Những ngày tháng cuối năm bận rộn, nhưng chúng tôi luôn thấy Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn với dáng vẻ điềm đạm, phong thái khoan thai, nghiêm nghị mà cẩn trọng; đôi mắt luôn ánh lên sự tinh anh, chất chứa sự suy tư của một nhà khoa học, hằn sâu là sự bao dung, thấu hiểu của một người thầy. Với ông, nghiên cứu khoa học không phải chứa chất sự hàn lâm của những trang tài liệu, sáng kiến, công trình vô vị, mà đằng sau đó, quan trọng hơn cả là từng giải pháp, từng mô hình phải được ứng dụng thực sự rộng rãi vào đời sống quân sự. Là người lính đã qua chiến trường, trưởng thành đi lên từ cơ sở cho nên ông hiểu rõ hơn hết, điều mà Quân đội cần nhất là hiệu quả chiến đấu, và công tác hậu cần, kỹ thuật luôn là mạch ngầm quyết định sức bền, sức mạnh của toàn bộ hoạt động tác chiến.

Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn, Phó bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Hậu cần phát biểu chỉ đạo Đại hội Đảng bộ Phòng Đào tạo nhiệm kỳ 2025-2030. Ảnh: Nhân vật cung cấp 

Có lần Đại tá, PGS, TS Trần Thanh Nam – Chủ nhiệm Khoa Vận tải (Học viện Hậu cần) hỏi ông: "Thưa thầy, có bao giờ thầy cảm thấy những nghiên cứu khoa học của mình chỉ dừng lại ở lý thuyết, chưa thật sự giúp ích cho người lính không?”. Ông mỉm cười và đáp: “Khoa học – thực sự làm khoa học phải để người lính hưởng lợi trước tiên”. Câu nói nhẹ nhàng, nhưng chứa đựng một triết lý sâu sắc về mục đích tối thượng của ngành, của khoa học quân sự, của những người làm công tác hậu cần, kỹ thuật: Phục vụ con người, phục vụ chiến đấu và trước hết là phục vụ người lính nơi tuyến đầu.

Dấu ấn của một nhà khoa học, một người thầy quân sự

 Với Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn, công việc không phải chỉ là trong một vài năm mà là cả một hành trình dài, bền bỉ, không có điểm dừng. Tuy vậy, giai đoạn 2023–2025 có thể xem là những lát cắt tiêu biểu, thể hiện rõ nhất dấu ấn trí tuệ, tài năng và tâm huyết của ông trong lĩnh vực khoa học quân sự. Ở cương vị là nhà lãnh đạo – Giám đốc Học viện Hậu cần, đồng thời trực tiếp tham gia các đề tài cấp Bộ Quốc phòng về bảo đảm hậu cần tác chiến tiến công chiến lược, xây dựng thế trận hậu cần – kỹ thuật khu vực phòng thủ quân khu…, ông luôn giữ vai trò nòng cốt. Dù đảm nhiệm nhiều trọng trách quản lý, nhưng các đề tài ông trực tiếp chủ trì hoặc tham gia đều được hoàn thành xuất sắc, đúng tiến độ; đặc biệt, các kết quả nghiên cứu đã nhanh chóng được chuyển giao, vận dụng vào đổi mới nâng cao chất lượng công tác giáo dục, đào tạo và phục vụ trực tiếp thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Đây chính là minh chứng sinh động cho phong cách làm khoa học nghiêm túc, người làm khoa học trách nhiệm và đầy nhiệt huyết của ông.

Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn, Giám đốc Học viện Hậu cần trao đổi cùng các đại biểu tại Khu Di tích Quốc gia – Địa điểm tổ chức Lớp Huấn luyện Cán bộ Cung cấp đầu tiên (tiền thân của Học viện Hậu cần ngày nay. Ảnh: Nhân vật cung cấp 

Năm 2024 là một năm ông gặt hái được nhiều thành công mà thành công nhất trong vai trò một nhà khoa học đó là ông làm chủ nhiệm đề tài cấp Tổng cục Hậu cần về “Hoàn thiện phương thức bảo đảm hậu cần cho sư đoàn bộ binh được biên chế hỏa lực mạnh trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc” một công trình được đánh giá xuất sắc và chuyển giao ứng dụng cho Sư đoàn Bộ binh 10 (Quân đoàn 34). Ở đó, người ta nhìn thấy sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy chiến lược và sự chặt chẽ của một nhà khoa học chuyên sâu.

Bên cạnh các đề tài nghiên cứu, trong 3 năm qua ông còn tham gia viết và công bố nhiều bài báo khoa học, để lại những dấu ấn học thuật bền bỉ trên hành trình làm giàu tri thức về hậu cần – kỹ thuật Quân đội.

Tại Học viện Hậu cần, Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn không chỉ là một người chỉ huy mà còn là nhà kiến tạo, truyền lửa, người thầy truyền cảm hứng, dẫn dắt cho nhiều thế hệ học viên. Những giờ giảng của ông luôn tạo được không khí hào hứng và cuốn hút, bởi trong mỗi bài giảng, ông không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn thổi hồn, lồng ghép những câu chuyện về người lính, học cách sống, cách làm việc, về lòng yêu nước, cách giữ cho ngọn lửa nhiệt huyết luôn cháy trong tim dù ở bất kỳ cương vị nào. Đặc biệt, hàm lượng tri thức khoa học sâu sắc kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn phong phú đã làm nên sức hấp dẫn, thuyết phục lan tỏa tạo giá trị riêng có trong từng bài giảng của ông.

