Sinh thời, nhà báo Hữu Thọ (1932-2015), một trong những cây bút nổi tiếng nền báo chí cách mạng Việt Nam có lần chia sẻ với những người đồng nghiệp cùng thời rằng, có những thông tin nội dung bài báo hôm nay tưởng đúng, nhưng ngày mai chưa chắc đã phù hợp. Cũng có những bài báo mới đọc qua tưởng chừng không có gì đọng lại, nhưng sau một thời gian được thực tiễn kiểm chứng, bài báo ấy có giá trị bởi những dự cảm, tiên lượng được ẩn chứa trong đó.

Trong quá trình làm báo của mình, tôi đã viết một số bài báo có những nội dung đề xuất lần đầu tiên được nêu ra trước công luận, sau đó được Đảng, Nhà nước tiếp thu và đưa vào chủ trương, chính sách cho phù hợp với thực tiễn cuộc sống.

Sau 25 năm bài báo đề xuất, một chủ trương lớn đã thành hiện thực

Ngày 31-5-2026 đi vào đời sống xã hội khi lần đầu tiên, nước ta chính thức triển khai “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí” năm 2026. Hưởng ứng thực hiện hoạt động ý nghĩa này là mỗi chúng ta thiết thực góp phần hiện thực hóa chủ trương “Tiết kiệm là quốc sách” của Đảng, Nhà nước ta nêu ra từ nhiều thập kỷ qua. 

Tuy vậy, có thể chưa nhiều người biết rằng, cách đây 25 năm, lần đầu tiên có một bài báo với tiêu đề: Nên có “Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm” của tác giả Nguyễn Văn Hải đăng trên Tạp chí Cộng sản - Cơ quan lý luận chính trị của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, xuất bản tháng 2-2001.

Tôi viết bài báo đó khi đang là Thượng úy, Trợ lý thanh niên của Bộ Tham mưu Quân khu 2. Sau khi phân tích thực trạng, nguyên nhân và hệ lụy của tình trạng lãng phí rất đáng báo động, tác giả cho rằng, hiện nay hằng năm nước ta có nhiều ngày có ý nghĩa đã trở thành ngày của toàn dân như: Ngày Biên phòng toàn dân (3-3); Ngày toàn dân Phòng cháy, chữa cháy (4-10); Ngày hội Quốc phòng toàn dân (22-12)... Đây thực sự là những ngày hội trong đời sống chính trị của nhân dân. Từ lý do đó, người viết đề xuất: Để nhắc nhở, động viên nhân dân nâng cao ý thức, trách nhiệm và tích cực thực hành tiết kiệm, chúng ta nên tổ chức “Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm”.

Thực hiện “Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm” có ý nghĩa sâu sắc cả về chính trị, kinh tế, xã hội. Về mặt chính trị, ngày đó giúp cho mọi công dân thấy rõ vai trò, tác dụng của việc thực hành tiết kiệm để phục vụ cho đầu tư phát triển đất nước. Về khía cạnh kinh tế, thông qua thực hiện ngày này sẽ huy động được một lực lượng đáng kể tiền của trong dân, góp phần thiết thực vào việc giải quyết một số vấn đề về công ăn việc làm và an sinh xã hội. Về phương diện xã hội, đây là ngày tạo ra phong trào toàn xã hội nêu cao ý thức thực hành tiết kiệm, đấu tranh phòng, chống lãng phí.

Gần 24 năm sau, nhận thấy tình hình lãng phí vẫn rất nhức nhối, tôi tiếp tục viết bài: Cần phát động, tổ chức “Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm” hằng năm đăng trên Báo Nhân Dân ra ngày 5-11-2024.

Hơn nửa năm sau, trong bài viết “Thực hành tiết kiệm” đăng trên các phương tiện truyền thông đại chúng ngày 1-6-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) nêu ra một trong những giải pháp, đó là: “Nghiên cứu phát động và duy trì thường niên “Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm” để thúc đẩy, lan tỏa phong trào toàn xã hội nêu cao ý thức thực hành tiết kiệm”.

Từ tinh thần chỉ đạo đó, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí (được Quốc hội khóa XV, Kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 12-10-2025) quy định Điều 9 “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”: “1. Ngày 31 tháng 5 hằng năm là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí; 2. Chính phủ quy định chi tiết việc tổ chức thực hiện Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”.

Nhằm đưa chính sách vào cuộc sống, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã ký Quyết định số 924/QĐ-TTg ngày 24-5-2026 ban hành kế hoạch triển khai hoạt động hưởng ứng Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026.

Quyết định của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ, tổ chức triển khai Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 (ngày 31-5-2026) trên phạm vi toàn quốc nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội về mục đích, ý nghĩa của công tác tiết kiệm, chống lãng phí và ý thức trong thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí; qua đó tạo chuyển biến mới về hành động của mỗi cá nhân; xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn xã hội. Chủ đề của Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 là “Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai”.  

