Âm vang truyền thống​

Dự án “Âm vang Việt Nam” được thực hiện bởi 5 sinh viên gồm: Trần Văn Khanh, Lê Thị Vân Anh, Nguyễn Thị Trà Giang, Nguyễn Thị Kiều Anh và Nguyễn Tuấn Đoàn. Mỗi thành viên đảm nhiệm một phần việc khác nhau, từ nghiên cứu sản phẩm, phát triển công nghệ đến xây dựng nội dung và truyền thông. Điểm chung gắn kết họ là mong muốn dùng kiến thức của người trẻ để góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Trần Văn Khanh, Trưởng nhóm dự án chia sẻ, ngay từ đầu, nhóm xác định muốn kể câu chuyện về nhạc cụ dân tộc một cách chân thực thì không thể chỉ tìm hiểu qua sách hoặc Internet. Các thành viên đã đến thôn Hưng Nghĩa, xã Hải Hưng, tỉnh Ninh Bình, làng nghề Dị Nậu, Thạch Xá, Nhà hát Chèo Hà Nội và một số không gian gắn với nghề thủ công, nghệ thuật truyền thống để tìm hiểu.

Nhóm "Âm vang Việt Nam" truyền tải giá trị văn hóa tại Nhà hát Chèo Hà Nội.

Tại mỗi nơi, nhóm quan sát sản phẩm hoàn thiện, tìm hiểu toàn bộ quá trình phía sau, từ việc người thợ lựa chọn và xử lý vật liệu như thế nào, đến các chi tiết được tạo hình, lắp ráp và hoàn thiện ra sao, kinh nghiệm làm nghề được tích lũy, trao truyền qua các thế hệ như thế nào. Một số thành viên còn trực tiếp tham gia một số công đoạn dưới sự hướng dẫn của người thợ.

Những chuyến đi giúp nhóm hiểu rõ hơn về giá trị của lao động thủ công. Phía sau mỗi sản phẩm là thời gian, kinh nghiệm và tình yêu nghề của người làm ra nó. Trải nghiệm đó cũng khiến nhóm thay đổi cách tiếp cận: Mô hình nhạc cụ không thể chỉ đẹp về hình thức mà cần thể hiện sự tôn trọng đối với nghề, người làm nghề và những giá trị văn hóa gắn với từng nhạc cụ.

Nhóm đã gặp gỡ anh Ngô Văn Hiệp, người làm mô hình đồ gỗ và cô Nguyễn Thu Thủy, Trưởng bộ môn Nhạc cụ dân tộc truyền thống Việt Nam, Trường Đại học FPT Hà Nội. Qua những cuộc trò chuyện, các thành viên hiểu thêm về kỹ thuật làm nghề, hoạt động biểu diễn nhạc cụ dân tộc, sự thay đổi của các làng nghề cũng như cách những giá trị truyền thống đang được gìn giữ trong đời sống hiện nay.

Sau mỗi chuyến đi, nhóm tập hợp hình ảnh, video, bản ghi âm cùng tư liệu về hình dáng, kích thước, cấu tạo, vật liệu, màu sắc và cách sử dụng từng loại nhạc cụ. Các thành viên còn quan sát nghệ nhân, nghệ sĩ biểu diễn để tìm hiểu mối liên hệ giữa cấu tạo, cách chơi và âm sắc. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng giúp nhóm chuyển từ giai đoạn tìm hiểu văn hóa sang thiết kế và phát triển sản phẩm.

Từ những tư liệu thu thập được, nhóm bắt đầu thiết kế các mô hình nhạc cụ dân tộc thu nhỏ. Những sản phẩm được lựa chọn gồm đàn bầu, đàn tỳ bà, đàn nhị, đàn tranh, đàn nguyệt, sáo trúc và trống. Các mô hình có kích thước nhỏ gọn, phù hợp để trưng bày tại bàn học, bàn làm việc, kệ sách hoặc sử dụng làm quà lưu niệm mang dấu ấn văn hóa Việt Nam. Các sản phẩm của dự án được phát triển thành ba bộ sưu tập mang tên “Phong”, “Vọng” và “Huyền”. Mỗi mô hình mô phỏng một loại nhạc cụ, đồng thời có thêm những thông tin và câu chuyện văn hóa riêng, giúp người dùng có thêm cơ hội tìm hiểu giá trị của sản phẩm sau khi quan sát hình dáng bên ngoài.

Thách thức lớn nhất đối với nhóm là làm sao thu nhỏ nhạc cụ nhưng vẫn giữ được những đặc điểm quan trọng của nguyên bản. Các thành viên phải nghiên cứu tỷ lệ, hình dáng, cấu tạo, màu sắc, vật liệu và những chi tiết đặc trưng của từng loại nhạc cụ. Nhiều chi tiết phải thử nghiệm, điều chỉnh và làm lại nhiều lần. Quá trình này đòi hỏi nhóm tìm được sự cân bằng giữa giá trị thủ công, độ chính xác và tính thẩm mỹ. Khi kết hợp mô hình vật lý với công nghệ, sản phẩm không chỉ cần đẹp, gần với nguyên mẫu mà còn phải phù hợp để người dùng nhận diện, tương tác và tiếp tục khám phá trên môi trường số.

Khi công nghệ AR được ứng dụng trong dự án văn hóa truyền thống lan tỏa tới cộng đồng quốc tế.

Điểm khác biệt của “Âm vang Việt Nam” nằm ở việc tích hợp công nghệ AR vào từng sản phẩm. Khi sử dụng điện thoại quét mã hoặc hình ảnh nhận diện trên mô hình, người dùng được dẫn đến website để nghe âm thanh, xem hình ảnh, video, tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng và câu chuyện văn hóa gắn với nhạc cụ. Hình ảnh linh vật chơi nhạc cụ cùng các nội dung tương tác cũng góp phần làm cho trải nghiệm trở nên sinh động, dễ tiếp cận hơn.

Với cách làm này, công nghệ AR đóng vai trò như một hiệu ứng làm sản phẩm thêm phần bắt mắt. Những tư liệu được nhóm thu thập trong quá trình thực tế trở thành nguyên liệu để xây dựng trải nghiệm số. Theo đại diện nhóm, sản phẩm hướng tới người trẻ, du khách trong nước và quốc tế, những người tìm kiếm quà tặng mang bản sắc Việt Nam, đồng thời có thể phục vụ các hoạt động trưng bày, trải nghiệm và truyền thông văn hóa.

Hiện tại “Âm vang Việt Nam” không dừng lại ở việc tái hiện hình dáng nhạc cụ, nhóm mong muốn góp phần để những thanh âm và câu chuyện văn hóa Việt Nam không chỉ thuộc về quá khứ mà tiếp tục được lắng nghe, khám phá, yêu thích và lan tỏa bởi thế hệ hôm nay.