Thượng tướng Trần Quang Phương: Đi giữa lòng dân gánh việc quân - Bài 1: Ân nhân của đồng bào vùng lũ

Nhưng để hiểu sâu hơn về những điều rất bình dị, những việc làm thầm lặng của ông thì chưa nhiều, vì ông ít khi nói về mình và gần như không có những bài viết riêng về chân dung cá nhân ông. Từ lính binh nhì phát triển thành vị tướng, ngoài việc hoàn thành tốt nhiệm vụ, chức trách mà Đảng, nhân dân và Quân đội giao phó, ông còn là người dành rất nhiều tâm huyết vào việc giải quyết những vấn đề về an sinh xã hội, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống của đồng bào ở những vùng biên cương xa xôi, hẻo lánh. Thế nên, mọi người ví ông là người lính “đi giữa lòng dân gánh việc quân”...

Những ký ức không phai

Nhận quân hàm cấp tướng khi còn khá trẻ nên ít ai nghĩ Thượng tướng Trần Quang Phương đã từng tham gia trận mạc. Ấy vậy mà cuộc đời ông - từ thuở binh nhì phát triển lên Thượng tướng cũng đã nếm trải nhiều kỷ niệm vui, buồn...

Đúng ra, ông sinh năm Nhâm Dần (1962), nhưng phải khai tăng một tuổi để đủ điều kiện nhập ngũ. Cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam vẫy gọi, thanh niên trai tráng hăng hái tòng quân, Trần Quang Phương cũng nằm trong số đó. Năm 1979, vừa tròn 17, Trần Quang Phương xung phong đi bộ đội và trở thành chiến sĩ Sư đoàn 342 (Quân đoàn 14). Với sự kiên trì phấn đấu, trong vòng 4 năm từ lính binh nhì phát triển lên thành tiểu đội trưởng, trung đội trưởng và thống kê chính trị Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 809). Đầu năm 1983, trên tay ông cầm hai quyết định: Đi học Trường Sĩ quan Chính trị, hoặc xuất ngũ trở về địa phương. Hồi ấy mẹ đau nặng, nhiều người khuyên ông về quê phụng dưỡng cha mẹ. Sau mấy đêm thức trắng đắn đo, suy nghĩ, Trần Quang Phương quyết định đi học để gắn bó lâu dài với cuộc đời binh nghiệp. Bốn năm “miệt mài đèn sách” ở vùng Kinh Bắc, ông ra trường với quân hàm trung úy. Trong số 800 học viên ra trường năm ấy, Trần Quang Phương đỗ thủ khoa, được tuyên thệ dưới Quân kỳ Quyết thắng.

Thiếu tướng Trần Quang Phương, Chính ủy Quân khu 5 trò chuyện cùng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 1, Sư đoàn 2 (ngày 16-10-2014).

Nói sao hết niềm vui của một sĩ quan trẻ khi muốn khẳng định mình trong cuộc sống gian khổ, nhưng vinh quang. Mùa hạ 1986, Trung úy Trần Quang Phương về nhận công tác tại Sư đoàn 2 (Quân khu 5), giữ chức Chính trị viên Đại đội 11 (Tiểu đoàn 3) đóng quân bên đất bạn Campuchia. Thời kỳ này nhiệm vụ của người lính miền biên ải vẫn còn muôn vàn khó khăn, thử thách. Thời kỳ này, các thế lực thù địch tìm cách phá hoại tình đoàn kết giữa các quốc gia, vì thế giải quyết công tác tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ rất khó khăn. Bộ đội thiếu nước sạch, thiếu cả lương thực và thực phẩm. Mùa khô, nóng ghê người. Mùa mưa lũ trắng rừng. Đơn vị Trần Quang Phương có nhiệm vụ phối hợp với đơn vị bạn truy quét tàn quân Pôn Pốt và chống gây hấn ở ngã ba biên giới Lào - Campuchia - Thái Lan. Chiến tranh đã lùi xa nhưng không có nghĩa là đã hết những mất mát và hy sinh.

