Tại các cơ sở đào tạo sân khấu, điện ảnh, sinh viên chuyên ngành biên kịch được trang bị kiến thức về lý luận kịch học, ngôn ngữ điện ảnh và cấu trúc tự sự. Đây là nền tảng để tổ chức câu chuyện, phát triển nhân vật và chuyển ý tưởng thành hành động, hình ảnh trên màn ảnh.

Tại Trường Đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội, chương trình biên kịch điện ảnh, truyền hình được triển khai theo lộ trình từ các dạng kịch bản ngắn đến phim truyện, chuyển thể và đồ án tốt nghiệp. Qua từng giai đoạn, sinh viên có cơ hội tiếp cận nhiều hình thức kể chuyện, rèn luyện khả năng phát triển câu chuyện có cấu trúc.

Tuy nhiên, hoàn thành bản thảo chưa đồng nghĩa với việc có một kịch bản sẵn sàng sản xuất. Chi tiết thiếu căn cứ, động cơ nhân vật chưa rõ hay nút thắt khiên cưỡng đều có thể làm suy yếu câu chuyện. Người viết phải trở lại với chất liệu, kiểm tra tính hợp lý của diễn biến và tiếp tục chỉnh sửa. Đây là phần công việc cần được chú trọng bên cạnh yêu cầu hoàn thành bài tập theo chương trình.

Khóa học "Từ kịch bản thành phim" do Trung tâm Hỗ trợ phát triển tài năng điện ảnh (TPD) tổ chức. Ảnh do TPD cung cấp

Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Trung Hải, Phó chủ tịch Hội đồng tuyển chọn phim cho Liên hoan phim quốc tế Hà Nội 2026 nhận định: “Chúng ta cần thẳng thắn nhìn rõ những hạn chế của hệ thống đào tạo hiện chưa theo kịp với chuẩn mực thế giới về nhiều ngành nghề chủ đạo trong điện ảnh”. Ý kiến này đặt ra yêu cầu đánh giá đào tạo không chỉ qua chương trình học mà còn qua năng lực nghề nghiệp người học có thể hình thành. Trong thực tế, kịch bản không tồn tại tách biệt với các khâu sáng tạo khác. Cách xây dựng nhân vật, lựa chọn bối cảnh hay tổ chức cảnh phim đều liên quan đến công việc của đạo diễn, quay phim, thiết kế mỹ thuật và nhà sản xuất. Người viết vì thế cần hiểu câu chuyện sẽ được chuyển thành hình ảnh ra sao, cũng như những điều kiện để hiện thực hóa ý tưởng. Theo ông Bùi Trung Hải, quá trình hội nhập cần diễn ra ở toàn bộ đội ngũ làm phim chứ không chỉ ở một vài cá nhân. Ông nhấn mạnh: “Sự hòa nhập này đòi hỏi ở tất cả vị trí quan trọng trong quá trình sản xuất phim, từ nhà sản xuất, đạo diễn, quay phim đến biên kịch, họa sĩ thiết kế, diễn xuất, thu thanh...”.

Với đào tạo biên kịch, điều này cho thấy tầm quan trọng của thực hành liên ngành. Bên cạnh bài tập cá nhân, sinh viên cần có cơ hội trình bày ý tưởng, tiếp nhận phản biện và chỉnh sửa kịch bản khi phối hợp với các chuyên ngành khác. Qua đó, người viết có thể nhận ra những điểm chưa thuyết phục, đồng thời hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa lựa chọn sáng tác và quá trình sản xuất.

Ngoài hệ đào tạo chính quy, các khóa học ngắn hạn cũng mở thêm cơ hội tiếp cận kỹ năng viết kịch bản. Trung tâm Hỗ trợ phát triển tài năng điện ảnh (Hội Điện ảnh Việt Nam) và một số chương trình tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội có hoạt động đào tạo, bồi dưỡng liên quan đến lĩnh vực này. Nếu chương trình chính quy có điều kiện xây dựng lộ trình học tập dài hạn, các khóa ngắn hạn có thể giúp học viên tập trung vào phát triển ý tưởng, xây dựng đề cương và thực hành viết. Hiệu quả của mỗi hình thức cần được nhìn nhận theo mục tiêu và khả năng hỗ trợ người học hoàn thiện bản thảo.

Để thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và nghề nghiệp, cần tăng cường kết nối nhà trường với các xưởng phát triển kịch bản, cố vấn và đơn vị sản xuất. Cơ hội nhận góp ý từ người làm nghề, tham gia đọc kịch bản hoặc tiếp tục phát triển dự án sau tốt nghiệp sẽ giúp người viết nhận diện rõ hơn điểm mạnh, điểm yếu của tác phẩm.