Theo The Japan Times, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã bắt đầu thảo luận với đối tác liên minh là Đảng Duy Tân Nhật Bản (JIP) về việc sửa đổi 3 văn kiện chiến lược quốc phòng trước cuối năm 2026. Trong khuôn khổ thỏa thuận liên minh, JIP đề xuất chuyển từ tàu ngầm diesel-điện sang tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Đề xuất nhận được sự ủng hộ đáng kể trong nội bộ LDP. Nếu hai đảng đạt đồng thuận, chủ trương này có thể được đưa vào kế hoạch mua sắm của Chương trình Tăng cường năng lực quốc phòng-một trong 3 văn kiện chiến lược quốc phòng nêu trên.
 |
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro cho rằng việc né tránh thảo luận về tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân là không phù hợp. Ảnh: Jiji
|
Ưu thế của tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân là tốc độ cao, nguồn điện dồi dào cho các hệ thống trên tàu và khả năng lặn liên tục trong thời gian dài. Thời gian hoạt động trên biển chủ yếu phụ thuộc vào lượng lương thực và nhu yếu phẩm dành cho thủy thủ đoàn. Với Tokyo, phát triển công nghệ động lực hạt nhân còn có thể giúp nước này mở rộng hợp tác với Australia, Anh và Mỹ trong khuôn khổ Hiệp ước đối tác an ninh 3 bên AUKUS, được xây dựng dựa trên 2 trụ cột. Nhật Bản hiện tham gia các hoạt động thuộc trụ cột thứ hai là hợp tác phát triển “các năng lực quốc phòng tân tiến”, trong khi trụ cột thứ nhất tập trung hỗ trợ Australia sở hữu loại tàu ngầm này.
Tham vọng này gợi lại cuộc tranh luận trước đợt sửa đổi các văn kiện quốc phòng năm 2022. Khi đó, một số nghị sĩ và chuyên gia viện dẫn vị thế cường quốc hàng hải của Nhật Bản để lập luận về sự cần thiết của tàu sân bay. Sau đó, Tokyo triển khai cải hoán tàu khu trục chở trực thăng cỡ lớn để có thể vận hành máy bay chiến đấu.
Những ưu thế ấy cần được đặt trong yêu cầu tác chiến cụ thể. Việc tiếp tục xác định rõ những mối đe dọa an ninh chủ yếu trong các văn kiện quốc phòng đồng nghĩa với việc Tokyo sẽ phải giải thích vì sao cần một loại tàu phát huy ưu thế rõ nhất khi triển khai dài ngày trên vùng biển rộng. Cựu nghị sĩ Ichiro Ozawa thuộc Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản đặt câu hỏi: “Có những nhiệm vụ nào mà các tàu ngầm sử dụng động lực thông thường hiện nay không thể thực hiện được?”. Câu hỏi ấy cũng đặt ra vấn đề ưu tiên nguồn lực cho ngành công nghiệp tàu ngầm trong nước và phát triển phương tiện không người lái dưới nước.
Ngay cả khi xác định được nhiệm vụ, Nhật Bản vẫn phải tính đến chi phí đóng mới, bảo dưỡng và xây dựng cơ sở hạ tầng. Nước này thuộc nhóm dẫn đầu về công nghệ tàu ngầm thông thường, song đã nhiều thập kỷ không còn theo đuổi một cách nghiêm túc công nghệ động lực hạt nhân cho phương tiện hàng hải. Sự cố rò rỉ phóng xạ khi tàu Mutsu chạy thử trên biển năm 1974 từng khiến các nỗ lực ứng dụng công nghệ này đình trệ.
Bài toán nhân lực đối với Tokyo cũng là cả một vấn đề. Tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân cần thêm kỹ sư hạt nhân, nhân viên bảo dưỡng lò phản ứng và kỹ thuật viên chuyên ngành. Trên bờ, các khâu đào tạo, kiểm tra kỹ thuật và bảo đảm hậu cần đều cần bổ sung người. Trong khi dân số già hóa và Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản gặp khó khăn về tuyển quân, liên minh cầm quyền đã xem xét nâng tuổi nghỉ hưu bắt buộc của quân nhân lên 65. Nguồn nhân lực chuyên môn cho một hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân vẫn là vấn đề bỏ ngỏ.
Theo cách giải thích hiện hành đối với Luật Cơ bản về năng lượng nguyên tử của Nhật Bản, việc sử dụng năng lượng hạt nhân cho hệ thống động lực phi dân sự bị cấm. Chính phủ sẽ phải tháo gỡ vướng mắc này trước khi tiến hành mua sắm. Đề xuất còn có thể vấp phải sự phản đối của công chúng, từ tâm lý dè dặt trước việc sử dụng công nghệ hạt nhân cho mục đích quân sự đến nỗi lo xảy ra sự cố. Vào tháng 9-2026, Bộ trưởng Quốc phòng Koizumi Shinjiro từng cho rằng việc né tránh thảo luận về tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân là không phù hợp với mức độ nghiêm trọng của tình hình an ninh hiện nay.
Đồng thuận trong liên minh cầm quyền có thể đưa đề xuất vào các văn kiện quốc phòng. Tuy nhiên, khi chủ trương được đưa ra xem xét tại Quốc hội, sức nặng của nó vẫn sẽ phải tùy thuộc vào việc Tokyo chứng minh được nhu cầu tác chiến và khả năng đáp ứng các điều kiện để duy trì một hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.