Coi trọng văn hóa là dân tộc trường tồn, con người hướng thiện, xã hội văn minh - Bài 4: Kiến tạo không gian sáng tạo và thụ hưởng văn hóa cho người dân (Tiếp theo và hết)

Trong khát vọng của mỗi người dân, ai cũng mong muốn có đời sống vật chất ấm no, sung túc và cuộc sống tinh thần vui vẻ, lành mạnh. Tuy vậy, nguyện vọng chính đáng đó không phải bao giờ cũng trở thành hiện thực với mọi người, mọi nhà, nhất là trong thời kỳ chiến tranh và bao cấp, phần đông người dân lao động phải tất bật, lo toan với “cơm áo gạo tiền” nên ít có điều kiện tiếp cận, tham gia các sinh hoạt, hoạt động văn hóa-nghệ thuật và thụ hưởng đời sống tinh thần đa dạng. Trong khi đó, không gian văn hóa thường giới hạn ở các đô thị trung tâm (thành phố, thị xã trước đây) và các khu công nghiệp, khu vực có nhiều trường đại học, cao đẳng có đông sinh viên.

Biểu diễn chèo tàu - một nét đẹp văn hóa độc đáo của người dân làng Tân Hội, xã Ô Diên, TP Hà Nội. Ảnh: NGỌC THẢO

Thành quả phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội sau 40 năm đất nước đổi mới đã tạo cơ hội cho người dân ngày càng có cuộc sống vật chất, tinh thần sung túc, phong phú hơn. Tuy nhiên, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị thẳng thắn chỉ ra: “Mức độ tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của người dân còn chênh lệch giữa các vùng, miền, địa phương”.

Những thiệt thòi về đời sống tinh thần và “khoảng trống” về không gian văn hóa càng thấy rõ hơn ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn. Sự thiếu hụt này nếu không được bồi đắp, lấp đầy sẽ làm cho khoảng cách giàu-nghèo về văn hóa ngày càng lớn. Nếu để thực trạng này tiếp tục tồn tại sẽ không phù hợp với tinh thần hiến định của Hiến pháp năm 2013 là mọi người dân có quyền tiếp cận, sáng tạo, thụ hưởng các giá trị văn hóa, tham gia vào đời sống văn hóa và sử dụng các cơ sở văn hóa.

Nhận thức rõ vấn đề trên, cùng với đẩy mạnh phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, Đảng ta ngày càng chú trọng, quan tâm, chăm lo cải thiện cả về đời sống vật chất lẫn tinh thần cho các tầng lớp nhân dân. Với chủ trương ra đời Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11, Đảng ta hướng tới mục đích thiết lập một thiết chế văn hóa mới, kiến tạo không gian mới để mọi người dân có cơ hội tham gia sâu rộng vào đời sống văn hóa, tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa, tích cực sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa để làm phong phú đời sống tinh thần của mình và làm giàu văn hóa xã hội.

Trong thời đại toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, việc kiến tạo thể chế, môi trường, không gian văn hóa thông qua Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ góp phần mở rộng “cánh cửa tâm hồn” và nâng đỡ tinh thần con người trước những diễn biến bất ổn, khó lường của thời cuộc và nhịp sống hiện đại, mà còn tạo cơ hội cho người dân được tăng cường giao lưu văn hóa giữa các vùng miền, địa phương và kết nối giữa các chủ thể, các loại hình văn hóa hết sức phong phú, đa dạng của cộng đồng 54 dân tộc anh em cư trú trên đất nước ta.

Không những vậy, với việc kiến tạo không gian văn hóa thông qua Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương, tổ chức, cơ quan, đơn vị càng có điều kiện để khai thác, tận dụng, phát huy triệt để công năng, vai trò của các thiết chế, cơ sở văn hóa công cộng như khu vui chơi giải trí, công viên, nhà văn hóa, thư viện, rạp hát, rạp chiếu phim... Được “tắm mình” vào bầu không gian văn hóa lành mạnh như vậy, chắc chắn mọi người dân có thêm sự gắn kết cộng đồng, bồi bổ tinh thần vui tươi trong cuộc sống, từ đó củng cố niềm tin vào những giá trị tốt đẹp, góp phần gia tăng “vốn xã hội”.

Người Mông xã Xín Mần, tỉnh Tuyên Quang múa khèn truyền thống trong ngày hội văn hóa - thể thao của địa phương. Ảnh: NGỌC THẢO

Theo các chuyên gia xã hội học, việc gia tăng “vốn xã hội” thực chất là kết nối, nhân lên những giá trị tích cực được tạo ra từ mạng lưới các mối quan hệ, sự tin cậy, chuẩn mực và sự hiểu biết chung giữa các cá nhân và cộng đồng, từ đó thúc đẩy sự hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau và đạt được lợi ích chung tốt đẹp.

Điều có ý nghĩa sâu sắc hơn, việc duy trì Ngày Văn hóa Việt Nam, như Đảng ta nhấn mạnh, là dịp để “đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh”.

Sứ mệnh và những cống hiến của đội ngũ văn nghệ sĩ đã được Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành văn hóa (28-8-2025): Trong thời chiến, họ làm công tác địch vận bằng văn hóa, đánh địch bằng nhạc cụ, ngòi bút, biến văn hóa trở thành vũ khí sắc bén, để niềm tin lan tỏa, để ý chí quật cường của dân tộc ta được nhân lên gấp bội; trong thời bình, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, anh chị em làm công tác văn hóa là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, tinh thần và góp phần làm thay đổi diện mạo đời sống xã hội.

Khi được động viên, khích lệ vào “thời điểm vàng” như Ngày Văn hóa Việt Nam, đội ngũ văn nghệ sĩ sẽ được “kích hoạt” niềm tin, gia tăng niềm cảm hứng thăng hoa sáng tạo để nỗ lực vươn lên làm tròn sứ mệnh của những người đi “gieo hạt văn hóa”, biến các công trình, sản phẩm, tác phẩm văn học, nghệ thuật thành những giá trị chân-thiện-mỹ, góp phần nuôi dưỡng, bồi đắp nhân cách con người và làm đẹp môi trường văn hóa xã hội.

Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, một dân tộc coi trọng văn hiến, văn hóa là một dân tộc giàu tiềm năng, cơ hội phát triển. Một thể chế chính trị xác định văn hóa là điểm tựa, nền tảng, động lực, mục tiêu cho sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững là một thể chế ưu việt, tiến bộ. Một đất nước tôn vinh các giá trị văn hóa, quý trọng đội ngũ văn nghệ sĩ và kiến tạo môi trường, không gian cho mọi tầng lớp nhân dân được tiếp cận, sáng tạo và thụ hưởng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú là một đất nước văn minh.

Đó chính là chiều sâu tư tưởng, giá trị nhân văn từ chủ trương của Bộ Chính trị chọn ngày 24-11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.