Khám phá tinh hoa nghề Việt

Theo con thuyền khám phá làng nghề

Không gian “Bến Kẻ Chợ - Con thuyền chở tinh hoa” mở đầu cuộc tham quan bằng hình ảnh chiếc thuyền gỗ cổ chở đầy sản vật làng nghề. Mạn thuyền sẫm màu in dấu thời gian, mái chèo tựa bên tấm lưới buông xuống, những chiếc chum, bình gốm và đồ mây tre được xếp dưới mái che.

Trong không gian, tác phẩm “Đàn cá hội tụ” gồm 200 hình tượng cá bằng gốm, tre và gỗ góp thêm nét sinh động cho khung cảnh ấy. Những hình cá nhiều màu treo dưới mái tre, gắn dọc mạn thuyền gợi cảm giác một chuyến hàng từ làng quê vừa cập bến. Cách sắp đặt giúp người xem hình dung những chuyến thuyền năm xưa chở sản vật về kinh thành, mang theo tài nghệ của người thợ.

Không gian “Bến Kẻ Chợ - Con thuyền chở tinh hoa” nổi bật với con thuyền đầy ắp những sản phẩm thủ công truyền thống.

Hành trình tìm hiểu về các tinh hoa nghề Việt nối tiếp trong không gian “Đan - Từ tre mây thành hình”, nơi khách tham quan tìm hiểu những sản phẩm của làng nghề mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, Hà Nội). Những con cá bằng mây tre được treo ở nhiều độ cao, thân thuôn dài, đuôi xòe như chiếc quạt. Ánh đèn soi rõ từng đường nan, hắt bóng lên nền vải vàng, gợi cảm giác đàn cá đang bơi qua gian phòng.

Vẻ mềm mại của mây tre còn hiện lên qua những vật dụng được bày quanh đó. Những sợi mây, nan tre được người thợ uốn, đan thành chao đèn mây tre đan, hộp đựng có nắp hay chiếc túi nhỏ gọn. Ánh sáng xuyên qua những mắt đan trên chao đèn, làm nổi bật hoa văn và sắc vàng tự nhiên của vật liệu. Từ đàn cá trang trí đến đồ dùng hằng ngày, các sản phẩm cho thấy sự khéo léo của người thợ Phú Vinh trong việc kết hợp vẻ đẹp với tính tiện dụng.

Không gian “Đan - Từ tre mây thành hình” giới thiệu sản phẩm của làng nghề mây tre đan Phú Vinh.

Không chỉ ngắm nhìn, du khách còn có cơ hội tìm hiểu cách làm nên những sản phẩm ấy ngay tại bàn thao diễn của các nghệ nhân. Từng sợi mây được người thợ lần lượt kéo, luồn vào khung rồi chỉnh cho đều nếp. Qua từng động tác, người xem hiểu thêm sự tỉ mỉ để những sợi mây kết thành đường nét, hoa văn trên sản phẩm.

Chị Nguyễn Hoàng Kim Thoa (sinh năm 1990, ở phường Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ: “Trực tiếp xem nghệ nhân làm việc, tôi mới hiểu một sản phẩm có đường đan đều, đẹp đòi hỏi rất nhiều sự khéo léo và kiên nhẫn của người thợ”.

Hành trình khám phá tiếp nối trong không gian “Thêu nên lịch sử - Câu chuyện hồ Gươm”, nơi những tác phẩm của Nghệ nhân nhân dân Vũ Giỏi cùng con trai ông là nghệ nhân Vũ Đình Thi giới thiệu nét tài hoa của làng thêu Đông Cứu (xã Thượng Phúc, Hà Nội). Những chiếc áo mang sắc xanh thẫm, đỏ tươi làm nổi bật hoa văn thêu óng ánh. Người xem có thể lần theo từng đường chỉ để ngắm dáng rồng uốn lượn bên những cụm mây, lớp sóng nối tiếp nhau, trải dài khắp áo. Mỗi chi tiết nhỏ đều được chăm chút, từ cách chuyển sắc chỉ đến những nét thêu làm rõ vảy rồng, cánh mây.

Những sản phẩm thêu thủ công của làng thêu Đông Cứu trưng bày tại chương trình.

Những đường kim, sợi chỉ còn kể lại sự tích Hồ Gươm qua bức tranh thêu trên khung tròn. Hình ảnh vua Lê Lợi nghiêng mình trên thuyền, Rùa Vàng ngẩng lên giữa những đóa sen gợi lại câu chuyện trả gươm quen thuộc. Những cây kim, sợi chỉ đã dùng để thực hiện bức tranh được treo phía trên, gợi nhắc công sức và sự kiên trì của người thợ phía sau từng chi tiết thêu.

Qua không gian “Dòng sông gốm - Từ đất qua lửa”, công chúng có cơ hội tìm hiểu về những sáng tạo gốm đương đại nền kỹ nghệ gốm Bát Tràng. Những bình gốm mang sắc men xanh, đỏ, tím với đa dạng dáng hình và bề mặt khác nhau được trưng bày. Có chiếc bình nổi bật với những vệt men chảy dài, có tác phẩm lại hấp dẫn bởi các mảng màu loang hòa vào nhau. Đất và men qua bàn tay tạo tác, qua lửa nung đã đem đến cho mỗi tác phẩm một vẻ riêng.