Đại úy Lê Văn Hiếu – Học viên Đào tạo Chủ nhiệm Hậu cần cấp trung (lữ) đoàn/ Hệ Đào tạo Chỉ huy Tham mưu chia sẻ: “Thầy không chỉ dạy chúng tôi kỹ năng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn về công tác hậu cần – kỹ thuật, mà còn dạy cách làm người. Mỗi câu chuyện về người lính nơi đảo xa, về những khó khăn mà thầy cùng đoàn trải qua… đều khiến chúng tôi thấm thía giá trị của trách nhiệm và lòng trung thành”.

Đoàn công tác của Học viện Hậu cần do Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn, Giám đốc Học viện làm trưởng đoàn thăm, kiểm tra, động viên cán bộ và học viên chuyên ngành doanh trại Khóa 27 – Đào tạo sĩ quan hậu cần cấp phân đội trình độ đại học của Học viện đang tham gia dự án ổn định dân cư khắc phục hậu quả cơn bão số 3 (bão Yagi năm 2024) tại tỉnh Cao Bằng và Bắc Kạn (nay là Thái Nguyên) thuộc địa bàn Quân khu 1. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Ông kiên trì chỉ đạo xây dựng môi trường giáo dục hiện đại: Thao trường, phòng mô phỏng, thư viện, phòng học số… Tất cả đều là nền móng để học viên lớn lên bằng cả niềm tin, tri thức, khát vọng và bản lĩnh.

Có những ngày trời mưa tầm tã, ông vẫn đứng ngoài thao trường theo dõi lớp học viên diễn tập. Khi học viên cúi chào, ông chỉ bảo: “Các em cứ tiếp tục, thầy chỉ muốn xem các em tiến bộ thế nào”. Những khoảnh khắc như thế sẽ mãi in đậm trong tâm khảm các thế hệ học viên.

Trái tim nhân ái và hành trình dân vận thầm lặng

Đối với nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ Phan Tùng Sơn là vị tướng mang nhiều ân tình. Dưới sự chỉ đạo của ông, hằng năm Học viện có nhiều chuỗi hoạt động tham quan, học tập truyền thống, tri ân về nguồn; đã xây dựng 14 căn nhà tình nghĩa, tặng hàng trăm suất quà cho hộ nghèo, học sinh khó khăn, ủng hộ đồng bào vùng sâu, vùng xa; tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người cao tuổi, hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai ở nhiều địa phương. Trong một lần về thăm gia đình chính sách, có bà mẹ liệt sĩ nắm tay ông thật lâu, nói nhẹ: “Lính của Bác Hồ, mẹ thương lắm”. Ông đứng lặng, cúi đầu thật sâu. Những khoảnh khắc như thế, không bài diễn văn nào có thể sánh bằng.

Trung tướng, GS, TS Phan Tùng Sơn cùng giáo viên và học sinh trường mầm non tại xóm Lũng Cắm, xã Huy Giáp, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Huy Giáp, tỉnh Cao Bằng). Ảnh: Nhân vật cung cấp

Học viện Hậu cần, dưới sự lãnh đạo của ông, liên tiếp đạt được các danh hiệu lớn như: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Cờ thi đua của Chính phủ (2024); Cờ thi đua của Bộ Quốc phòng (2023); 14 Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Cá nhân ông được trao: 7 Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, 1 Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo, được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký Quyết định tặng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba. Trong năm 2024 bình chọn là Nhà giáo tiêu biểu, được Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng vinh danh, là đại biểu trí thức, nhà khoa học tiêu biểu toàn quốc được Tổng Bí thư gặp mặt và được yết kiến Thủ tướng Chính phủ - phần thưởng xứng đáng cho vị tướng chọn con đường phấn đấu âm thầm mà bền bỉ.

Có lẽ điều lớn lao nhất mà Trung tướng Phan Tùng Sơn để lại không phải là những bản báo cáo hay thành tích thi đua, mà là hình ảnh một người chỉ huy dùng sự bao dung để thu phục nhân tâm, cảm hóa và lan tỏa; dùng sự nhân hậu để dẫn dắt; dùng tri thức để soi đường; dùng trách nhiệm, lương tâm, khát vọng để dìu dắt, truyền lửa. Một đồng nghiệp chia sẻ: “Thầy là người đứng phía sau, nhưng sức ảnh hưởng của thầy lan tỏa đến từng đơn vị, từng học viên. Chính những điều thầm lặng ấy làm nên sức mạnh phía trước”.

Ông đã góp phần xây dựng Học viện Hậu cần trở thành trung tâm giáo dục, đào tạo và nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học hậu cần, kỹ thuật, tài chính quân sự hàng đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Và trong trái tim nhiều người – cán bộ, giảng viên, học viên, sinh viên và nhân dân – ông để lại niềm tin sâu sắc: Niềm tin vào một vị tướng thường đứng phía sau để làm nền, tạo đà cho sức mạnh phía trước./.