Mùa thu cũng là mùa ghi mốc son lịch sử, dịp cả nước hướng về Thủ đô với tất cả niềm tự hào trong dịp kỷ niệm 77 năm Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong rất nhiều "địa chỉ đỏ" ở mảnh đất ngàn năm văn hiến, phường Phú Thượng (quận Tây Hồ) vinh dự từng là nơi Bác Hồ dừng chân nghỉ lại trong những ngày đầu tiên từ Chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội.

Cuối tháng 8 vừa qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Phú Thượng vinh dự đón nhận bằng di tích quốc gia địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc tại gia đình cụ Nguyễn Thị An (từ ngày 23 đến 25-8-1945). Tại ngôi nhà này, Bác Hồ đã làm việc với các đồng chí: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh về kết quả Tổng khởi nghĩa trong cả nước, chuẩn bị cho ngày ra mắt đồng bào, đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (2-9-1945). Sau lần đó, gia đình cụ An và địa phương còn vinh dự được đón Bác về thăm vào năm 1946.

Ông Công Ngọc Dũng giới thiệu về nơi trưng bày tư liệu, hình ảnh tại di tích lịch sử nhà cụ Nguyễn Thị An (phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, TP Hà Nội). 

Trở lại phường Phú Thượng những ngày này, chúng tôi cảm nhận niềm vui của những người dân nơi đây mỗi khi nhắc đến di tích lịch sử nhà cụ Nguyễn Thị An. Anh Nguyễn Trường Sơn, một người dân trong phường tâm sự: “Bao năm qua, ngôi nhà nhỏ tại tổ 17, khu dân cư số 4 này đã trở thành điểm giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, là điểm tựa niềm tin để người dân luôn hướng về Đảng. Chúng tôi tự hào vì Phú Thượng có một di tích lịch sử gắn liền với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc”.

Trải qua gần 8 thập niên, di tích ngôi nhà cụ Nguyễn Thị An luôn được gia đình và địa phương giữ gìn, bảo quản cẩn thận. Bộ trường kỷ nơi Bác làm việc, chiếc sập gỗ nơi Người nằm nghỉ cùng chiếc máy chữ, chiếc gương soi, chậu rửa mặt... vẫn được lưu giữ vẹn nguyên. Ngoài ra, nhiều hình ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và một số cán bộ cách mạng được gia đình sưu tầm, trưng bày. Từng sân nhà, góc phố nơi đây như in dấu chân Bác. Chỉ tay về phía cây mộc bên hiên nhà, ông Công Ngọc Dũng, cháu nội cụ Nguyễn Thị An nói: "Cây mộc này có tuổi đời gần 100 năm. Dịp Bác Hồ về đây 77 năm trước, cây mộc tỏa ngát hương. Bây giờ, cây mộc vẫn tươi xanh như chứng kiến dấu mốc lịch sử của ngôi nhà. Không chỉ được hai lần đón Bác, ngôi nhà này cũng từng là nơi nuôi giấu cán bộ cách mạng và vinh dự đón nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng về thăm".

Từ năm 1996 đến nay, ông Công Ngọc Dũng là người trông coi di tích nhà cụ Nguyễn Thị An. Ngoài trách nhiệm trông nom, bảo quản các hiện vật, ông Dũng kiêm thuyết minh viên phục vụ du khách gần xa đến tham quan. Ông thuộc làu mỗi câu chuyện, hiện vật gắn với Bác Hồ trong ngôi nhà. Hướng mắt nhìn về bức ảnh của Bác được treo ở vị trí trang trọng nhất, ông Dũng nhớ lại: “Theo lời bố tôi (ông Công Ngọc Kha) kể lại, tối 23-8-1945 có đoàn công tác từ chiến khu về, trong đó có đồng chí Hoàng Tùng. Nghe hai chữ "chiến khu", bố tôi xúc động và bật nói: “Chào các đồng chí! Các đồng chí ở chiến khu mới về đấy ạ. Các đồng chí hãy kể chuyện về chiến khu cho chúng tôi nghe đi”. Nghe vậy, bác Hoàng Tùng nói khẽ: "Các đồng chí còn mệt cần nghỉ ngơi, để khi khác sẽ kể chuyện anh nghe". Qua ánh đèn dầu, bố tôi nhìn thấy một cụ già có đôi mắt sáng, chòm râu thưa, trán cao, đang ngồi đánh máy chữ... Trước khi chia tay gia đình vào chiều 25-8-1945, cụ già đó đã nhờ bố tôi mời mọi người trong gia đình đến và tươi cười cảm ơn từng người. Ngày 2-9-1945, bố tôi đi dự mít tinh ở Quảng trường Ba Đình, nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập mà trong lòng cứ ngờ ngợ. Về đến nhà, ông nói chuyện với đồng chí Hoàng Tùng thì mới biết cụ già ở nhà mình mấy ngày trước chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lúc đó, các thành viên trong gia đình tôi vỡ òa, mọi người ôm nhau trong niềm phấn khởi, xúc động vô bờ”.

Tự thấy bản thân phải có trách nhiệm gìn giữ ngôi nhà để trở thành địa điểm giáo dục truyền thống cho người dân và thế hệ trẻ, nhiều năm qua, ông Dũng và gia đình đã phối hợp với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương bảo quản tốt những hiện vật, tôn tạo ngôi nhà bảo đảm giữ được nét kiến trúc như ban đầu. Bà Nguyễn Thùy Linh, Phó chủ tịch UBND phường Phú Thượng đánh giá: "Ngoài tâm huyết, ông Dũng còn có những đóng góp về vật chất trong nhiều năm qua để giữ gìn di tích nhà cụ Nguyễn Thị An. Chúng tôi đề nghị cấp trên quan tâm đầu tư tôn tạo, nâng tầm di tích này cùng cơ chế vận hành chuyên nghiệp hơn để góp phần thu hút khách du lịch".

Đáp ứng mong muốn chính đáng của ông Công Ngọc Dũng và nhân dân địa phương, ông Nguyễn Đình Khuyến, Chủ tịch UBND quận Tây Hồ thông tin: “Quận Tây Hồ đang lập kế hoạch tu sửa, tôn tạo di tích nhà cụ Nguyễn Thị An để xứng tầm với một "địa chỉ đỏ" quan trọng. Việc di tích vừa được đón bằng xếp hạng quốc gia sẽ là tiền đề quan trọng để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quận Tây Hồ quyết tâm đưa nơi đây trở thành một trong những di sản văn hóa tiêu biểu của địa phương”.

Bài và ảnh: HỮU TRƯỞNG