Thảo nguyên Khau Sao nằm ở độ cao hơn 700m, thuộc thôn Suối Mạ A, xã Quan Sơn (trước đây là xã Hữu Kiên), tỉnh Lạng Sơn.

Diện tích rộng lớn, thảm cỏ xanh mướt quanh năm, khí hậu mát mẻ chính là “thiên đường” cho giống ngựa bạch thuần chủng. Toàn xã Quan Sơn hiện có gần 3.000 con ngựa.

Riêng đàn ngựa bạch thuần chủng không lai tạp tại Khau Sao được bảo tồn và phát triển mạnh mẽ nhờ Chương trình hỗ trợ khoa học công nghệ giai đoạn 2016-2025.

 Ngựa bạch trên thảo nguyên Khau Sao. Ảnh: SƠN TÙNG

Từ năm 2016, dự án “Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật xây dựng mô hình sản xuất giống và chăn nuôi ngựa bạch tại tỉnh Lạng Sơn” đã được triển khai tại đây.

Kết quả đáng ghi nhận, tỷ lệ thụ thai lần đầu đạt gần 80%, đã sản xuất gần 200 con ngựa bạch có đặc điểm ngoại hình chuẩn giống, sinh trưởng phát triển tốt.

Đến nay, xã Quan Sơn duy trì ổn định khoảng 1.200-1.500 con ngựa bạch thuần chủng chỉ riêng tại khu vực Khau Sao. Người dân áp dụng quy trình chọn lọc giống, chăm sóc ngựa đực giống, ngựa cái sinh sản, ngựa cai sữa, phòng trị bệnh khoa học, giúp đàn ngựa khỏe mạnh, ít dịch bệnh.

Ông Ma Duyên Minh, thôn Pá Phào, xã Quan Sơn chia sẻ: “Riêng con ngựa, mỗi lứa đẻ một con, một năm người nuôi có thể thu nhập khoảng 20 triệu đồng. Thịt ngựa bạch giàu dinh dưỡng, cao ngựa là dược liệu quý, nên giá ngựa thương phẩm và ngựa giống luôn cao hơn các giống khác. Nuôi ngựa bạch giúp gia đình tôi thoát nghèo từ nhiều năm nay”.

Tận dụng lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn thức ăn tự nhiên phong phú, người dân xã Quan Sơn đang dần khẳng định thương hiệu đặc trưng trên bản đồ chăn nuôi miền núi với mô hình phát triển ngựa bạch-loài vật được ví như “huyết thống trắng” của đại ngàn.

Ngựa bạch trên thảo nguyên Khau Sao. Ảnh: SƠN TÙNG 

Anh Nông Văn Lợi, Trưởng thôn Pá Phào, xã Quan Sơn cho biết: “Toàn thôn có 55 hộ thì 51 hộ chăn nuôi ngựa bạch thuần chủng. Từ năm 2007, nhiều hộ vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để mua ngựa giống. Đến nay, các hộ cơ bản đã thoát nghèo. Xã hỗ trợ ngựa cái sinh sản cho hộ nghèo, hộ khó khăn, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật chăn thả bán tự nhiên trên đồng cỏ Khau Sao”.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, mô hình nuôi ngựa bạch còn góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo. Từ các chương trình mục tiêu quốc gia, hàng năm, các hộ nghèo đã được hỗ trợ ngựa giống, mỗi hộ một con giống trị giá gần 40 triệu đồng.

Anh Nông Văn Nghị, Phó trưởng phòng Kinh tế xã Quan Sơn nhấn mạnh: “Chăn nuôi ngựa bạch là sinh kế quan trọng của xã. Địa hình núi cao, thảm cỏ tự nhiên phát triển mạnh, rất phù hợp. Chúng tôi tiếp tục hỗ trợ giống, vốn và kỹ thuật để đàn ngựa phát triển bền vững, góp phần xóa nghèo bền vững”.

Hiện nay, nuôi ngựa bạch đang mở rộng sang các xã lân cận. Đồng thời, địa phương đã xây dựng đề án phát triển chăn nuôi ngựa theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật và quy hoạch vùng nuôi rõ ràng.

Ngựa bạch trên thảo nguyên Khau Sao. Ảnh: SƠN TÙNG 

Năm Bính Ngọ 2026, hình ảnh bạch mã tung vó trên thảo nguyên Khau Sao không chỉ là biểu tượng văn hóa mà còn là hiện thực sinh kế. Mỗi con ngựa bạch sinh ra là một “tài sản trắng” mang lại thu nhập ổn định, giúp hàng trăm hộ dân vùng cao vững bước. Những con ngựa trắng muốt, lông mượt, mắt hồng, đang gợi lên sức sống mãnh liệt của vùng đất Xứ Lạng trong năm mới.

Du khách đến Khau Sao những ngày Xuân Bính Ngọ sẽ được chiêm ngưỡng đàn ngựa bạch thong dong trên đồng cỏ xanh, nghe tiếng vó ngựa vang vọng giữa núi rừng.

Đó không chỉ là cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, mà còn là minh chứng sống động cho sự kiên trì, bền bỉ của người dân Quan Sơn trong hành trình phát triển kinh tế-xã hội.