Gieo tình yêu nghệ thuật bài chòi tới thế hệ trẻ

Giữa nhịp sống hiện đại, lớp truyền dạy nghệ thuật hô hát bài chòi do Trung tâm Văn hóa tỉnh Khánh Hòa tổ chức tại phường Nha Trang tạo sức hấp dẫn riêng của di sản khi được tiếp cận bằng phương pháp gần gũi, sinh động.

Trao đổi về ý tưởng tổ chức lớp học, ông Nguyễn Khắc Duy, Phó giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Khánh Hòa cho biết, hoạt động xuất phát từ mong muốn bảo tồn, trao truyền nghệ thuật bài chòi Trung Bộ-di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh. Việc lựa chọn thanh thiếu nhi làm đối tượng trọng tâm không chỉ xuất phát từ đặc điểm lứa tuổi giàu trí tưởng tượng, dễ tiếp thu âm nhạc, ngôn ngữ dân gian, mà còn gắn với yêu cầu xây dựng lực lượng kế cận cho nghệ thuật truyền thống.

Từ bỡ ngỡ ban đầu, các em nhanh chóng bị cuốn hút bởi hình thức diễn xướng sinh động, tính đố vui thông minh của các câu thai, nhịp trống phách rộn ràng và không khí đối đáp vui tươi. Tinh thần học tập diễn ra hào hứng, sôi nổi, xóa tan định kiến nghệ thuật truyền thống khô khan, xa lạ với giới trẻ.

Thông qua các làn điệu như xuân nữ, xàng xê, cổ bản, hò Quảng, học viên được rèn luyện khả năng cảm thụ âm nhạc, cách phát âm, lấy hơi, giữ nhịp và biểu đạt cảm xúc. Những câu thai, lời hô giàu vần điệu, sử dụng nhiều biện pháp tu từ và cách chơi chữ dân gian cũng góp phần làm phong phú vốn ngôn ngữ của các em. Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật hô hát, lớp học còn giúp thanh thiếu nhi tiếp cận những giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức dân gian được kết tinh trong nghệ thuật bài chòi. Các em cũng được tìm hiểu tên gọi những con bài, không gian hội chòi trong ngày Tết cổ truyền và tập quán sinh hoạt của cư dân vùng duyên hải miền Trung. Như vậy, từ việc học một loại hình nghệ thuật, thanh thiếu nhi được tiếp cận cả không gian văn hóa, âm nhạc, ngôn ngữ, phong tục và ký ức cộng đồng hòa quyện với nhau. Em Minh Thư, 14 tuổi, học viên lớp bài chòi hè 2026, chia sẻ: “Trước đây em tưởng bài chòi chỉ dành cho các cô chú lớn tuổi, nhưng vào lớp được các nghệ nhân chỉ từng cách ngắt nhịp và còn được luyện câu thai qua app trên điện thoại nên học rất nhanh và hấp dẫn. Khóa học giúp em tự tin đứng hô trước đám đông và thấy làn điệu quê mình gần gũi, thú vị hơn”.

Với vai trò tham mưu, đề xuất ý tưởng và trực tiếp chỉ đạo triển khai lớp học, Trung tâm Văn hóa tỉnh Khánh Hòa tham gia kết nối đội ngũ nghệ nhân, câu lạc bộ bài chòi, xây dựng nội dung truyền dạy phù hợp với lứa tuổi thanh thiếu nhi. Trung tâm cũng khởi xướng việc xây dựng ứng dụng “Học hô hát bài chòi”, tiếp tục phát triển hoạt động số hóa di sản bài chòi Khánh Hòa từ nền tảng website baichoikhanhhoa.org.vn.

Từ mô hình lớp học mùa hè, ông Nguyễn Khắc Duy đánh giá nghệ thuật bài chòi có khả năng đưa vào môi trường học đường thông qua các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ nghệ thuật dân gian hoặc lồng ghép trong nội dung giáo dục địa phương, môn Âm nhạc. Theo đó, các trường có thể tổ chức câu lạc bộ sinh hoạt định kỳ, phối hợp với nghệ nhân hướng dẫn học sinh thực hành những làn điệu, câu thai phù hợp. Đồng thời, việc tập huấn kỹ năng hô hát cho giáo viên Âm nhạc, giáo viên tổng phụ trách Đội cũng là hướng đi cần thiết để duy trì hoạt động thường xuyên tại cơ sở.