Khởi đầu bằng một phép thử

Sinh ra trong gia đình có nhiều đời làm quạt, Long lớn lên giữa những nan tre, giấy quạt của làng nghề Chàng Sơn. Nhưng càng trưởng thành, anh càng nhận thấy sản phẩm quê hương không còn phổ biến như trước, thị trường tiêu thụ ngày càng thu hẹp.

“Thực tế sản phẩm của làng nghề mình, đang ít phổ biến hơn. Nó không còn xuất hiện ở các cửa hàng lưu niệm và các địa điểm du lịch như chùa chiền nữa. Đối tượng khách hàng cũng đã dần bị thu hẹp”, Long chia sẻ.

Nguyễn Thành Long nối nghiệp gia đình và mong muốn tìm hướng đi mới cho quạt Chàng Sơn. Ảnh do nhân vật cung cấp

Theo anh, những mẫu quạt thư pháp với các chữ Tâm, Phúc, Đức, Hiếu vẫn có giá trị riêng nhưng chủ yếu phù hợp với khách hàng lớn tuổi. Trong khi đó, mẫu mã chưa có nhiều thay đổi để tiếp cận người tiêu dùng trẻ.

Năm 2024, tốt nghiệp ngành Quản trị kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), Long quyết định trở về nơi mình sinh ra và lớn lên. “Đó là một phép thử của mình thôi. Khi tốt nghiệp đại học xong mình muốn thử sức, đầu tiên làm sao để giữ nghề trước đã, sau đấy là phát triển để sản phẩm đẹp hơn, tiếp cận được nhiều khách hàng hơn nữa”, Long nói.

Cùng gia đình thành lập xưởng quạt Từ Tâm vào năm 2024, Long dành ra năm đầu tiên cho việc nghiên cứu máy móc, công nghệ sản xuất và nguyên vật liệu phù hợp. Không có sẵn mô hình để học hỏi, anh phải tự tìm tòi, thử nghiệm và điều chỉnh từng công đoạn.

“Với mong muốn tìm ra một hướng đi khác cho quạt Chàng Sơn, mình đã thử và sai trong suốt một năm đó”, Long kể.

Đưa công nghệ vào từng nan quạt để giữ lửa nghề trăm năm

Tại xưởng quạt Từ Tâm, công nghệ được ứng dụng vào nhiều công đoạn, từ in họa tiết trên mặt quạt đến tạo hình nan tre. Thay vì chỉ sử dụng giấy như những mẫu quạt truyền thống, Long mở rộng chất liệu sản phẩm sang vải, lụa phi bóng và một số chất liệu khác. Sự thay đổi này giúp chiếc quạt có thêm diện mạo mới, đồng thời đáp ứng những yêu cầu đa dạng hơn từ khách hàng.

Xưởng quạt của Long áp dụng công nghệ in kỹ thuật số nhằm tạo ra nhiều sản phẩm phong phú. Ảnh do nhân vật cung cấp 

Công nghệ in kỹ thuật số mở ra khả năng sáng tạo họa tiết trên nhiều chất liệu, thay thế giới hạn của quạt giấy truyền thống. Nhờ đó, xưởng có thể in nhiều loại hình ảnh theo yêu cầu mà không bị bó hẹp trong những mẫu hoa văn có sẵn. Từ logo doanh nghiệp, hình ảnh sự kiện đến những thiết kế mang dấu ấn riêng, mỗi chiếc quạt có thể được sản xuất theo mục đích sử dụng của từng đơn hàng. Công nghệ này cũng giúp hình ảnh thể hiện rõ nét, màu sắc phong phú và giữ được bố cục thiết kế ban đầu.

Theo Long, việc đầu tư máy móc giúp xưởng chủ động hơn về quy trình, rút ngắn thời gian sản xuất và đáp ứng những đơn hàng có số lượng, mẫu mã khác nhau. Xưởng có thể nhận đơn từ khoảng 50 chiếc đến hàng nghìn chiếc; có những đơn hàng lớn từng thực hiện lên tới 14.000 chiếc.

Công nghệ tiếp nhịp, bàn tay nối nghề

Ở xưởng quạt Từ Tâm, vẫn có những công đoạn phải làm trực tiếp bằng tay, đó là phết hồ và gắn nan quạt. Công đoạn này phải làm bằng tay người thợ mới có thể đảm bảo độ đều, cân đối ở hai mặt. Giữ nghề là giữ cả kỹ thuật, giữ cả tinh hoa của làng quạt Chàng Sơn.

Nếu phần lớn các hộ tại Chàng Sơn vẫn duy trì những dòng quạt truyền thống, xưởng Từ Tâm lại lựa chọn hướng đi mới với mô hình sản xuất kết hợp công nghệ và thủ công.

Nhờ công nghệ in, xưởng có thể sản xuất quạt theo thiết kế riêng của khách hàng với số lượng linh hoạt. Tuy nhiên, máy móc hóa không đồng nghĩa với việc thay thế những người thợ. Ở các công đoạn như làm nan tre và hoàn thiện sản phẩm, xưởng vẫn tận dụng nguồn nguyên liệu, kỹ thuật cùng đội ngũ thợ lành nghề tại địa phương.

“Họ có kỹ thuật làm rất tốt, tốc độ làm cũng rất nhanh và chi phí, giá thành cũng rất dễ chịu”, Long chia sẻ.

 Các sản phẩm quạt của xưởng quạt Từ Tâm đều mang màu sắc, thiết kế riêng độc đáo. Ảnh do nhân vật cung cấp

Sau hai năm đi vào hoạt động, xưởng quạt Từ Tâm đạt sản lượng hơn 20.000 chiếc quạt mỗi tháng. Long cũng hướng tới mở rộng thị trường, đưa sản phẩm ra nước ngoài.

Ở tuổi 24, Long vẫn đang trên hành trình hoàn thiện mô hình sản xuất của mình. Với anh, đổi mới không có nghĩa là loại bỏ cách làm cũ, mà là tìm cách để nghề truyền thống thích ứng với nhu cầu hiện đại, tiếp tục tạo sinh kế cho những người thợ làng nghề.