Đánh thức tiềm năng nghệ thuật biểu diễn Việt Nam

Phóng viên (PV): Đồng chí đánh giá thế nào về tiềm năng của nghệ thuật biểu diễn trong việc đóng góp vào nền kinh tế quốc gia hiện nay?

NSND Vương Duy Biên: Việc lựa chọn nghệ thuật biểu diễn là hướng đi hoàn toàn đúng đắn. Đây là một trong những lĩnh vực được ưu tiên để quan tâm đầu tư theo hướng phát triển CNVH. Việt Nam sở hữu thế mạnh lớn với bản sắc văn hóa phong phú của 54 dân tộc. Nếu biết khai thác và "chế biến" những chất liệu này thành các "món ăn" hấp dẫn, đặc sắc thì đây sẽ là nguồn thu lớn.

NSND Vương Duy Biên. Ảnh do nhân vật cung cấp

Trước đây, tổ chức các tuần văn hóa Việt Nam hay lễ hội Việt Nam ở nước ngoài, nghệ thuật biểu diễn bao giờ cũng xuất hiện. Các doanh nghiệp, ẩm thực, thời trang, triển lãm... của Việt Nam có sức hút rất riêng. Ví dụ, múa rối nước là nghệ thuật không nước nào có. Chúng ta phải biết đưa những thứ độc đáo của mình ra thế giới bằng công nghệ và tư duy mới, để di sản phù hợp với hơi thở đương đại.

Thành công của những nghệ sĩ như Đức Phúc, Phương Mỹ Chi ở sân chơi quốc tế là nhờ biết lấy hồn cốt truyền thống dân tộc làm mới. Thực tế, nhiều quốc gia đã thành công khi biến nghệ thuật biểu diễn thành ngành công nghiệp mang lại doanh thu lớn, như cách các ban nhạc Hàn Quốc (K-pop) hay các chương trình nghệ thuật múa của Trung Quốc đang làm. Để làm được điều này, chúng ta cần sự kết hợp của công nghệ và tư duy mới để các di sản phù hợp với hơi thở đương đại

PV: Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa việc giữ gìn bản sắc nghệ thuật truyền thống với việc làm mới, cách tân chúng để đáp ứng thị hiếu của khán giả hiện đại và yêu cầu của kinh tế thị trường?

NSND Vương Duy Biên: Chìa khóa nằm ở việc lấy hồn cốt truyền thống làm đương đại. Chúng ta phải cập nhật xu hướng thế giới nhưng phải tránh sự trùng lặp, tạo ra cái lạ và bản sắc riêng thì mới hấp dẫn được công chúng quốc tế. Bên cạnh đó, người làm văn hóa phải nhìn thấy sự thay đổi của xã hội để điều tiết. Ví dụ, giới trẻ hiện nay ưa chuộng tiết tấu nhanh, mạnh, trong khi nghệ thuật truyền thống thường chậm rãi. Do đó, cách thể hiện truyền thống phải được điều chỉnh cho phù hợp với tư duy của người trẻ hiện nay thì mới có thể kéo họ lại gần với di sản.

Diễn xướng quan họ tại đình làng quan họ Hoài Trung (Bắc Ninh). Ảnh: DƯƠNG ĐỨC THẮNG

Làm văn hóa phải cần thời gian, 10 năm sau chưa chắc đã có kết quả, thậm chí có kết quả không nhìn thấy được. Văn hóa vật thể như các di tích, đền, chùa hữu hình có thể nhìn thấy. Nhưng nghệ thuật biểu diễn là văn hóa phi vật thể lại rất vô hình, có thể thấm vào chúng ta lúc nào cũng không biết. Vậy nên, chúng ta phải chờ đợi.

PV: Nghệ thuật biểu diễn được đánh giá có tiềm năng lớn để trở thành một ngành CNVH, nhưng việc hiện thực hóa mục tiêu này vẫn gặp nhiều trở ngại. Theo đồng chí, đâu là những điểm nghẽn lớn hiện nay và cần làm gì để đưa nghệ thuật biểu diễn tiếp cận hiệu quả hơn với công chúng?

NSND Vương Duy Biên: Chúng ta có nhiều nghị quyết, chủ trương đúng đắn, nhưng từ chính sách đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách. Một đề án muốn triển khai hiệu quả không chỉ cần ý tưởng tốt mà còn phải có nguồn lực, cơ chế phù hợp và đội ngũ thực thi đủ năng lực.

Lâu nay, chúng ta thường chú trọng đào tạo nghệ sĩ, nhà sáng tạo hay học sinh các trường nghệ thuật mà chưa dành sự quan tâm tương xứng cho đội ngũ quản lý. Trong khi đó, chính đội ngũ này mới là những người xây dựng chính sách, quyết định các đề án có trở thành hiện thực hay không.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đang thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp. Phát triển nghệ thuật biểu diễn không thể chỉ là việc riêng của ngành văn hóa mà cần sự tham gia của nhiều lĩnh vực, từ tài chính, giáo dục đến khu vực tư nhân. Hiện nay, các mắt xích này vẫn còn khá rời rạc.

Vì vậy, cốt lõi vẫn là đổi mới nhận thức để tạo ra những chính sách phù hợp, thông thoáng và có khả năng huy động nguồn lực xã hội. Quá trình này cần thời gian, bởi sự thay đổi về tư duy cũng là một quá trình chuyển đổi giữa các thế hệ.

PV: Để giải quyết bài toán giữa bảo tồn và phát triển, đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho nghệ thuật biểu diễn, theo đồng chí, cần có những bước đi nào?

NSND Vương Duy Biên: Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt và định hướng. Chúng ta có nhiều lợi thế về cơ chế hỗ trợ người lao động, giới văn nghệ sĩ cũng như các nguồn lực đầu tư cho hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, muốn phát triển bền vững thì không chỉ dừng ở phong trào, mà phải hướng tới những giá trị và thành tựu đỉnh cao.

Cần có những cách làm linh hoạt, hiệu quả hơn để kết hợp nguồn lực của Nhà nước với sức mạnh của doanh nghiệp và toàn xã hội. Chỉ khi huy động được các nguồn lực này một cách thông minh, nghệ thuật biểu diễn mới có thể phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!