Mở đường cho kịch bản đến với màn ảnh

Một bộ phim có thể chỉ hiện diện tại liên hoan trong vài ngày, nhưng hành trình từ ý tưởng đến màn ảnh thường kéo dài nhiều năm. Vì thế, nhiều thiết chế điện ảnh không chỉ tôn vinh thành phẩm mà còn chuẩn bị cho thế hệ tác phẩm tiếp theo. Họ không viết thay tác giả mà giúp kịch bản được thử thách về nhân vật, cấu trúc, tiếng nói nghệ thuật và khả năng sản xuất.

Ban tổ chức tặng hoa các cố vấn, chuyên gia đồng hành với hạng mục Dự án phim tại DANAFF Talents 2026. Ảnh: NGỌC QUỲNH

Tại Mỹ, chương trình phim truyện của Viện Sundance đồng hành với các nhà làm phim độc lập từ phát triển đến phát hành, bảo vệ dấu ấn cá nhân và khuyến khích thử nghiệm. Ở châu Âu, chương trình lưu trú của LHP Cannes (Pháp) tạo điều kiện để những nhà làm phim trẻ phát triển kịch bản phim dài đầu tay hoặc thứ hai; chương trình Berlinale Talents của LHP Berlin (Đức) đưa dự án vào mạng lưới cố vấn và thị trường đồng sản xuất. Tại châu Á, các chương trình của LHP Busan (Hàn Quốc) gắn việc hoàn thiện kịch bản với cơ hội tìm vốn và đối tác quốc tế.

Khác nhau về cách vận hành, các chương trình đều coi kịch bản là nền móng của dự án, thay vì một văn bản khép kín. Quá trình cố vấn vừa bảo vệ tiếng nói tác giả, vừa kiểm tra tính khả thi và giúp những câu chuyện từ các nền điện ảnh có nguồn lực hạn chế bước vào mạng lưới sản xuất, phát hành toàn cầu. Điện ảnh thế giới nhờ đó được làm mới từ trước khi bộ phim bấm máy.

Trong chuyển động ấy, năm 2025, DANAFF lần thứ 3 khởi động chương trình DANAFF Talents. Đến DANAFF lần thứ 4 năm 2026, hạng mục Dự án phim Việt Nam đa thể loại được tổ chức theo mô hình xưởng kịch bản với sự hỗ trợ của Đại học Columbia (Hoa Kỳ), cùng các cố vấn quốc tế. Chương trình không dạy viết từ đầu mà làm việc trực tiếp với kịch bản đang hoàn thiện, giúp dự án tiến gần hơn đến sản xuất.

8 dự án Việt Nam được lựa chọn đã trải qua 11 ngày làm việc chuyên sâu về cấu trúc, nhân vật, lời thoại và nhịp kể. Đại diện dự án trao đổi riêng với các cố vấn: Jack Lechner, Tony Bui, Anthony Chen, sau đó trình bày trước nhà sản xuất, đạo diễn và chuyên gia trong khu vực. Kịch bản nhờ vậy được xem xét đồng thời về nghệ thuật, thị trường và điều kiện sản xuất.

Dự án "Escape Room" (tựa Việt: "Trò chơi thoát hiểm") của đạo diễn Trần Nguyễn Hoàng Long được trao giải trị giá 5.000USD, nhưng giá trị của quá trình ươm tạo không dừng ở tiền thưởng. Chia sẻ bên lề sự kiện, biên kịch Huỳnh Thu Trang cho biết: “Trao đổi với cố vấn giúp ê kíp nhận ra những “điểm mù” khi người viết sống quá lâu với câu chuyện và mặc nhiên cho rằng khán giả cũng hiểu điều mình muốn truyền đạt. Phương pháp đặt câu hỏi, phản biện và xem xét lại cấu trúc còn có thể được vận dụng trong các dự án sau”.

Trong cùng hệ sinh thái, 10 dự án phim nghệ thuật châu Á được đưa vào một hợp phần thị trường riêng. Hai lộ trình dành cho phim thể loại Việt Nam và điện ảnh tác giả châu Á cho thấy DANAFF không áp đặt một công thức kể chuyện, mà hỗ trợ theo đặc điểm và đích đến của từng dự án, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác xuyên biên giới.

Một xưởng kịch bản mới chưa thể lập tức tạo ra nhiều bộ phim ra rạp, bởi khoảng cách từ phát triển đến sản xuất thường kéo dài. Đóng góp trước mắt của DANAFF nằm ở việc đưa vào Việt Nam phương thức làm nghề coi nghiên cứu, phản biện, viết lại và kết nối sản xuất là một quá trình liên tục. Muốn tạo ảnh hưởng lâu dài, dự án cần tiếp tục được theo dõi sau liên hoan, kết nối với nguồn vốn, nhà sản xuất và mạng lưới cố vấn. Khi ấy, LHP không chỉ tôn vinh thành quả mà còn trở thành một phần hạ tầng nuôi dưỡng những bộ phim tương lai.