Nghịch lý cuộc đối đầu

Theo Reuters, Anh cùng Pháp và Canada vừa công bố cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất tại các khu định cư của Israel ở Bờ Tây. London còn dự kiến áp dụng biện pháp trừng phạt đối với những cá nhân, tổ chức tham gia xây dựng, tài trợ hoặc tạo điều kiện cho các khu định cư mở rộng của người Do Thái. Theo Ngoại trưởng Anh Ed Miliband, đây là bước đi nhằm ngăn chặn những diễn biến đang làm suy yếu triển vọng của giải pháp hai nhà nước.

Binh lính Israel bắt giữ một người Palestine trong cuộc đột kích tại Anata (Bờ Tây), ngày 8-9. Ảnh: Reuters

Động thái tiên phong của Anh nhận được sự ủng hộ của nhiều nước trên thế giới, trong đó có các nước phương Tây. Trong khi Ai Cập, Hy Lạp, Cộng hòa Cyprus tái khẳng định ủng hộ giải pháp hai nhà nước và phản đối di dời người Palestine thì Australia và New Zealand cũng có bước đi ngoại giao nhằm thúc đẩy hòa bình ở Trung Đông.

Bước đi của Anh và động thái của các nước ủng hộ cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận vấn đề Palestine, cũng như sự quan tâm trở lại của cộng đồng quốc tế sau một thời gian tiến trình hòa bình Palestine và Israel gần như bị quên lãng. Thay vì chỉ dừng ở những tuyên bố phản đối không có trọng lượng, Chính phủ Anh chuyển sang thực thi các biện pháp cụ thể nhằm gây sức ép đối với hoạt động mở rộng khu định cư của Nhà nước Do Thái.

Việc Israel mở rộng khu định cư, chiếm đoạt đất đai và tình trạng bạo lực ngày càng gia tăng của người định cư tại Bờ Tây bị chiếm đóng là một trong những trở ngại nổi bật nhất đối với việc hiện thực hóa một nhà nước Palestine có chủ quyền tồn tại bên cạnh một Israel an toàn. Liên hợp quốc, người Palestine và đa số các quốc gia trên thế giới đều coi các khu định cư của Israel là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế.

Những quan ngại gần đây của cộng đồng quốc tế liên quan tới dự án khu định cư E1 của Israel tại Bờ Tây, nằm không xa Jerusalem, đang ngày càng gia tăng. Dự án này dự kiến cắt ngang phần lãnh thổ mà người Palestine mong muốn thành lập một nhà nước độc lập trong tương lai. Ngoại trưởng Miliband cho rằng, dự án đang đe dọa trực tiếp đến giải pháp hai nhà nước.

Trong khi đó, đối với Anh, ủng hộ giải pháp hai nhà nước Palestine và Israel cùng tồn tại từ lâu là một trụ cột trong chính sách Trung Đông qua nhiều chính phủ khác nhau. Vì vậy, chính phủ của Thủ tướng Anh Andy Burnham cấm giao thương với các khu định cư bất hợp pháp của Israel được coi là bước đi không những giúp thương mại phù hợp với luật pháp quốc tế mà còn duy trì sự công nhận nhà nước Palestine của London, đồng thời chấm dứt việc tiếp tay cho tình hình ngày càng xấu đi ở Bờ Tây.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là kim ngạch thương mại giữa Anh và các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng năm 2025 chỉ khoảng 38 triệu bảng-một con số không lớn. Do đó, động thái quyết liệt của Anh được cho là mang ý nghĩa chính trị rõ rệt. London muốn đưa chính sách thương mại đến gần hơn với lập trường pháp lý mà nước này đã duy trì, đồng thời bảo vệ sự công nhận đối với Nhà nước Palestine và giải pháp hai nhà nước.

Theo bài phân tích của Viện Nghiên cứu quốc tế Hoàng gia Anh (Chatham House) mới đây, Anh có lợi ích chiến lược, nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm đạo đức trong việc ngừng hỗ trợ các khu định cư bất hợp pháp, vốn đang làm suy yếu các nỗ lực hướng tới hòa bình và an ninh trong tương lai ở khu vực.

Tuy nhiên, động thái đáp trả gần như ngay lập tức của Israel đối với bước đi của Anh đã cho thấy nguy cơ những nỗ lực của Anh nhằm cứu vãn giải pháp hai nhà nước sẽ bị phản tác dụng. Israel đã quyết định đóng cửa Lãnh sự quán Anh tại Đông Jerusalem, loại đại diện Anh khỏi trung tâm điều phối quốc tế về Gaza do Mỹ dẫn đầu, đồng thời dừng chương trình huấn luyện lực lượng an ninh của Chính quyền Palestine do Anh hỗ trợ tại Ramallah và cấm một số quan chức, công dân Anh nhập cảnh.

Đóng cửa Lãnh sự quán Anh tại Đông Jerusalem vì thế vượt xa một động thái trả đũa ngoại giao thông thường. Đây là đầu mối quan trọng trong quan hệ giữa London với người Palestine ở Bờ Tây. Tel Aviv không chỉ đáp lại một lệnh cấm thương mại mà trực tiếp thu hẹp khả năng hiện diện và can dự của Anh trong những hồ sơ nhạy cảm nhất: Gaza, chính quyền Palestine và tương lai Bờ Tây.

Đó là chưa tính tới khả năng Mỹ, đồng minh lớn của Israel cũng không đồng tình với động thái của Anh. Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee cảnh báo các biện pháp trừng phạt của Anh có thể dẫn tới phản ứng từ Washington và gây ảnh hưởng đáng kể tới các doanh nghiệp Anh hoạt động tại Mỹ, đồng thời cho rằng London cần cân nhắc kỹ những hệ quả của quyết định này.

Từ lệnh “cấm cửa” với hàng hóa của các khu định cư đến việc đóng cửa cơ quan ngoại giao, căng thẳng Anh-Israel đã chuyển thành cuộc đấu ảnh hưởng trên thực địa. Nên cho dù được thực hiện nhân danh lợi ích quốc gia hay dưới danh nghĩa gì, cục diện đối đầu căng thẳng hiện nay giữa hai bên cũng khó tránh khỏi việc khiến cánh cửa đối thoại về tương lai Palestine thêm chật hẹp.