Động thái này cho thấy Washington ngày càng coi nông nghiệp không chỉ là lĩnh vực kinh tế truyền thống mà còn là trụ cột quan trọng của an ninh quốc gia, ổn định xã hội và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế Mỹ. Thực tế, những “cú sốc” liên tiếp trong những năm gần đây đã phơi bày rõ mức độ dễ tổn thương của hệ thống lương thực toàn cầu, trong đó có Mỹ. Đối với một quốc gia có nền nông nghiệp quy mô lớn và trình độ cao như Mỹ, việc hệ thống sản xuất và cung ứng lương thực thiếu sức chống chịu không chỉ gây hệ lụy kinh tế mà còn tác động trực tiếp tới ổn định xã hội và vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Vì vậy, củng cố nền nông nghiệp quốc gia được Washington đặt trong tổng thể chiến lược ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Người nông dân Mỹ (ảnh minh họa). Ảnh: Getty 

Trong cách tiếp cận mới, nông nghiệp được tái định vị là lĩnh vực gắn chặt với tự chủ chiến lược, khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài và vai trò dẫn dắt của Mỹ trong việc định hình các chuẩn mực, luật chơi toàn cầu. Theo đó, Mỹ xác định 5 trọng tâm nghiên cứu và phát triển chủ yếu cho nền nông nghiệp quốc gia, gồm: Tăng lợi nhuận cho nông dân và chủ trang trại; mở rộng thị trường và phát triển các ứng dụng mới cho nông sản; bảo vệ nông nghiệp Mỹ trước các loài xâm hại; thúc đẩy sức khỏe đất canh tác; cải thiện sức khỏe con người thông qua dinh dưỡng chính xác và nâng cao chất lượng thực phẩm. Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins khẳng định, các ưu tiên này phản ánh cam kết đặt nông dân vào vị trí trung tâm của chính sách, đồng thời cung cấp lộ trình chiến lược rõ ràng cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới trong lĩnh vực nông nghiệp.

Cần nhìn nhận những nguyên nhân buộc Mỹ phải đẩy mạnh củng cố nền nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Trước hết, biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp và ngày càng nghiêm trọng tới sản xuất nông nghiệp. Hạn hán kéo dài tại miền Tây, bão lũ và thời tiết cực đoan tại các bang Trung Tây và Đông Nam làm suy giảm năng suất, gia tăng chi phí và buộc ngành nông nghiệp Mỹ phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình canh tác bền vững, thích ứng hơn.

Cùng với đó, tình trạng đứt gãy và bất ổn chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch Covid-19 và các xung đột địa chính trị đã bộc lộ rõ sự phụ thuộc của nông nghiệp Mỹ vào nhiều yếu tố đầu vào bên ngoài, từ phân bón, thức ăn chăn nuôi đến lao động thời vụ. Thiếu hụt lao động nông thôn, già hóa lực lượng sản xuất và cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế tiếp tục tạo sức ép lớn đối với nông dân và các chủ trang trại. Đáng chú ý, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng tác động sâu sắc tới lĩnh vực nông nghiệp, từ thương mại nông sản, tiêu chuẩn công nghệ sinh học đến kiểm soát chuỗi giá trị. Nông nghiệp vì thế không còn là lĩnh vực “phi chính trị”, mà trở thành một mặt trận quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực và ảnh hưởng toàn cầu.

Xét tổng thể, chiến lược củng cố nông nghiệp của Mỹ hướng tới 3 mục tiêu cốt lõi. Một là bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống, giảm rủi ro từ các cú sốc bên ngoài và duy trì khả năng tự chủ về sản xuất, cung ứng các mặt hàng nông sản thiết yếu. Hai là nâng cao sức chống chịu và tính bền vững của hệ thống nông nghiệp, thông qua thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải, bảo vệ tài nguyên đất, nước và đa dạng sinh học, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe. Ba là duy trì và mở rộng vai trò dẫn dắt của Mỹ trên thị trường nông nghiệp toàn cầu bằng đổi mới công nghệ, gia tăng giá trị gia tăng, kiểm soát chuỗi giá trị và chủ động định hình các luật chơi, tiêu chuẩn quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Mỹ triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết, tăng cường đầu tư công cho nông nghiệp thông qua các đạo luật nông trại, gói hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi và mở rộng các chương trình bảo hiểm nông nghiệp nhằm giảm rủi ro do thiên tai và biến động thị trường. Cùng với đó, Mỹ đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số, tập trung phát triển nông nghiệp chính xác, công nghệ sinh học, giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn, hệ thống tưới tiêu thông minh và khai thác dữ liệu lớn để tối ưu hóa sản xuất, coi đây là đòn bẩy then chốt nâng cao năng suất và sức cạnh tranh dài hạn.

Bên cạnh đó, Mỹ tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông nghiệp theo hướng linh hoạt và an toàn hơn, khuyến khích sản xuất trong nước các đầu vào chiến lược, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào một số đối tác nhất định. Trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất ổn, những điều chỉnh này của Mỹ không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích nội tại mà còn có tác động đáng kể tới thị trường nông sản, an ninh lương thực và cục diện kinh tế thế giới trong thời gian tới.