Theo Reuters, cuộc đàm phán có sự tham gia của hơn 100 quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về một số loại vũ khí thông thường (CCW). Trọng tâm đàm phán là các hệ thống vũ khí có thể tự xác định và tấn công mục tiêu với mức độ tự chủ khác nhau, còn được gọi là “robot sát thủ”. Trong bối cảnh các hệ thống vũ khí tự hành sát thương ngày càng xuất hiện nhiều trong các cuộc xung đột hiện nay, bao gồm ở Ukraine, Sudan và Trung Đông, nhiều quốc gia đã lên tiếng kêu gọi thiết lập những quy định có tính ràng buộc pháp lý trong thời gian sớm nhất để kiểm soát các hệ thống vũ khí nguy hiểm này.

Tại cuộc đàm phán ở Geneva có khoảng 100 quốc gia ủng hộ quan điểm kiểm soát chặt chẽ các loại vũ khí tự động. Tuy nhiên, một số cường quốc sản xuất vũ khí lớn lại phản đối. Hệ quả là một thỏa thuận đã bị cắt giảm đáng kể, để ngỏ câu hỏi liệu các biện pháp trong tương lai có mang tính ràng buộc pháp lý hay không?

 Các hệ thống vũ khí tự hành sát thương ngày càng xuất hiện nhiều trong các cuộc xung đột hiện nay (ảnh minh họa). Ảnh: Getty Images 

Dù vậy, ông Julien Thoeni, nhà ngoại giao Thụy Sĩ chủ trì các cuộc đàm phán, đánh giá thỏa thuận vừa đạt được là một thành tựu quan trọng trong nỗ lực giải trừ quân bị vì mục đích nhân đạo, sau hơn 10 năm thảo luận về vấn đề này. Trao đổi với báo chí khi cuộc đàm phán kết thúc, ông Thoeni cho rằng kết quả này cho thấy ngoại giao đa phương vẫn có thể mang lại thành quả cụ thể, ngay cả khi thế giới đang chia rẽ sâu sắc.

Trong khi đó, một số nhà ngoại giao tham gia đàm phán lại nhận định kết quả này chưa thực sự khiến họ hài lòng. Dù vậy, họ cũng thừa nhận tình hình có thể đã tồi tệ hơn.

Theo Reuters, các nhà đàm phán đã dành nhiều giờ đồng hồ trao đổi về từng từ ngữ trong thỏa thuận, thậm chí, một số phiên họp chính thức đã phải hủy bỏ do bất đồng. Một số tổ chức nhân quyền đã chỉ trích kết quả này, cho rằng việc tiếp tục trì hoãn những cam kết pháp lý có thể khiến nỗ lực kiểm soát không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Bên cạnh đó, họ cũng cảnh báo việc giao quyền quyết định tấn công và tiêu diệt mục tiêu cho máy móc đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về trách nhiệm pháp lý nếu xảy ra thương vong cho dân thường. "Việc trì hoãn xây dựng một văn kiện có tính ràng buộc pháp lý đang đặt những người dân vô tội và nhân loại vào tình thế nguy hiểm", Nicole van Rooijen, Giám đốc điều hành của tổ chức "Stop Killer Robots" (Ngăn chặn "robot sát thủ") phát biểu bên lề cuộc đàm phán.

Bà Izumi Nakamitsu, Phó tổng thư ký Liên hợp quốc phụ trách giải trừ quân bị cho rằng thời hạn hai năm để hoàn thiện văn kiện là rất gấp và sẽ đòi hỏi nhiều cuộc đàm phán. Bà kêu gọi các quốc gia sớm tính toán cách xây dựng văn kiện có nội dung mạnh mẽ nhất, nhằm cấm và kiểm soát vũ khí sát thương tự động.

Kết quả tại Geneva cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa các quốc gia về tương lai của chiến tranh công nghệ cao. Trong khi các cuộc đàm phán đã mở ra cơ hội xây dựng văn kiện quốc tế về vũ khí sát thương tự động, cộng đồng quốc tế vẫn chưa thống nhất được những giới hạn pháp lý đối với loại vũ khí này.

Một số nhà quan sát và cựu quan chức quân đội cho rằng các quốc gia cũng cần sẵn sàng cân nhắc một tiến trình đàm phán khác, bên ngoài khuôn khổ hiện nay tại Liên hợp quốc. Cơ chế đang được sử dụng yêu cầu sự đồng thuận của toàn bộ 128 quốc gia thành viên CCW. Điều này sẽ gây khó khăn cho nỗ lực đạt được sự thống nhất trong thời gian ngắn.