Theo bài viết, Mỹ, Nga và Trung Quốc có kế hoạch xây dựng các căn cứ gần cực Nam của mặt trăng, nơi được biết đến là có băng nước. Vì năng lượng mặt trời hạn chế, pin và dầu diesel lại quá tốn kém nên các lò phản ứng hạt nhân trở nên cần thiết để cung cấp năng lượng phục vụ hoạt động khai thác băng nước và các căn cứ trên mặt trăng trong tương lai.

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) muốn đưa lò phản ứng hạt nhân lên mặt trăng vào cuối năm 2030. Lò phản ứng hạt nhân "mặt trăng 1" của NASA được cho là có thiết kế nhỏ gọn, khối lượng dưới 6.000kg, công suất 20kW và có thể hoạt động liên tục trong 5 năm mà không cần bảo trì.

Nga cũng đang chế tạo một lò phản ứng hạt nhân mang tên Selena, dự kiến có công suất 10kW và hoạt động trong 10 năm mà không cần bảo trì. Selena được cho là có khối lượng khoảng 1.100-1.300kg, nhẹ hơn "mặt trăng 1" của NASA. Selena sẽ sẵn sàng cung cấp năng lượng cho một căn cứ trên mặt trăng do Trung Quốc dẫn dắt vào khoảng năm 2036.

Hình ảnh một phần bề mặt của mặt trăng được chụp ngày 6-4-2026, trong sứ mệnh Artemis II của NASA. Ảnh: NASA

Al Jazeera cho biết đây sẽ không phải là lần đầu tiên lò phản ứng hạt nhân được đưa vào vũ trụ. Từ cuối thập niên 1960 đến thập niên 1980, Liên Xô từng đưa hơn 30 lò phản ứng hạt nhân lên quỹ đạo trái đất để cung cấp năng lượng cho các vệ tinh trinh sát trong thời kỳ Chiến tranh lạnh. Những lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ, có khối lượng 1.000kg và công suất 3-5kW này hiện không còn hoạt động. Cho đến nay, chưa có quốc gia nào khác đưa lò phản ứng hạt nhân vào vũ trụ.

Trong 70 năm qua, Mỹ đã đầu tư 20 tỷ USD vào các chương trình phát triển công nghệ hạt nhân phục vụ thám hiểm vũ trụ. Tuy nhiên, kể từ cuộc thử nghiệm năm 1965, Mỹ chưa có thêm lần nào đưa thành công lò phản ứng hạt nhân vào vũ trụ. Các nỗ lực trước đây của Mỹ nhằm phát triển các dự án hạt nhân đã bị đình trệ do những thay đổi trong ưu tiên phân bổ ngân sách.

Theo Al Jazeera, để đưa lên mặt trăng, trước tiên, các nhà khoa học sẽ phải chế tạo lò phản ứng hạt nhân trên trái đất. Sau đó, lò phản ứng hạt nhân được vận chuyển lên mặt trăng bằng tàu vũ trụ robot. Cả Mỹ và Nga đều cho biết sẽ duy trì các lò phản ứng hạt nhân ở trạng thái tắt trong quá trình vận chuyển nhằm hạn chế nguy cơ phát tán phóng xạ.

Al Jazeera dẫn lời ông Simon Middleburgh, Giám đốc Viện Tương lai hạt nhân thuộc Đại học Bangor (Anh) cho rằng có thể cần phối hợp 3-4 lò phản ứng hạt nhân để cung cấp đủ năng lượng cho cả việc khai thác băng nước trên mặt trăng và vận hành một căn cứ tại đó.

Al Jazeera lưu ý nỗ lực đưa lò phản ứng hạt nhân lên mặt trăng diễn ra trong bối cảnh cuộc chạy đua vào vũ trụ ngày càng nóng. Về mặt pháp lý, không quốc gia nào sở hữu mặt trăng. Hiệp ước không gian vũ trụ năm 1967 được ký kết giữa Mỹ, Anh và Liên Xô, cấm các quốc gia tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ hoặc bất kỳ khu vực nào của mặt trăng cho dù họ có quyền sở hữu đối với các thiết bị do mình đưa lên đó. Hiệp ước không cấm sử dụng năng lượng hạt nhân trong vũ trụ.

Theo ông Antonino Salmeri, Giám đốc LPP-một tổ chức phi lợi nhuận tại Hà Lan thúc đẩy tương lai hòa bình, thịnh vượng và hợp tác trên mặt trăng, việc triển khai lò phản ứng hạt nhân trên mặt trăng có thể hợp pháp nếu tuân thủ các nguyên tắc của Hiệp ước không gian vũ trụ năm 1967, trong đó có sử dụng vì mục đích hòa bình và tránh gây ô nhiễm. Nhà khoa học Norbert Schorghofer tại Viện Khoa học hành tinh-một tổ chức phi lợi nhuận ở Arizona (Mỹ) cho rằng tất cả các bên ký kết Hiệp ước không gian vũ trụ năm 1967 đều có quyền khai thác bề mặt mặt trăng, miễn là phục vụ mục đích hòa bình. Trong khi đó, ông Simon Middleburgh nêu rõ, mặc dù khu vực bị ô nhiễm sẽ “cực kỳ hạn chế” trong trường hợp xảy ra sự cố khi lò phản ứng hạt nhân được triển khai trên mặt trăng, năng lượng hạt nhân phải được sử dụng "có trách nhiệm".