Du khách tham quan không gian “Dòng sông gốm - Từ đất qua lửa”.

Nổi bật giữa những sáng tạo ấy là tác phẩm “Cầu Long Biên” trải dài giữa phòng. Tác phẩm được tạo hình từng bộ phận bằng gốm rồi lắp ghép thành những nhịp cầu, tái hiện dáng vẻ quen thuộc của công trình. Tác phẩm được phủ lớp men hỏa biến làm từ khoáng chất tự nhiên. Dòng men này khi gặp nhiệt độ nung khác nhau tạo nên sắc ngọc, đỏ, tím mà không dùng đến hóa chất công nghiệp. Từ đó, bề mặt tác phẩm có những mảng màu đan xen, chuyển sắc tự nhiên, mang đến vẻ mới lạ cho hình ảnh cây cầu.

Dưới tác phẩm, những hình thuyền được sắp đặt gợi khung cảnh sông nước dưới chân cầu. Công trình thân thuộc của Hà Nội trở thành một tác phẩm gốm, cho thấy cách vận dụng kỹ thuật truyền thống để tìm kiếm những cách thể hiện mới.

Đưa nghề truyền thống đến gần công chúng

Chương trình trưng bày, giới thiệu và trải nghiệm văn hóa “Tinh hoa hội tụ” lấy cảm hứng từ lịch sử Thăng Long - Kẻ Chợ, nơi sản vật và người thợ từ nhiều miền quê tìm về giao thương, lập nghiệp. Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội đưa câu chuyện ấy vào cách tổ chức không gian, kết nối bến thuyền với những gian trưng bày mây tre, thêu và gốm. Người xem được tìm hiểu cả nguồn gốc, quy trình chế tác và những thay đổi của sản phẩm thủ công để đáp ứng nhu cầu hôm nay.

Nhà nghiên cứu văn hóa, họa sĩ Nguyễn Mạnh Đức, đạo diễn không gian và trang trí bối cảnh chương trình, chia sẻ: “Chúng tôi chọn hình ảnh con thuyền chở đầy sản phẩm thủ công để mở đầu cuộc tham quan, gợi lại những chuyến giao thương xưa. Nhiều làng nghề miền Bắc gắn bó với các dòng sông, từng đưa sản vật về kinh thành bằng đường thủy”.

Câu chuyện từ làng ra phố còn được nối dài bằng những âm thanh quen thuộc. Tiếng gà gáy, tiếng trẻ gọi nhau đi học, tiếng mưa gợi nhịp sinh hoạt nơi làng quê, rồi tiếng xe máy, tiếng rao đưa người nghe về với phố phường Hà Nội. Âm thanh kết hợp cùng ánh sáng và cách sắp đặt sản phẩm giúp những gian trưng bày có thêm không khí đời sống. Những món đồ nhờ đó được nhìn nhận trong mối liên hệ với nơi chúng ra đời và những sinh hoạt mà chúng gắn bó.

Các nghệ nhân tại các làng nghề tham dự tại chương trình.

Sự kết nối ấy trở nên gần gũi hơn khi công chúng được gặp nghệ nhân, quan sát thao tác và tự tay thử đan mây, thêu tranh, tạo hình gốm. Một đường đan hay mũi thêu tưởng chừng đơn giản cũng có thể giúp người trải nghiệm nhận ra yêu cầu về sự chính xác, khéo léo và kiên nhẫn. Những cuộc trò chuyện bên bàn làm nghề còn mở ra cơ hội tìm hiểu cách chọn nguyên liệu, xử lý chất liệu và hoàn thiện sản phẩm. Sự trân trọng lao động thủ công được bồi đắp từ những điều cụ thể như vậy.

Cuộc gặp gỡ với công chúng cũng gợi ra câu chuyện phát triển làng nghề. Nghệ nhân làng nghề mây tre đan Phú Vinh Nguyễn Văn Tĩnh chia sẻ, người làm nghề cần chủ động đổi mới mẫu mã, kết hợp kỹ thuật truyền thống với tính tiện dụng để thích ứng với thị hiếu người tiêu dùng. Kinh nghiệm lâu đời của người thợ là cơ sở để tạo ra sản phẩm mới, đồng thời giữ được nét riêng của nghề.

Chương trình cũng tạo cơ hội để công chúng và du khách tiếp cận nghề thủ công ngay trong không gian văn hóa của Thủ đô. Hoạt động tham quan, trải nghiệm góp phần khơi gợi nhu cầu tìm đến làng nghề, tìm hiểu sâu hơn và lựa chọn sử dụng sản phẩm. Đồng thời, khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội tiếp tục phát huy vai trò giới thiệu văn hóa, gắn giá trị làng nghề với hoạt động du lịch.

Chính vì vậy, Chương trình giúp công chúng hiểu thêm công sức và kỹ nghệ phía sau mỗi sản phẩm thủ công. Hiểu công sức phía sau từng sản phẩm, người xem thêm trân trọng và gìn giữ sản phẩm thủ công truyền thống; người thợ có thêm cơ hội giới thiệu sáng tạo, lắng nghe nhu cầu sử dụng từ khách hàng. Những trao đổi gần gũi giữa người làm nghề và công chúng góp phần tạo điều kiện để nghề truyền thống được tiếp nối, trao truyền.