Lịch sử dân tộc Việt Nam từng trải qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước, chẳng có cuộc chiến tranh nào lại không mất mát, hy sinh. Với người lính, sự hy sinh ấy càng lớn lao hơn. Thượng tướng Trần Quang Phương tâm sự: “Có một kỷ niệm đau thương mà trong tôi còn mãi, cho dù thời gian vẫn cứ trôi qua. Năm nào cũng vậy, cứ đến tháng Bảy là tôi lại nhớ như in hình ảnh người đồng đội đã hy sinh. Ngày đó, trước lúc ngã vào lòng đất, Hợi vẫn là con trai. Bức thư viết vội dưới đáy ba lô vẫn chưa kịp gửi. Vậy mà...!”.

Ông kể: “Nhận nhiệm vụ truy quét tàn quân, đơn vị cấp tốc hành quân. Đêm đến, đại đội đóng quân giữa rừng sâu. Cả ngày mệt nhoài vì vượt qua bao đèo, dốc và lả đi vì đói, chúng tôi tranh thủ nghỉ lấy sức. Quá nửa đêm, bất ngờ địch tập kích vào đội hình. Nghe tiếng súng nổ, tôi bật dậy cầm khẩu AK điểm xạ từng loạt ngắn, bỗng nhiên nghe một tiếng nổ lớn. Sau màn khói trắng đục, tôi nghe tiếng một đồng đội thì thầm: “Anh Phương ơi! Đồng chí Hợi đã hy sinh rồi!”. Tim tôi nhói đau. Hồi chiều Binh nhất Nguyễn Văn Hợi còn tếu táo: “Đánh xong trận này nhất định em sẽ gửi thư về ngỏ lời cùng “cô ấy”! Vậy mà... Hợi đã nỡ bỏ đồng đội mà đi. Lĩnh trọn quả B40 của địch, đồng đội tôi hy sinh mà không toàn thây. Hôm đó, tôi tận tay lượm từng phần nhỏ thân xác của Hợi mà nghẹn ngào, nước mắt chảy vào trong. Nén đau thương thành hành động cách mạng, chúng tôi xốc lại đội hình truy quét toàn bộ quân địch dạt qua biên giới, tiêu diệt 12 tên...”.

Thiếu tướng Trần Quang Phương, Chính ủy Quân khu 5 luôn quan tâm, gần gũi với cán bộ, chiến sĩ (ảnh chụp ngày 16-10-2014).

Năm 1989, tình hình trên đất bạn tạm ổn. Đơn vị Trần Quang Phương hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc tế cao cả, được lệnh di chuyển về nước. Ngày ấy, những người lính “sư hai” đóng quân trên vùng đất Hà Tam (sát chân đèo Măng Giang) đói nghèo, xơ xác. Doanh trại đơn vị tạm bợ, nhà cửa sơ sài. Chỉ có nắng và gió trơ ra dưới nắng hè oi ả. Trần Quang Phương và các đồng chí trong Ban chỉ huy đơn vị xắn tay áo cùng bộ đội lên rừng chặt tranh, tre, nứa, lá về dựng lại nhà, cửa. Chiến tranh bom cày, đạn xới, đất đai hoang hóa, bạc màu. Với phương châm “vắt đất ra nước, thay trời làm mưa”, Trần Quang Phương động viên, chỉ đạo anh em đẩy mạnh tăng gia, chăn nuôi, sản xuất, cải thiện đời sống. Đến rồi đi, gặp gỡ rồi chia ly là lẽ thường của những người lính. Ông và đồng đội đã không biết bao lần di chuyển đơn vị. Cứ mỗi lần như thế là bản lĩnh người lính lại được thử thách...

Xét quá trình phấn đấu kiên trì, bền bỉ của Trần Quang Phương, giữa năm 1992, Bộ tư lệnh Quân khu 5 xét chọn gửi đi đào tạo tại Học viện Chính trị Quân sự. Ở trường, ông luôn là “tâm điểm” của hệ Lục quân bởi giọng ca trầm và ấm; là cầu thủ bóng chuyền tấn công xuất sắc; là học viên giỏi toàn diện. Chả thế mà ông kiêm nhiệm nhiều chức danh, từ MC của hệ cho đến “ông bầu” đội văn nghệ, đội trưởng đội bóng chuyền... Kết thúc khóa học, Trần Quang Phương đỗ thủ khoa.

Từ năm 1995 đến nay, ông đã trải qua nhiều vị trí công tác. Hết trợ lý chính trị cơ quan, đi đơn vị cơ sở, về Bộ CHQS tỉnh, lên Cục Chính trị, rồi Chính ủy Quân khu 5. Dù ở bất kỳ cương vị công tác nào cũng vậy, ông đều gương mẫu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được mọi người tin yêu.

