Nguyên nhân của làn sóng biểu tình bạo lực quy mô lớn tại Bangladesh được cho là xuất phát từ sự bất mãn của các công nhân ngành may mặc do mức lương thấp, trong khi chi phí sinh hoạt đắt đỏ và tình trạng lạm phát dai dẳng. Mặc dù đã có thỏa thuận về việc tăng mức lương tối thiểu trong ngành may mặc nhưng các công nhân vẫn cảm thấy bất an vì kết quả cụ thể phải đến tháng 12 mới công bố. Quyết định này được đưa ra bởi một hội đồng đánh giá tiền lương do chính phủ thành lập.

Lực lượng an ninh sử dụng vòi rồng để giải tán người biểu tình tại Dhaka, Bangladesh, ngày 1-11. Ảnh: Reuters 

Bangladesh-quốc gia xuất khẩu hàng may mặc lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc-là nhà cung cấp chính cho các thương hiệu thời trang toàn cầu như H&M, Zara, Primark... Ngành công nghiệp may mặc của nước này đóng góp hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu, đạt 39 tỷ USD trong năm tài chính vừa qua. Thế nhưng, những người trực tiếp may những bộ quần áo đó lại cho biết tiền lương của họ không đủ để trang trải các chi phí sinh hoạt cơ bản.

Theo Al Jazeera, quốc gia Nam Á này hiện có mức lương thuộc hàng thấp nhất thế giới trong số các quốc gia sản xuất hàng may mặc. Laili Begum, một thợ may lành nghề đang làm việc tại nhà máy Virtual Bottoms Limited, gần thủ đô Dhaka của Bangladesh, than thở rằng tiền lương của cô còn không đủ để trả học phí cho hai con. Có những ngày, nữ công nhân may 37 tuổi này phải chật vật mới có được một bữa ăn tử tế cho gia đình. Trung bình, Laili Begum chỉ kiếm được khoảng 15.000 taka (121USD) mỗi tháng. Con số này có thể tăng lên 18.000-20.000 taka (145-161USD) nếu cô làm thêm giờ. 

Con gái 15 tuổi và con trai 12 tuổi của cô đã phải nghỉ học từ đầu năm nay vì gia đình không còn đủ tiền để chi trả cho việc học của bọn trẻ. “Chúng tôi gần như không đủ tiền cho một bữa ăn tử tế mỗi ngày... Con trai tôi gầy đến mức có thể đếm rõ từng chiếc xương sườn. Tôi biết phải làm sao đây?”, cô Laili Begum chia sẻ với Al Jazeera.

Laili Begum là một trong khoảng 4 triệu công nhân đang làm việc tại các nhà máy may mặc ở Bangladesh, một nửa trong số đó là phụ nữ. Họ đã tổ chức các cuộc biểu tình để đòi tăng lương trong bối cảnh lạm phát gia tăng và chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ khiến những đồng lương ít ỏi không thể giúp họ nuôi sống gia đình. Những người biểu tình yêu cầu mức lương tối thiểu phải tăng lên 30.000 taka/tháng (241USD), cao hơn gấp đôi so với mức lương hiện tại là 12.500 taka/tháng (101USD).

Theo Reuters, các cuộc biểu tình đã thu hút hàng chục nghìn người tham gia. Những vụ đụng độ giữa người biểu tình và lực lượng cảnh sát được ghi nhận tại nhiều khu công nghiệp xung quanh thủ đô Dhaka, trong đó có Ashulia và Gazipur. Những người biểu tình đã ném gạch, đá vào lực lượng thực thi pháp luật, chặn các tuyến đường giao thông huyết mạch và đập phá nhà máy. Lực lượng cảnh sát phải sử dụng hơi cay và vòi rồng để giải tán người biểu tình, trong khi tình trạng bất ổn gây gián đoạn hoạt động tại hơn 500 nhà máy, ảnh hưởng đến gần 1 triệu công nhân.

Làn sóng bất ổn diễn ra vào thời điểm ngành may mặc của Bangladesh đang đối mặt với một loạt thách thức, từ chi phí sản xuất và vận chuyển tăng cao, nhu cầu sụt giảm tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm, cho đến sự bất ổn trên thị trường năng lượng liên quan đến căng thẳng tại Trung Đông.

Giới chuyên gia kinh tế nhận định, yêu cầu tăng thu nhập của người lao động là có cơ sở khi lạm phát kéo dài và tiền lương chưa theo kịp chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, việc tăng lương quá nhanh cũng có thể đẩy chi phí sản xuất lên cao, làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh về giá của Bangladesh. Nhưng nếu không đáp ứng các yêu cầu của công nhân, làn sóng biểu tình vẫn sẽ tiếp diễn, gây thiệt hại cho các nhà máy và người lao động, tác động đến tiến độ giao hàng, niềm tin của các nhà mua hàng quốc tế và vị thế của Bangladesh trong chuỗi cung ứng hàng may mặc toàn cầu. Chưa kể, việc hàng trăm nhà máy đồng loạt ngừng hoạt động có thể nhanh chóng lan sang chuỗi cung ứng quốc tế nếu tình trạng bất ổn kéo dài.

Ngành may mặc là một trong những trụ cột quan trọng nhất của nền kinh tế Bangladesh. Việc duy trì sức cạnh tranh của ngành nhưng vẫn bảo đảm mức lương đủ sống cho hàng triệu công nhân là bài toán mà Bangladesh cần phải nhanh chóng tìm ra lời giải.