1/4 thế kỷ trong mối lo nguy cơ khủng bố rình rập châu Âu

Các Đại sứ quán Mỹ tại London (Anh), Berlin (Đức) và Madrid (Tây Ban Nha) phổ biến khuyến cáo trên vào ngày 16-11, trong khi Đại sứ quán tại Rome (Italy) đưa ra thông báo tương tự vào ngày 18-11. Nhà chức trách Mỹ cảnh báo các tổ chức khủng bố hoặc cá nhân cực đoan có thể tiến hành tấn công mà không báo trước nhằm vào chợ phiên, đầu mối giao thông, trung tâm mua sắm, cơ sở tôn giáo và những nơi tập trung đông người.

Lời cảnh báo trên được đưa ra trong bối cảnh chỉ còn một tháng nữa là đến dịp lễ Noel và đón năm mới 2027, khiến nhiều người không khỏi lo lắng. Thực tế, tấn công khủng bố luôn là mối lo của châu Âu kể từ sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11-9-2001 ở Mỹ. Đầu thập niên 2000, EU phải hứng chịu làn sóng tấn công khủng bố Hồi giáo quy mô lớn. Vụ tấn công khủng bố do Al-Qaeda tiến hành ở Madrid, Tây Ban Nha ngày 11-3-2004 cướp đi sinh mạng của hơn 190 người và làm khoảng 1.850 người bị thương. Ngày 7-7-2005, các vụ đánh bom khủng bố trên phương tiện giao thông công cộng ở London (Anh) cũng khiến hơn 50 người thiệt mạng và 780 người bị thương.

Trong thập niên 2010, châu Âu đối mặt với làn sóng tấn công khủng bố thứ hai. Pháp, Bỉ, Đức, Anh, Tây Ban Nha đều là mục tiêu tấn công khủng bố của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. IS cũng là thủ phạm của vụ tấn công vào một khu chợ Giáng sinh nổi tiếng ở thành phố Strasbourg (Pháp) năm 2018, hay vụ tấn công vào chợ Giáng sinh ở thành phố Magdeburg, thủ phủ bang Sachsen-Anhal (Đức) năm 2024, khiến nhiều người thiệt mạng.

Tháng 2-2026, Ủy ban châu Âu đề xuất một loạt biện pháp mới để ngăn chặn và chống khủng bố, trong đó có sáng kiến bảo vệ người dân trên mạng. Ảnh minh họa: commission.europa.eu 

Sự vào cuộc của cả liên minh

Mặc dù việc chống khủng bố và duy trì an ninh trong lãnh thổ quốc gia là trách nhiệm của các quốc gia thành viên, nhưng số lượng các vụ tấn công khủng bố cao trong EU cho thấy đây là trách nhiệm chung cần có sự phối hợp.

Để đối phó với các cuộc tấn công khủng bố, EU đã phát triển nhiều công cụ khác nhau. Hệ thống Thông tin Schengen (SIS), hoạt động từ năm 1995, là cơ sở dữ liệu máy tính cho phép các quốc gia thành viên khu vực Schengen trao đổi thông tin về những người bị truy nã. Từ năm 2001, mạng lưới Atlas đã tập hợp lực lượng đặc nhiệm của cảnh sát 27 quốc gia thành viên EU và các quốc gia liên kết (Thụy Sĩ, Iceland, Na Uy và Anh) để xử lý các tình huống khủng hoảng nghiêm trọng, chống khủng bố và tội phạm có nguy cơ cao trên đất liền, vùng nông thôn và trên biển.

Năm 2002, Cơ quan Hợp tác tư pháp hình sự EU (Eurojust) được thành lập, tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia thành viên bằng cách điều phối các cuộc điều tra ở cấp thẩm phán. Trong khi đó, Cơ quan cảnh sát châu Âu (Europol) giúp EU ngăn chặn và chống tội phạm có tổ chức, tội phạm mạng, khủng bố trong khối. Năm 2004, Lệnh bắt giữ châu Âu (EAW) có hiệu lực đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc dẫn độ giữa các quốc gia thành viên đối với những người bị truy nã để phục vụ việc truy tố hình sự hoặc thi hành án tù. Cùng năm đó, Cơ quan Bảo vệ biên giới châu Âu (Frontex) cũng được thành lập với nhiệm vụ bảo đảm an ninh tại các biên giới bên ngoài của khu vực Schengen...

Việc thông qua Chỉ thị về hồ sơ hành khách (PNR) ở châu Âu năm 2016 cũng minh chứng cho sự tăng cường cuộc chiến chống khủng bố trong EU. Theo Chỉ thị trên, các hãng hàng không được yêu cầu cung cấp dữ liệu hành khách cho các chuyến bay đến và đi từ EU. Cũng trong năm này, Trung tâm Chống khủng bố châu Âu được ra mắt, giúp việc chia sẻ thông tin tình báo đạt hiệu quả cao hơn. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, EU bổ sung biện pháp chống phát tán nội dung khủng bố trực tuyến, có hiệu lực từ năm 2022, sau đó là Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số (DSA), có hiệu lực từ tháng 8-2023.

Với những biện pháp trên, các cuộc tấn công khủng bố trên lãnh thổ EU đã giảm mạnh. Từ 211 vụ tấn công năm 2015, đến năm 2025, EU chỉ còn ghi nhận 45 vụ. Trong 45 vụ tấn công, có 22 vụ được thực hiện thành công, 3 vụ thất bại và 20 vụ bị ngăn chặn. Tuy nhiên, trước những khuyến cáo an ninh của Mỹ về khả năng xảy ra các vụ tấn công khủng bố trong dịp lễ cuối năm 2026, EU không chủ quan và đã lên kế hoạch chi tiết nhằm ngăn ngừa, ứng phó trước thảm họa có thể xảy ra.