Diễn đàn “Nghề báo trong kỷ nguyên số”: Tôi đi học AI

Tôi biết cộng tác, viết bài cho một số tờ báo từ hơn 20 năm trước, khi còn dùng bút mực, viết bài trên giấy để gửi cho tòa soạn, rồi đến dùng máy tính gửi thư điện tử. Nhưng vẫn không phán đoán được sự phát triển quá nhanh của công nghệ số. Từ chỗ lật từng trang báo in để xem tin tức, độc giả hôm nay số đông đã chuyển sang đọc, xem, nghe và tương tác trực tiếp trên môi trường số.

Tin tức chính thống giờ đây không chỉ cạnh tranh với các cơ quan thông tấn khác mà còn phải chia sẻ sự chú ý với mạng xã hội, với những KOLs hay thuật toán cá nhân hóa của các nền tảng xuyên biên giới. Báo chí đang thay đổi mạnh mẽ và mỗi chúng tôi cũng phải tự học cách làm mới chính mình.

Nội dung tập huấn. Ảnh: Do AI tạo

Trong những ngày tập huấn, khi trực tiếp trải nghiệm các công cụ AI, tôi hiểu sâu hơn trước những thuận lợi mà công nghệ mang lại. Một tệp ghi âm phỏng vấn dài hàng tiếng đồng hồ trước đây vốn ngốn của phóng viên cả buổi để gỡ băng, nay qua công cụ chuyển đổi giọng nói thành văn bản chỉ mất vài phút xử lý với độ chính xác đáng tin cậy. Những tài liệu khoa học hay báo cáo dày đặc các con số, bấy lâu nay vẫn là nỗi e ngại của người viết, giờ đây có thể được AI làm sạch, phân tích và giúp trực quan hóa thành dữ liệu sinh động trong thời gian rất ngắn. Hay những từ khóa (SEO) tối ưu, để bạn đọc có thể tiếp cận được bản tin của tờ báo nhanh hơn.

Công nghệ rõ ràng đang giúp người cầm bút tối ưu hóa quy trình, tóm tắt tài liệu, hỗ trợ dịch thuật và giải phóng chúng tôi khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại mang tính cơ học. Nhờ có "trợ lý số", nhà báo có thêm thời gian để dồn sức cho công việc quan trọng hơn như đi sâu nghiên cứu, phỏng vấn thực tế và tìm kiếm những góc nhìn độc đáo mà máy móc không thể chạm tới.

Bên cạnh những tiện ích vượt trội, tôi cũng nhận ra không ít khó khăn, thách thức khi đối diện với trí tuệ nhân tạo. AI suy cho cùng hoạt động dựa trên các kho dữ liệu có sẵn, nó thiếu đi trực giác, sự nhạy cảm chính trị và đặc biệt là không có rung động của trái tim trước những số phận con người. Nếu quá lạm dụng máy móc, bài viết rất dễ rơi vào trạng thái khô khan, mang tính "bình quân chủ nghĩa" hoặc tệ hơn là vô tình lan truyền những thông tin sai lệch do thuật toán xử lý.

Nhà báo Đỗ Thiện, Phó tổng Thư ký tòa soạn kiêm Trưởng ban Chính trị - Xã hội, Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh chia sẻ tại lớp bồi dưỡng.

Tôi từng xử lý những tin, bài của cộng tác viên mang đậm "mùi AI" mà ở đó không có dấu ấn của lao động nghề nghiệp. Nỗi lo của chúng tôi cũng lớn hơn khi không ít cộng tác viên, thậm chí chuyên gia biết dùng thành thạo AI để thực hiện những bài viết ở trình độ chuyên sâu hơn. Bởi, trong thời đại thông tin "rác" bủa vây, năng lực xác thực hình ảnh, định vị nguồn tin hay kiểm chứng dấu vết số trở thành một kỹ năng sống còn để chống tin giả, cũng như khả năng nhạy bén nghề nghiệp của mỗi nhà báo. Do đó, nhà báo hiện đại vừa phải tận dụng AI để tăng tốc, vừa phải tỉnh táo dùng bản lĩnh nghề nghiệp để kiểm soát chất lượng, tránh rơi vào bẫy ngụy tạo dữ liệu.

Nói về câu chuyện này, trong lớp học, tôi rất đồng tình với chia sẻ của nhà báo Đỗ Thiện, Phó tổng Thư ký tòa soạn kiêm Trưởng ban Chính trị - Xã hội, Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh, cho rằng: “AI không thể thay thế hoặc loại bỏ loài người, điều đó là chắc chắn! Nhưng nếu bạn không tìm hiểu và ứng dụng AI, thì rất có thể, nếu không muốn nói là chắc chắn, bạn sẽ bị bỏ lại phía sau”. Nhận định ấy như một lời thức tỉnh nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Công nghệ không sinh ra để tiêu diệt nghề báo, mà là một thước đo để sàng lọc những người lười đổi mới.

Ban tổ chức trao giấy chứng nhận cho các nhà báo tham gia bồi dưỡng.

Khóa học khép lại, nhưng hành trình thích ứng của những người làm báo chúng tôi thì chỉ mới bắt đầu. Đối với tôi - người chiến sĩ cầm bút trên mặt trận tư tưởng, công nghệ hay AI suy cho cùng cũng chỉ là phương tiện, là những công cụ hỗ trợ để dòng tin nhanh hơn, xa hơn và trúng đích hơn. Điều cốt lõi làm nên giá trị của một tờ báo, đặc biệt là tờ báo của lực lượng vũ trang, vẫn là định hướng chính trị đúng đắn, sự trung thực và cái tâm trong sáng của người viết. Giữ một cái đầu lạnh trước những thay đổi nhanh chóng và một trái tim nóng trước thực tiễn cuộc sống chính là cách chúng tôi tự tin bước đi cùng công nghệ, mà không sợ đánh mất chính mình.