Châu Âu bước vào kỷ nguyên vàng của năng lượng hạt nhân

Theo trang tin oilprice.com, năng lượng hạt nhân đang trải qua sự hồi sinh mạnh mẽ trên khắp châu Âu, khi các chính sách và khuôn khổ pháp lý ngày càng được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ loại năng lượng này. Động lực của xu hướng đó đến từ nhu cầu điện năng tăng vọt do sự bùng nổ của AI và các trung tâm dữ liệu, các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu, sự biến động của thị trường năng lượng toàn cầu và nhu cầu cấp bách về bảo đảm tự chủ năng lượng một cách bền vững.

Nhà máy điện hạt nhân Golfech bên bờ sông Garonne, Pháp. Ảnh: Reuters

Nhu cầu điện năng khổng lồ từ các tập đoàn công nghệ và các trung tâm dữ liệu quy mô lớn đang vượt quá khả năng đáp ứng của lưới điện truyền thống ở châu Âu và Mỹ. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu AI đòi hỏi nguồn điện ổn định với công suất rất lớn. Vì vậy, ngày càng nhiều doanh nghiệp tìm đến điện hạt nhân như một nguồn năng lượng sạch, không phát thải carbon, có khả năng cung cấp điện liên tục 24/7 với độ tin cậy cao, đồng thời không gặp phải vấn đề gián đoạn như điện mặt trời và điện gió.

Bà Ximena Vásquez-Maignan, luật sư chuyên về tài trợ dự án của hãng luật quốc tế White & Case, nhận định rằng an ninh năng lượng tại châu Âu không còn là một mối quan tâm thứ yếu. “Các yêu cầu về giảm phát thải carbon ngày càng khắt khe, trong khi nhu cầu điện năng tăng mạnh do AI thúc đẩy, đặc biệt từ các trung tâm dữ liệu, đang tạo ra khoảng trống nguồn cung. Điều này đòi hỏi các nguồn năng lượng đáng tin cậy, phát thải carbon thấp và có mật độ cao-những đặc tính mà điện hạt nhân có thể đáp ứng”, bà Vásquez-Maignan lưu ý.

Sự hồi sinh của năng lượng hạt nhân ở châu Âu cũng đang thúc đẩy sự gia tăng mạnh mẽ các thương vụ mua bán, sáp nhập trong lĩnh vực này. Theo dữ liệu thị trường do White & Case và Mergermarket công bố, tổng cộng 25 giao dịch đã được hoàn tất trong năm 2025, tăng từ 17 giao dịch vào năm 2024. Tổng giá trị giao dịch đạt 1,5 tỷ USD, đánh dấu mức cao nhất trong 7 năm qua. Năm 2026 tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực khi đến ngày 8-6 đã có 10 thương vụ được công bố. Đáng chú ý, tổng giá trị các giao dịch đã đạt 3 tỷ USD, gấp đôi mức của cả năm 2025.

Điện hạt nhân đáp ứng nhu cầu của các trung tâm dữ liệu. Ảnh: Euronews

Ủy ban châu Âu (EC) đang đầu tư 330 triệu euro cho lĩnh vực hạt nhân thông qua Chương trình Nghiên cứu và Đào tạo Euratom giai đoạn 2026-2027. Đáng chú ý, phần lớn nguồn vốn này (222 triệu euro) sẽ được dành cho việc đưa công nghệ nhiệt hạch hạt nhân từ phòng thí nghiệm đến giai đoạn sản xuất điện thương mại. Để hiện thực hóa mục tiêu này, EC dự kiến phân bổ nguồn vốn thông qua Hội đồng Đổi mới châu Âu (EIC) nhằm giảm rủi ro cho các công ty khởi nghiệp tư nhân, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia có trình độ cao trong lĩnh vực hạt nhân. Phần ngân sách còn lại sẽ được sử dụng để nâng cao mức độ an toàn của các nhà máy điện hạt nhân hiện có, cải thiện khả năng vận hành lâu dài của các cơ sở hạ tầng hạt nhân và tăng cường bảo đảm an toàn bức xạ.

Châu Âu cũng đang đặt cược lớn vào các lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR) và lò phản ứng hạt nhân module siêu nhỏ (MMR). Các lò phản ứng hạt nhân này có chi phí thấp hơn, thời gian xây dựng ngắn hơn và có thể được triển khai ngay gần các khu công nghiệp hoặc trung tâm dữ liệu. Việc phát triển và triển khai SMR hiện được hỗ trợ bởi nhiều chính sách quan trọng của Liên minh châu Âu (EU), trong đó có Đạo luật công nghiệp không phát thải, cùng các nguồn tài trợ nghiên cứu từ chương trình của Cộng đồng Năng lượng nguyên tử châu Âu (EURATOM). Dự kiến tổng công suất lò SMR của châu Âu sẽ đạt tới 53GW vào năm 2050, tương đương gần một nửa tổng công suất điện hạt nhân hiện nay của EU, khoảng 112GW.

Để thúc đẩy mục tiêu này, châu Âu đã thành lập Liên minh Công nghiệp châu Âu về lò SMR, quy tụ hơn 350 bên liên quan, bao gồm các nhà phát triển công nghệ, doanh nghiệp sử dụng, các tổ chức nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách. Mục tiêu của liên minh là đẩy nhanh quá trình thương mại hóa các dự án SMR trước năm 2030. Đồng thời, liên minh đã thông qua lộ trình hành động 5 năm với nhiều giải pháp trọng tâm như khôi phục chuỗi cung ứng hạt nhân, đơn giản hóa khung pháp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy huy động nguồn vốn từ cả khu vực công và tư nhân.

Trong khi đó, các cơ quan quản lý châu Âu ngày càng nhìn nhận việc loại bỏ điện hạt nhân trong quá khứ là một sai lầm chiến lược. Hiện đã có hơn 10 quốc gia thành viên EU đưa điện hạt nhân vào các kế hoạch năng lượng và khí hậu cập nhật của mình. Nhiều Chính phủ châu Âu cũng đang nhanh chóng đảo ngược các lệnh hạn chế hoặc loại bỏ điện hạt nhân trước đây, đồng thời thúc đẩy các khuôn khổ pháp lý mới nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng đang gia tăng mạnh mẽ.