Khi “nhà giàu” cũng tìm cách giảm nghèo

Một đất nước giàu có bậc nhất châu Âu, nơi từng được xem là biểu tượng của phúc lợi xã hội, giờ đây lại xuất hiện ngày càng nhiều số phận như bà Cecilia. Các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã phải chứng kiến tỷ lệ nghèo đói gia tăng nhanh chóng do ảnh hưởng từ dịch bệnh cho tới các cuộc xung đột hiện nay. Và đó cũng là lý do khiến Ủy ban châu Âu (EC) vừa phải tung ra một loạt sáng kiến xã hội quy mô lớn chưa từng có nhằm đối phó với tình trạng nghèo đói, thiếu nhà ở và bất bình đẳng đang lan rộng trong toàn EU. 

Người ăn xin ở Berlin, Đức. Ảnh: Reuters

Theo trang web chính thức của EC, EU lần đầu tiên xây dựng một chiến lược chống nghèo đói ở cấp độ toàn khối, với mục tiêu chấm dứt tình trạng nghèo đói vào năm 2050. Trước mắt, EU đặt mục tiêu kéo ít nhất 15 triệu người thoát khỏi nguy cơ nghèo đói hoặc bị gạt ra bên lề xã hội vào năm 2030. 

Những con số phía sau kế hoạch ấy cho thấy châu Âu đang đối mặt với áp lực xã hội không hề nhỏ. Hơn 50% người dân EU hiện xem chi phí sinh hoạt leo thang là mối lo lớn nhất. Giá nhà tăng vọt, việc làm thiếu ổn định và khoảng cách giàu nghèo ngày càng rõ nét đang bào mòn nền tảng phúc lợi vốn là niềm tự hào của lục địa già.

Điều ngạc nhiên là tại Đức-nền kinh tế lớn nhất châu Âu-thực trạng này đang hiện ra khá rõ. DW dẫn số liệu từ Văn phòng Thống kê Liên bang Đức cho biết, có tới 13,3 triệu người Đức đang ở trong diện “có nguy cơ nghèo đói”, tương đương 16,1% dân số. Nếu tính cả nhóm có nguy cơ bị loại trừ xã hội, con số tăng lên 17,6 triệu người, tức hơn 1/5 dân số nước này. 

Khái niệm “nguy cơ nghèo đói” ở Đức không còn là câu chuyện của những người thất nghiệp hay nhập cư như nhiều năm trước. Ngay cả người có việc làm ổn định cũng có thể rơi vào vòng xoáy bấp bênh. Một người sống một mình với thu nhập dưới 1.446 euro/tháng đã bị xếp vào nhóm "có nguy cơ nghèo đói". Với các gia đình 4 người, ngưỡng này là 3.036 euro/tháng. 

Berlin hiện có khoảng 40.000-50.000 người thiếu chỗ ở ổn định. Chính quyền thành phố cảnh báo con số này có thể tăng tới 85.600 người vào năm 2029 nếu không có biện pháp can thiệp mạnh tay. Trong bối cảnh giá thuê nhà tăng chóng mặt, ngay cả người lao động bình thường cũng ngày càng khó tiếp cận nhà ở. 

Đầu tàu kinh tế châu Âu còn như vậy, các nước còn lại trong khối sẽ thế nào? Theo một thống kê năm 2025, Hy Lạp đứng thứ ba trong số các quốc gia EU có nguy cơ nghèo đói với khoảng 26,9% dân số. Bulgaria đứng đầu danh sách với 30,3%, tiếp theo là Romania với 27,9%. Do đó, trong nỗ lực ngăn chặn đói nghèo, EU đang chuyển hướng sang các chính sách mang tính “phòng ngừa xã hội”, thay vì chỉ cứu trợ sau khủng hoảng. Trong gói sáng kiến mới, nhà ở giá rẻ được xem là ưu tiên trọng tâm. EU thúc đẩy kế hoạch nhà ở giá rẻ châu Âu nhằm tăng nguồn cung nhà ở xã hội, hỗ trợ người thu nhập thấp tiếp cận nơi ở ổn định trước khi họ rơi vào cảnh vô gia cư. Trẻ em và người khuyết tật cũng được đặt vào trung tâm của các chính sách mới. EU dự kiến mở rộng chương trình bảo trợ trẻ em châu Âu, bảo đảm trẻ nhỏ được tiếp cận giáo dục, y tế và dinh dưỡng cơ bản. Một loại “Thẻ bảo trợ trẻ em châu Âu” cũng đang được thí điểm nhằm giảm bớt thủ tục hành chính cho các gia đình khó khăn. 

Với người khuyết tật, EU tiếp tục triển khai Chiến lược quyền của người khuyết tật đến năm 2030, mở rộng áp dụng "Thẻ khuyết tật châu Âu" và thẻ đỗ xe chung để giúp họ tiếp cận dễ dàng hơn với giao thông và dịch vụ công. 

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen thừa nhận, nghèo đói và sự bị gạt ra bên lề xã hội đang trở thành thách thức nghiêm trọng với châu Âu. Theo bà, các chính sách mới không chỉ nhằm hỗ trợ người yếu thế mà còn để bảo vệ chính “mô hình châu Âu”-nơi phúc lợi xã hội từng là nền móng cho ổn định và đoàn kết. 

Nhưng bài toán của châu Âu lúc này không đơn giản chỉ là chi thêm tiền trợ cấp và việc thực thi giải pháp này cũng không đơn giản trong bối cảnh kinh tế sa sút. Bộ trưởng Kinh tế Đức Katherina Reiche thẳng thắn thừa nhận mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu truyền thống đang dần mất hiệu quả. Berlin giờ phải tìm động lực mới từ trí tuệ nhân tạo, số hóa, công nghệ sinh học và công nghiệp quốc phòng.

Trong lúc châu Âu và các nước thành viên còn loay hoay tìm hướng đi mới cho nền kinh tế, những người như bà Cecilia vẫn phải vật lộn từng ngày với một câu hỏi rất đơn giản là tối nay ngủ ở đâu và ngày mai lấy gì để ăn. Do đó, mục tiêu hướng tới xây dựng một EU phát triển bao trùm, bảo đảm an sinh xã hội và mở rộng cơ hội tiếp cận cho mọi nhóm dân cư trong xã hội của lục địa già vẫn còn không ít thách thức ở phía trước.