Bài báo: Nên có "Ngày toàn dân thực hành tiết kiệm" của tác giả đăng trên Tạp chí Cộng sản, tháng 2-2001.

Hoán đổi vị trí một từ trong mục tiêu cách mạng sau 10 năm kiến nghị

Trước Đại hội IX của Đảng, Tạp chí Cộng sản đã đăng bài “Đặt đúng vị trí của hai từ “dân chủ”, đăng trong mục “Thư gửi Bộ Biên tập”, xuất bản tháng 11-2000.

Chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta công bố Dự thảo văn kiện để lấy ý kiến đóng góp rộng rãi của nhân dân. Dịp này, tôi đã viết bài: Đặt đúng vị trí của hai từ “dân chủ” gửi Tạp chí Cộng sản. Trên các cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu tư liệu lịch sử kỹ lưỡng, tôi đã đề nghị chuyển từ “dân chủ” lên trước vị trí từ “công bằng” trong mục tiêu chung là “Dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” (dự thảo) và chuyển thành “Dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”.

Người viết đã đưa ra các lý lẽ khoa học để phân tích: 1) Trong Cương lĩnh Chính trị năm 1991 của Đảng đã xác định “dân chủ” là đặc trưng đầu tiên trong 6 đặc trưng của chế độ xã hội XHCN mà nhân dân ta xây dựng; 2) Khi viết Di chúc năm 1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn “Toàn Ðảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới” (chữ “dân chủ” Bác viết trước chữ “giàu mạnh”); 3) Xét về cấu trúc ngôn ngữ thì từ “dân chủ” có nội hàm rộng hơn từ “công bằng”, vì trong “dân chủ” đã bao hàm cả “công bằng”.

Đúng 10 năm sau, đến Đại hội XI của Đảng, mục tiêu “Dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” đã được hoán đổi từ “dân chủ” lên trước từ “công bằng” và ghi rõ trong văn kiện Đại hội XI là: “Dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Bài báo "Đặt đúng vị trí của hai từ "dân chủ" đăng trên Tạp chí Cộng sản, tháng 11-2000.

Từ hiến kế xây dựng “văn hóa công quyền” đến Đề án Văn hóa công vụ

Năm 2008, tôi viết bài: Xây dựng văn hóa công quyền trong cơ quan hành chính đăng trên Tạp chí Tổ chức Nhà nước (cơ quan ngôn luận của Bộ Nội vụ) số tháng 11-2008.

Bài viết nêu thực trạng văn hóa trong bộ máy công quyền, xác định rõ nguyên nhân và đề xuất cần phải xây dựng và thực hiện hóa công quyền trong cơ quan hành chính các cấp. Trong bài có đoạn: “Mục đích cao nhất của việc xây dựng văn hóa công quyền là nâng cao bản chất giai cấp công nhân, hết lòng phụng sự và phục vụ nhân dân của cơ quan hành chính nhà nước các cấp. Xây dựng và thực hiện văn hóa công quyền là một trong những biện pháp cần thiết để nâng cao ý thức, tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức và lập lại kỷ cương, tăng cường kỷ luật, củng cố nền nếp trong các cơ quan hành chính nhà nước”.

10 năm sau, ngày 27-12-2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1847/QĐ/TTg về việc phê duyệt Đề án Văn hóa công vụ. Mục tiêu của đề án là “Nâng cao văn hóa công vụ, góp phần hình thành phong cách ứng xử, lề lối làm việc chuẩn mực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đảm bảo tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả trong hoạt động thực thi nhiệm vụ, công vụ; đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, xã hội”.

Trước đó 10 năm, tác giả đưa ra khái niệm “văn hóa công quyền” có thể chưa thật chuẩn xác, nhưng vấn đề nêu ra trong bài viết đã xác định trúng, đúng bản chất của văn hóa công vụ mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chúc mừng Đại tá Nguyễn Văn Hải (bút danh Thiện Văn) đoạt Giải A Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XIX năm 2024, ngày 21-6-2025.  

Đôi điều tâm sự

Niềm vui của người làm báo không ở đâu xa, mà đôi khi từ chính những bài báo cụ thể đã hàm chứa trong đó sự tiên lượng, dự báo, hiến kế, đề xuất phù hợp với thực tiễn của cuộc sống và sự phát triển của xã hội. Hơn thế, những vấn đề nêu ra phải là vấn đề mới, lần đầu được công bố và được đăng tải trên các ấn phẩm báo chí có uy tín của Đảng, Nhà nước và trong xã hội.

Tôi nghĩ, người làm báo không chỉ là người đưa tin, truyền tin, mà còn là người biết lắng nghe cuộc sống, nhìn thấy từ những đòi hỏi từ thực tế cuộc sống để tìm ra bản chất vấn đề, trên cơ sở đó góp ý, kiến nghị, đề xuất với các cơ quan chức năng và Đảng, Nhà nước bổ sung, hoàn thiện chủ trương, chính sách, giải pháp phù hợp, thiết thực để góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển ngày càng tiến bộ, văn minh.