Hành trình từ ký ức đến những bản khắc mộc

Hà Nội những ngày giáp Tết năm 2026 mang một phong vị khác lạ khi đón nhận "hồn cốt" của làng Chuồn (An Truyền, Huế) trở về. Đứng sau hành trình này là Ngô Quý Đức (sinh năm 1985) - một người con Hà Nội đã dành hơn 20 năm lặng lẽ lần theo dấu vết các dòng tranh dân gian.

Ngô Quý Đức bên tác phẩm tranh Liễn làng Chuồn - loại tranh dân gian xứ Huế đã thất truyền gần 1 thế kỷ qua.

Sau chuyến đi dọc miền Trung năm 2022, Đức dừng chân tại Huế và bàng hoàng nhận ra nghề làm Liễn tại làng Chuồn đã mai một, kể từ khi nghệ nhân cuối cùng – cụ Huỳnh Lý – qua đời. Không đành lòng nhìn một di sản quý báu trôi vào quên lãng, tháng 10-2025, anh quyết định sống trọn vẹn tại Huế để bắt tay vào dự án hồi sinh đầy thử thách.

"Việc hồi sinh nghề Liễn làng Chuồn cần thực hiện khẩn trương bởi nếu để chậm hơn nữa, không chỉ nghề mất đi, mà những dấu vết cuối cùng của ký ức làng cũng sẽ trôi theo thời gian" – Ngô Quý Đức chia sẻ.

Cuộc hội ngộ của những bàn tay tài hoa

Trong công cuộc phục dựng này, Ngô Quý Đức đóng vai trò là "linh hồn" kết nối, còn nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt (làng mộc bản Thanh Liễu, Hải Phòng) chính là người hiện thực hóa những ý tưởng.

Do mộc bản gốc không còn, tư liệu hình ảnh lại mờ nhạt, Đức đã phải đi một "con đường vòng", đó là tìm kiếm và chắp nối từng họa tiết nhỏ nhất từ những bức ảnh hiếm hoi, sau đó số hóa từng họa tiết.

Những bản khắc gỗ được nhóm thực hiện dự án kỳ công sưu tầm và sáng tạo. 
 In thành những bản tranh mang giá trị độc đáo của Liễn làng Chuồn.

Tiếp đó, Đức đi “gõ cửa” các làng tranh nổi tiếng như Hàng Trống, Đông Hồ, Kim Hoàng, Sình… để xin tư vấn về cách nhuộm giấy và pha màu.

Trong khi đó, nghệ nhân Nguyễn Công Đạt đã dành nhiều tháng ngày cần mẫn, biến những bản vẽ trên giấy thành những tấm mộc bản sống động trên gỗ thị vàng óng. Đôi bàn tay của Đạt đã giữ được cái "thần" uy nghi nhưng mềm mại, đặc trưng của Liễn làng Chuồn xưa.

Nếu như tại buổi ra mắt ở Ngự Hà Viên (Huế) đầu tháng 1-2026, nhóm dự án mới giới thiệu bộ 3 tấm: Bức đại tự chữ "Phúc" lồng họa tiết Tứ Linh và đôi câu đối, thì tại Hà Nội, phiên bản hoàn chỉnh nhất đã được trình làng.

Bộ Liễn ra mắt lần này là bộ ngũ sự (5 tấm), bổ sung thêm hai bức "Hạc ngự long quy". Đây là biểu tượng của sự trường tồn, thanh cao và hài hòa giữa trời đất – một sự nâng cấp đầy sáng tạo dựa trên nghiên cứu sâu sắc về không gian thờ tự bề thế của cha ông ngày xưa.

Ngô Quý Đức giới thiệu dòng tranh độc đáo xứ Huế tới đại biểu quốc tế.

Khát vọng đưa di sản vào dòng chảy đương đại

Dự án không dừng lại ở việc trưng bày. Với sự đồng hành của các chuyên gia văn hóa Huế, Ngô Quý Đức và nhóm cộng sự đang thực hiện các bước tiếp theo, đó là đưa họa tiết Liễn làng Chuồn lên bìa sách, quạt, bao bì và thời trang; sáng tạo các bộ chữ nhỏ hơn, chữ Quốc ngữ để du khách có thể tự tay in ấn.

Mục tiêu tiếp theo là nghiên cứu dòng tranh đã thất truyền hơn 80 năm để hoàn thiện bức tranh văn hóa dân gian xứ Huế.

Trước thềm Xuân Bính Ngọ, tại Hà Nội, dự án "Hồi sinh nghề Liễn làng Chuồn" đã có một buổi ra mắt đầy cảm xúc và trọn vẹn với giới nghiên cứu Việt Nam và du khách quốc tế qua triển lãm “Liễn làng Chuồn – Sắc xuân xứ Huế giữa lòng Hà Nội”.

Qua dự án Liễn làng Chuồn, ê kíp mong muốn sẽ tiếp tục kết nối các dòng tranh dân gian có đời sống mới. 

Ngô Quý Đức bày tỏ: “Mang Liễn làng Chuồn ra Hà Nội không đơn thuần là một cuộc triển lãm, mà với tôi, đó là một chuyến "trở về". Trở về để báo cáo với các bậc tiền nhân đất Bắc, nơi đã cưu mang và giúp chúng tôi phục dựng lại những tấm mộc bản quý giá. Trở về để thấy rằng, mạch nguồn văn hóa Việt Nam dù chảy ở đâu, Huế hay Hà Nội thì cũng đều chung một dòng, chung một nhịp đập”.

Trong không gian sang trọng của khách sạn Sofitel Metropole Hà Nội, điều khiến ê kíp thực hiện dự án chính là sự hiện diện đông đảo các bạn trẻ. Khán phòng chật kín những gương mặt say mê, những ánh mắt tò mò khi nghe kể về hành trình "ngược dòng" tìm lại di sản. Dưới sự dẫn dắt trẻ trung của đạo diễn Ninh Quang Trường, câu chuyện về Liễn làng Chuồn đã chạm được đến trái tim của những người trẻ - những người tiếp nối và giữ lửa di sản cho mai sau.

Sự quan tâm ấy là minh chứng, văn hóa truyền thống không hề cũ kỹ hay xa lạ, nó vẫn luôn có một sức hút mãnh liệt nếu chúng ta biết cách kể chuyện và trao truyền.

 
Triển lãm “Liễn làng Chuồn – Sắc xuân xứ Huế giữa lòng Hà Nội” thu hút sự quan tâm của các chuyên gia và du khách.

Ngô Quý Đức cũng cho biết, sẽ không dừng lại ở Liễn làng Chuồn. Sứ mệnh tiếp theo đó là đồng hành cùng các làng tranh "anh em" như Hàng Trống, Kim Hoàng, Đông Hồ để phục chế những ván in đã thất lạc, góp phần bảo tồn kho tàng mộc bản quý giá của dân tộc.

Và đặc biệt, một hành trình lớn hơn đang được ấp ủ: Hồi sinh dòng tranh làng Tây Hồ của Huế. Đây sẽ là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện bức tranh văn hóa dân gian rực rỡ của hệ thống tranh dân gian Việt Nam.

Sự trở lại của Liễn làng Chuồn không chỉ là câu chuyện của một làng nghề, mà là tinh thần của những người trẻ như Đức và Đạt – những người đang dùng tình yêu để bắc nhịp cầu cho quá khứ có chỗ đứng vững chãi trong đời sống hôm nay.