Ngày 30-9, Mỹ tuyên bố nước này và liên minh quốc tế đã kết thúc chiến dịch Inherent Resolve nhằm đánh bại tổ chức khủng bố IS tại Iraq sau hơn 12 năm. Theo AP, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ca ngợi việc Mỹ rút quân khỏi Iraq, xem đây là một chiến thắng với cả Washington và Baghdad-một chiến thắng mang tính quyết định trước IS.

Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003 nhằm lật đổ chính quyền của Tổng thống Saddam Hussein và rút lực lượng chiến đấu vào cuối năm 2011. Ba năm sau, Washington triển khai quân trở lại Iraq theo đề nghị của Baghdad nhằm hỗ trợ chống IS, sau khi tổ chức khủng bố này chiếm giữ nhiều khu vực rộng lớn tại Iraq và Syria. Đến năm 2017, Mỹ tuyên bố IS đã bị đánh bại về mặt quân sự tại Iraq.

Xe quân sự của Mỹ hộ tống xe chở tù nhân là các thành viên IS từ Đông Bắc Syria sang Iraq, ngày 8-2-2026. Ảnh: Tân Hoa xã 

Thỏa thuận rút quân giữa Mỹ và Iraq được ký năm 2024 dưới thời Tổng thống Joe Biden và được chính quyền Tổng thống Donald Trump triển khai trong bối cảnh Washington đang tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cơ chế an ninh tại Iraq nói riêng và khu vực Trung Đông nói chung. Trước khi rút quân, Mỹ duy trì khoảng 2.500 quân nhân tại Iraq, chủ yếu tại Baghdad và Erbil. Nhưng kể từ ngày 1-10, lực lượng an ninh Iraq chính thức đảm nhiệm vai trò chủ lực trong các hoạt động chống khủng bố, còn hợp tác giữa Washington và Baghdad chuyển sang các lĩnh vực như cố vấn, huấn luyện, chia sẻ thông tin tình báo.

Giới phân tích cho rằng việc Mỹ rút quân khỏi quốc gia Trung Đông là kết quả của quá trình điều chỉnh chiến lược từ phía Washington và phản ánh những toan tính thực tế từ cả hai phía. Đối với Baghdad, đây là bước chuyển mình từ giai đoạn phụ thuộc vào bên ngoài sang giai đoạn giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm an ninh quốc gia, hay có thể xem là một bước ngoặt mở ra giai đoạn mới cho đất nước. Còn với Washington, sau hơn 23 năm hiện diện quân sự và đổ ra khoảng 1.700 tỷ USD, việc rút quân sẽ khép lại một chặng dài can dự quân sự tại Iraq vốn đã để lại những hậu quả dai dẳng sau hai thập kỷ. Quyết định này hoàn toàn phù hợp với những cam kết của Tổng thống Donald Trump về việc chấm dứt các "cuộc chiến không hồi kết" và tái phân bổ nguồn lực quân sự tại khu vực.

Dẫu vậy, giới chức Washington không khỏi lo ngại việc rút quân có thể tạo ra khoảng trống để Iran gia tăng ảnh hưởng tại Iraq. Các lực lượng vũ trang thân Iran vốn đã có ảnh hưởng đáng kể về chính trị và an ninh tại quốc gia láng giềng Trung Đông. Do đó, việc Mỹ rút quân có thể tác động đáng kể đến thế cân bằng giữa Baghdad, Tehran và Washington.

Ngoài ra, những thách thức về an ninh mang tính cấu trúc vẫn tồn tại ở quốc gia bị tàn phá bởi chiến tranh này. Với chính quyền Iraq, giai đoạn sau rút quân sẽ là phép thử đối với năng lực tự bảo đảm an ninh, đặc biệt là việc ngăn chặn nguy cơ trỗi dậy của IS. Tổ chức khủng bố này hiện không còn kiểm soát lãnh thổ rộng lớn như trước, nhưng các phần tử IS vẫn duy trì mạng lưới hoạt động ngầm tại Iraq. Một số quan chức tại khu vực người Kurd bày tỏ lo ngại việc rút các hệ thống phòng không của Mỹ có thể làm giảm khả năng ứng phó với các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa.

Trong khi đó, cũng có ý kiến cho rằng dù binh sĩ Mỹ rời đi nhưng điều này không đồng nghĩa Washington chấm dứt ảnh hưởng tại Iraq. Ông Ding Long, chuyên gia về các vấn đề Trung Đông tại Đại học Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải (Trung Quốc) nhận định, Mỹ đang chuyển trọng tâm từ hiện diện quân sự trực tiếp sang gây ảnh hưởng thông qua các thỏa thuận an ninh song phương, quan hệ đối tác năng lượng và các cơ chế tài chính với Iraq. Bởi vậy, trong giai đoạn tới, gánh nặng đặt lên vai chính quyền Iraq không chỉ là bảo đảm an ninh mà còn là tìm kiếm một thế cân bằng mới trong quan hệ với các đối tác và những lực lượng có ảnh hưởng tại khu vực.