình thủy lợi nhằm điều tiết lũ, ngăn mặn, trữ ngọt,… Tuy nhiên đến nay, chỉ một số ít công trình được triển khai thực hiện.

Năm 2009, năm đầu tiên nước mặn tấn công sâu vào trung tâm TP Vị Thanh và một số khu vực khác. Điều này khiến nhiều hộ dân thiếu nước sản xuất và sinh hoạt. Trước tình hình đó, các cơ quan chuyên môn của tỉnh Hậu Giang đã chủ động đề xuất quy hoạch xây dựng hồ sinh thái nước ngọt rộng 50ha, kết hợp đầu tư nhà máy xử lý nước với kinh phí 465 tỷ đồng nhằm giải quyết tình trạng thiếu nước ngọt cung cấp cho TP Vị Thanh trong những tháng mùa khô. Đồng thời, Hậu Giang cũng lập dự án xây hồ chứa nước ngọt rộng 200ha tại huyện Vị Thủy (giáp ranh TP Vị Thanh), với sức chứa 6 triệu m3 nước, kinh phí khoảng 395 tỷ đồng. Tuy nhiên đến nay, dự án chỉ mới dừng lại ở mức lập báo cáo đề xuất theo chương trình ứng phó BĐKH.

Tương tự, dự án nâng cấp bờ bao kết hợp đường giao thông từ thị trấn Cây Dương (huyện Phụng Hiệp) đến ngã ba Vĩnh Tường (thị xã Long Mỹ), được phê duyệt từ năm 2012 với kinh phí thực hiện 549 tỷ đồng nhiều năm nay vẫn dậm chân tại chỗ.

Đây được xem là những công trình, dự án quan trọng, cấp bách để ứng phó với BĐKH. Bởi ngoài ngăn chặn xâm nhập mặn, kết hợp giữ nước ngọt và phòng, chống lũ, sẽ tạo điều kiện tháo chua, rửa phèn cho hơn 10.000ha đất sản xuất nông nghiệp ở các địa phương trong huyện Phụng Hiệp, Vị Thủy và thị xã Long Mỹ; đồng thời, hình thành hành lang giao thông liên hoàn, ứng phó với tình trạng sạt lở, bảo đảm an toàn cho hơn 250 hộ dân sinh sống dọc theo bờ kênh Lái Hiếu, đối phó với tình hình BĐKH diễn ra ngày càng phức tạp, góp phần thúc đẩy nghề nông, lâm nghiệp, tạo tiền đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cho địa phương.

Chưa phát huy hiệu quả

Dù đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhưng do thiếu đồng bộ nên tình trạng BĐKH vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất của người dân Hậu Giang. Cụ thể, dự án đê bao ngăn mặn Long Mỹ-Vị Thanh, theo kế hoạch sẽ được thực hiện hoàn thành trong giai đoạn từ năm 2007-2012. Song đến nay, chỉ có 7 trong tổng số 10 gói thầu đang trong quá trình hoàn thiện, 3 gói thầu còn lại, với hơn 10km đường giao thông vẫn chưa thực hiện.

Điều đáng nói, 7 gói thầu hoàn thành đưa vào khai thác, cũng còn nhiều điều dư luận băn khoăn. Ví như, thay vì sử dụng công tơ điện thì các hệ thống cống lại được vận hành theo hình thức thủ công và chưa được giao cho địa phương quản lý. Điều này không chỉ gây mất nhiều thời gian, công sức mà còn tốn thêm khoản chi phí ngân sách để vận hành. Anh Nguyễn Thành Lễ, cán bộ Tổ kỹ thuật xã Vĩnh Viễn A, huyện Long Mỹ cho hay, trước khi vận hành cống, địa phương phải báo về chủ đầu tư ít nhất 2-3 ngày mới thuê được nhân công. Mỗi lần đóng hoặc mở cống còn tiêu tốn thêm 400.000 đồng. “Thời gian đóng cống mất 6-7 giờ, khi đó nước mặn đã tràn sâu vô nội đồng hàng cây số rồi. Thế thì làm sao mà ứng phó với mặn xâm nhập bất ngờ được. Chuyện đóng cống kéo dài thời gian, chưa bảo đảm yêu cầu ngăn mặn đã đành mà việc mở cống để tháo chua, rửa phèn cho đất canh tác cũng không xong. Năm ngoái, cả trăm héc-ta lúa hè thu muộn ở đây bị chết yểu vì ngộ độc phèn, chủ yếu là do công tác khui đập thời vụ quá chậm, nên phèn không kịp thoát hết ra ngoài” - anh Lễ bức xúc. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Hậu Giang, không chỉ riêng ở tuyến đê bao Long Mỹ-Vị Thanh, mà trên toàn tỉnh hiện có đến 30 cống hở được thiết kế vận hành theo phương thức quay tay.

Theo thống kê, những tháng đầu năm 2017 vừa qua, tình trạng xâm nhập mặn ở một số địa bàn vùng ven của huyện Long Mỹ, Vị Thủy, thị xã Long Mỹ và TP Vị Thanh (tỉnh Hậu Giang) diễn biến phức tạp, có thời điểm nồng độ mặn tăng cao đến 19,8‰. Độ mặn tăng cao và lấn sâu vào nội đồng làm hơn 246ha lúa bị mất trắng; gây thiệt hại 407ha lúa đông xuân, khoảng 6.000ha lúa hè thu không thể xuống giống được.

Xâm nhập mặn không chỉ tác động tiêu cực đến quá trình sản xuất nông nghiệp mà còn làm ảnh hưởng lớn đến cuộc sống, sinh hoạt của người dân, đặc biệt là vùng có dự án. Do dự án thi công dang dở nên mỗi khi mưa xuống hay triều cường xuất hiện là tình trạng bị ngập úng cục bộ lại xảy ra. Chưa kể, hầu hết các hộ dân nơi đây đều đã nhận tiền bồi thường giải phóng mặt bằng nên vấn đề cải tạo tuyến giao thông, góp phần ngăn mặn, triều cường ít được quan tâm thực hiện.

Ông Lê Văn Cương, ở ấp 7, xã Vĩnh Viễn A phàn nàn: “Từ lúc làm đê bao đến nay, thêm vào đó là mực nước mỗi năm dâng cao hơn nên khiến cho con lộ ngày càng xuống cấp trầm trọng. Mùa mưa thì sình lầy, từ đó người dân không thể lưu thông bằng xe gắn máy. Có lúc phải dùng ghe, xuồng làm phương tiện để di chuyển. Với tình trạng dự án thi công cầm chừng thế này, không biết đến bao giờ người dân nơi đây mới hết khổ”.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hậu Giang cho biết: “Khó khăn lớn nhất đối với Hậu Giang là do chưa có kinh phí nên các công trình, dự án chưa thể triển khai thực hiện. Trước mắt, tất cả các cống có thiết kế theo phương thức quay tay sẽ được lắp đặt mô-tơ điện trong thời gian sớm nhất để kịp thời phát huy hiệu quả ngăn mặn, trữ ngọt, tháo gỡ vướng mắc cho bà con trong vùng dự án”.

Bài và ảnh: NGỌC THẢO