Ngành ô tô châu Âu: Thách thức bủa vây

Ngành công nghiệp từng tạo ra hàng triệu việc làm và đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế châu Âu, nay lại đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng. Hàng loạt hãng xe lớn phải cắt giảm việc làm, đóng cửa nhà máy hoặc tái cơ cấu để đối phó với áp lực chi phí và sự cạnh tranh gay gắt. 

Những chiếc xe điện Volkswagen ID.7 được sản xuất tại nhà máy của Volkswagen ở Emden, Đức, tháng 2-2025. Ảnh: Reuters

Porsche-hãng sản xuất xe hơi hạng sang của Đức-trở thành nạn nhân mới nhất trong cuộc khủng hoảng này. Cách đây vài ngày, Porsche thông báo sẽ cắt giảm thêm 4.000 việc làm trong bối cảnh lợi nhuận hoạt động năm 2025 của công ty giảm tới 92,7% so với năm trước đó, chỉ còn 413 triệu euro.

Nhiều tập đoàn ô tô lớn khác như Volkswagen, Mercedes-Benz, BMW, Aston Martin, Renault... cũng không ngoại lệ. Theo AFP, Stellantis dự kiến cắt giảm 20% công suất sản xuất tại châu Âu, tương đương 800.000 xe mỗi năm. Trong khi đó, Mercedes-Benz có kế hoạch giảm sản lượng toàn cầu từ hơn 2,5 triệu xe năm 2024 xuống khoảng 2,2 triệu xe vào năm 2028. Tại Anh, hãng xe sang Aston Martin cũng thông báo kế hoạch cắt giảm tới 20% lực lượng lao động sau khi liên tiếp ghi nhận các khoản thua lỗ tài chính trong thời gian qua. Sự điều chỉnh này là lựa chọn bắt buộc khi mà nhu cầu tiêu dùng suy yếu và chi phí sản xuất leo thang, chủ yếu do giá năng lượng tăng cao. Trên toàn Liên minh châu Âu (EU), số lượng đăng ký xe mới năm 2025 thấp hơn gần 30% so với năm 2019, trong khi thị trường Anh cũng không thể phục hồi về mức tiêu thụ trước đại dịch Covid-19.

Các chuyên gia cho rằng, có nhiều nguyên nhân khiến ngành sản xuất ô tô của châu Âu rơi vào khủng hoảng. Nguyên nhân đầu tiên là chi phí năng lượng tăng cao. Sau khi xung đột tại Ukraine nổ ra và châu Âu cắt giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ Nga, giá điện và khí đốt tăng mạnh khiến chi phí sản xuất tại các nhà máy ô tô leo thang. Trong khi các đối thủ tại Mỹ và châu Á được hưởng mức giá năng lượng thấp hơn hoặc nhận nhiều hỗ trợ từ chính phủ, các nhà sản xuất châu Âu phải chịu áp lực lớn về chi phí vận hành, điều này đã làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của họ.

Trong lĩnh vực sản xuất xe điện, bức tranh tương phản càng hiện rõ. Trái ngược với xu hướng lao dốc của ngành công nghiệp ô tô châu Âu là sự trỗi dậy của các hãng xe điện Trung Quốc. Không chỉ sở hữu những lợi thế về chi phí nhiên liệu, nhân công giá rẻ, ngành sản xuất xe điện Trung Quốc còn nắm giữ con “át chủ bài”, đó là ưu thế vượt trội về chuỗi cung ứng. Được hỗ trợ bởi các chính sách khuyến khích của nhà nước, các công ty Trung Quốc đầu tư mạnh vào toàn bộ chuỗi giá trị xe điện, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất pin, phát triển linh kiện, xây dựng trạm sạc cho tới nghiên cứu phần mềm. Nhờ đó, Trung Quốc đã hình thành hệ sinh thái xe điện hoàn chỉnh nhất thế giới. Không chỉ dẫn đầu về sản xuất pin, nước này còn sở hữu chuỗi cung ứng quy mô lớn giúp giảm mạnh chi phí sản xuất xe điện.

Trong khi đó, các nền kinh tế phương Tây lại chậm hơn đáng kể trong việc phát triển hạ tầng sạc cũng như xây dựng chính sách hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang xe điện. Điều này khiến tốc độ phổ cập xe điện tại châu Âu thấp hơn so với kỳ vọng, đồng thời làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp tại lục địa già.

Một nguyên nhân khác nữa khiến các nhà sản xuất ô tô châu Âu gặp khó khăn là những quy định ngày càng khắt khe liên quan đến cắt giảm lượng khí thải. EU đặt mục tiêu cấm bán xe sử dụng động cơ đốt trong từ năm 2035, buộc các hãng xe phải đầu tư hàng chục tỷ euro vào công nghệ xe điện, nhà máy pin và dây chuyền sản xuất mới. Trong khi đó, những chính sách ưu đãi không theo kịp, hạ tầng sạc tại nhiều nước cũng chưa hoàn thiện, khiến nhu cầu của người tiêu dùng không tăng như kỳ vọng. Hệ quả là các nhà sản xuất ô tô châu Âu bị mắc kẹt giữa các khoản đầu tư xe điện tốn kém và phải tiếp tục phụ thuộc vào các mẫu xe chạy xăng và dầu diesel để duy trì lợi nhuận.

Giới phân tích cảnh báo khủng hoảng kéo dài của ngành sản xuất ô tô châu Âu có thể gây tác động dây chuyền, làm suy yếu một trong những ngành chế tạo chủ lực của khu vực, khiến ngành này đánh mất lợi thế cạnh tranh, giảm xuất khẩu, cản trở đầu tư. Trong bối cảnh phức tạp hiện tại, các nhà sản xuất châu Âu cần nhanh chóng điều chỉnh cấu trúc chi phí và đẩy nhanh đổi mới công nghệ để sớm vực dậy trụ cột công nghiệp quan trọng này.