Cắt rừng cõng gạo về thôn

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất miền Trung-Tây Nguyên đầy nắng và gió, nên Thượng tướng Trần Quang Phương hiểu rất rõ về mảnh đất này. Miền Trung là chiếc đòn gánh “gánh” hai đầu đất nước. Trải qua những thời đạn bom, những mùa nắng lửa, nên mỗi năm có không biết bao nhiêu giọt mồ hôi rơi, bao dòng máu chảy, nhưng người dân nơi đây vẫn mộc mạc, chân chất. Họ vẫn vươn lên từ đau thương, từ bão giông. Có thể nói nỗi đau thương, mất mát và những khó khăn mà người dân miền Trung gánh chịu là rất lớn.

Trung tướng Trần Quang Phương, Chính ủy Quân khu 5 trao quà tặng đồng bào vùng lũ Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam (ngày 12-12-2017).

Từ cảm nhận sâu sắc ấy, nên mỗi khi có tin bão vào địa bàn, ông cùng các thủ trưởng Bộ tư lệnh Quân khu 5 sâu sát chỉ đạo các cơ quan, đơn vị triển khai toàn diện các mặt... Chỉ trong thời gian ngắn, mọi công tác chuẩn bị của các cơ quan, đơn vị đã hoàn tất, chỉ cần có lệnh là lên đường cứu dân... Khi lũ tới, ông cùng các thủ trưởng Bộ tư lệnh nhanh chóng thống nhất phương án, rồi vội vàng choàng áo mưa đến các vùng trọng điểm trực tiếp chỉ đạo bộ đội phòng, chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn. Là người cẩn trọng và sâu sát, tuy đã chỉ đạo các đơn vị triển khai nhiệm vụ, nhưng ông vẫn thường xuyên dùng điện thoại di động liên lạc với các hướng để nắm tình hình chung và động viên anh em gắng sức vượt lũ cứu người bị nạn...

Tấm lòng của vị tướng đối với nhân dân là rất lớn. Ở đâu gặp hoạn nạn, thiên tai, bão lũ là ông điều lực lượng tới ngay. Quyết định chính xác, dứt khoát ấy thể hiện sự trải nghiệm trong ứng xử với những trường hợp đột xuất, khó lường của một người lính từng trải, lăn lộn, gắn bó máu thịt với nhân dân, với địa bàn; đó chính là sự hiệp đồng chặt chẽ, chủ động, kịp thời. Ông là người có duyên nợ với khó khăn, gian khổ.

Thượng tướng Trần Quang Phương thăm, chúc Tết Bệnh viện Quân y 17 (ngày 31-12-2019). Ảnh: VĂN CHUNG

Tôi nhớ tháng 4-2008, Đại tá Trần Quang Phương nhận chức Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Quảng Ngãi, thì tháng 11 năm ấy mưa lớn kéo dài, nhân dân các huyện vùng lũ thiếu đói, đích thân ông cùng lực lượng cứu trợ dùng xe tải chở lương thực lên cứu đói cho bà con. Hôm ấy, mưa tầm tã, chiếc xe tải ì ạch bò tới địa phận xã Trà Bồng thì bị tắc đường do núi lở. Không chậm trễ, ông chỉ đạo bộ đội cắt rừng vận chuyển gạo đến dân. Trời tối, mưa nặng hạt, nhiều đồng chí tỏ vẻ lo lắng, nhưng Đại tá Trần Quang Phương vẫn bình tĩnh động viên mọi người: “Mỗi túi gạo, thùng mì ăn liền, gói muối đối với dân lúc này là rất cần thiết, hãy cố gắng lên các đồng chí ạ!”.

Vài ngày sau, ông lại cùng bộ đội ra tận xã Bình Minh, huyện Bình Sơn cứu đói. Người dân địa phương rất cảm động khi thấy một vị Đại tá áo quần sũng nước, cùng bộ đội chèo xuồng cấp phát mì ăn liền tặng đồng bào. Suốt cả ngày dầm mình trong mưa lũ cứu đói cho dân, Đại tá Trần Quang Phương mệt bã cả người, bụng đói cồn cào. Thế nhưng được ổ bánh mì (khẩu phần ăn của mình) ông cũng dành cho trẻ em vùng lũ...

(còn nữa)