Thực tế cho thấy, báo chí chính thống đang đứng trước sức ép cạnh tranh chưa từng có. Mạng xã hội nhanh hơn, đa dạng hơn, có khả năng lan truyền mạnh mẽ hơn. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra nội dung chỉ trong vài giây; các nền tảng số đang thay đổi căn bản cách con người tiếp cận thông tin...

Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Chính trong bối cảnh ấy, một thực tế khác đang ngày càng được khẳng định: Khi đối mặt với những vấn đề quan trọng liên quan đến đời sống xã hội, khi xuất hiện các sự kiện lớn của đất nước, khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng truyền thông hay những luồng thông tin trái chiều, công chúng vẫn tìm đến báo chí chính thống như một địa chỉ tin cậy để kiểm chứng và xác thực thông tin.

Điều đó cho thấy sức sống của báo chí chính thống không nằm ở tốc độ đơn thuần, mà được tạo nên từ những giá trị cốt lõi mà các loại hình truyền thông khác khó có thể thay thế.

Giá trị của sự thật

Mạng xã hội có thể giúp một thông tin lan truyền rất nhanh, nhưng tốc độ không đồng nghĩa với độ chính xác. Trong thực tế, không ít thông tin thất thiệt đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

Có thời điểm, chỉ một tin đồn thất thiệt về thực phẩm, về dịch bệnh, về thị trường tài chính hay về một cá nhân nào đó cũng có thể tạo ra những làn sóng hoang mang trong dư luận. Không ít doanh nghiệp từng lao đao vì những thông tin chưa được kiểm chứng. Không ít cá nhân bị tổn hại danh dự vì những lời cáo buộc vô căn cứ trên không gian mạng.

Trong bối cảnh ấy, báo chí chính thống thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: Kiểm chứng sự thật. Mỗi thông tin trước khi được đăng tải phải trải qua quá trình xác minh, đối chiếu nguồn tin, kiểm tra chứng cứ và chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như công chúng. Chính quy trình nghề nghiệp nghiêm ngặt đó đã tạo nên sự khác biệt căn bản giữa báo chí chính thống và những nguồn thông tin không chính thức. Người đọc có thể tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, nhưng khi cần biết đâu là sự thật, họ vẫn tìm đến báo chí chính thống.

Trách nhiệm xã hội

Báo chí không đơn thuần là hoạt động cung cấp thông tin. Báo chí còn mang sứ mệnh phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh.

Những năm gần đây, nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng, lãng phí được phát hiện từ các tuyến bài điều tra công phu của báo chí. Nhiều bất cập trong quản lý nhà nước được phát hiện và khắc phục sau khi báo chí phản ánh. Nhiều số phận khó khăn đã nhận được sự giúp đỡ của cộng đồng nhờ những bài báo giàu tính nhân văn. Đó không chỉ là sức mạnh của thông tin, mà còn là sức mạnh của trách nhiệm xã hội.

Khác với nhiều nội dung trên mạng xã hội được tạo ra nhằm mục đích thu hút sự chú ý hoặc tối đa hóa lượt tương tác, báo chí chính thống luôn đặt lợi ích xã hội lên hàng đầu. Một tác phẩm báo chí có thể không tạo ra hàng triệu lượt xem ngay lập tức, nhưng nếu góp phần giải quyết một vấn đề của người dân, thúc đẩy một chính sách đúng đắn hoặc ngăn chặn một hành vi sai trái, thì đó chính là giá trị đích thực của nghề báo.

Khả năng định hướng dư luận xã hội

Trong kỷ nguyên số, lượng thông tin khổng lồ đang khiến công chúng đứng trước một nghịch lý: Càng nhiều thông tin, con người càng khó phân biệt đúng - sai, thật - giả. Không ít người rơi vào trạng thái bị dẫn dắt bởi cảm xúc, bị cuốn theo các xu hướng nhất thời hoặc các chiến dịch thao túng thông tin trên không gian mạng. Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống không chỉ là phản ánh sự kiện, mà còn giúp công chúng hiểu đúng bản chất của sự kiện.

Một sự việc xảy ra không chỉ cần được đưa tin, mà còn cần được phân tích, lý giải, đặt trong bối cảnh tổng thể và chỉ ra những tác động đối với xã hội. Đó chính là giá trị mà các dòng trạng thái ngắn trên mạng xã hội khó có thể mang lại.

Những vấn đề lớn của đất nước như phát triển kinh tế, bảo vệ chủ quyền quốc gia, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hay đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái đều đòi hỏi những phân tích chuyên sâu, có căn cứ khoa học và định hướng rõ ràng. Đây là lĩnh vực mà báo chí chính thống vẫn giữ vai trò không thể thay thế.

Tính chuyên nghiệp

Một trong những thách thức lớn nhất của thời đại số là bất kỳ ai cũng có thể trở thành người tạo nội dung. Điều này tạo ra sự đa dạng thông tin, nhưng cũng kéo theo nguy cơ thông tin thiếu kiểm chứng, thiếu chiều sâu và thiếu trách nhiệm. Trong khi đó, báo chí chuyên nghiệp được xây dựng trên nền tảng kiến thức, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp.

Đằng sau một tác phẩm báo chí chất lượng là quá trình lao động nghiêm túc của phóng viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn, họa sĩ trình bày, kỹ thuật viên và nhiều lực lượng khác. Đó là kết quả của sự đầu tư về trí tuệ, thời gian và trách nhiệm nghề nghiệp. Chính sự chuyên nghiệp ấy giúp báo chí không chỉ phản ánh hiện tượng mà còn phát hiện vấn đề, dự báo xu hướng và đề xuất giải pháp.

Một giá trị quan trọng khác làm nên sức sống của báo chí chính thống chính là niềm tin. Trong mọi thời đại, niềm tin luôn là tài sản lớn nhất của một cơ quan báo chí.

Có thể mất nhiều năm để xây dựng uy tín, nhưng chỉ cần một sai sót cũng có thể làm tổn hại nghiêm trọng hình ảnh của tờ báo. Vì vậy, báo chí chính thống luôn phải coi việc bảo vệ niềm tin của công chúng là yêu cầu sống còn.

Niềm tin không đến từ những khẩu hiệu lớn lao, mà được tạo dựng từ sự chính xác trong từng thông tin, sự công tâm trong từng bài viết, sự khách quan trong từng nhận định và trách nhiệm trong từng quyết định xuất bản.

Trong môi trường truyền thông hiện đại, niềm tin chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của báo chí chính thống. Nhìn rộng hơn, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ không làm báo chí mất đi vai trò, mà đang buộc báo chí phải thay đổi để thích ứng. Báo chí cần nhanh hơn, hấp dẫn hơn, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ và trí tuệ nhân tạo; báo chí cần hiện diện hiệu quả trên các nền tảng số.

Nhưng dù đổi mới đến đâu, báo chí chính thống vẫn phải giữ vững những giá trị nền tảng đã làm nên bản sắc của mình: Tôn trọng sự thật, phụng sự xã hội, định hướng dư luận, đề cao tính chuyên nghiệp và bảo vệ niềm tin của công chúng. Đó không chỉ là những giá trị truyền thống, mà còn là điều kiện để báo chí tiếp tục tồn tại và phát triển trong tương lai.

Bởi suy cho cùng, giữa vô vàn nguồn thông tin trên không gian mạng, điều công chúng cần nhất không phải là nơi đưa tin nhanh nhất, mà là nơi giúp họ biết đâu là sự thật, và đâu là điều đáng tin cậy. Và đó chính là sức sống bền vững của báo chí chính thống trong kỷ nguyên số.