Chương tiếp theo của BRICS đã bắt đầu

Cách đây không lâu, BRICS vẫn chủ yếu được xem như tên viết tắt của một nhóm hợp tác kinh tế, thương mại đa quốc gia, được thành lập với mục tiêu ban đầu là trở thành một thể chế kinh tế và tài chính toàn cầu nhằm phản ánh tương quan lực lượng theo hướng công bằng, cân bằng và có tính đại diện cao hơn. Nhưng ngày nay, hình ảnh đó đang dần thay đổi. Khi xung đột lan rộng, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống gia tăng và các thể chế quốc tế lâu đời phải vật lộn để theo kịp một thế giới ngày càng nhiều biến động, BRICS cũng mở rộng tham vọng của mình. Từ quan hệ đối tác kinh tế, BRICS dần phát triển thành một nền tảng nơi các nền kinh tế mới nổi thảo luận không chỉ về sự thịnh vượng mà còn cả về an ninh.

Đại diện các quốc gia thành viên tham dự Hội nghị Cố vấn an ninh quốc gia BRICS tại New Delhi (Ấn Độ), ngày 22-6. Ảnh: brics2026.gov.in

Sự chuyển đổi này được thể hiện rõ nét tại New Delhi, nơi Ấn Độ đăng cai tổ chức Hội nghị Cố vấn an ninh quốc gia BRICS hồi tháng trước. Đây là một trong những sự kiện trọng điểm trong nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS của Ấn Độ. Cuộc họp kéo dài hai ngày không chỉ là một cuộc gặp gỡ ngoại giao thường lệ mà đã cho thấy cái nhìn ban đầu về những gì có thể trở thành một cơ chế phối hợp thực chất hơn nhằm phòng ngừa rủi ro an ninh trong khuôn khổ BRICS mở rộng. Điều này cũng tạo tiền đề cho Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo BRICS diễn ra vào tháng 9 tới, nơi hợp tác an ninh dự kiến sẽ nằm trong chương trình nghị sự.

Thông điệp từ New Delhi rất rõ ràng: Trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh, các thách thức an ninh ngày càng đòi hỏi các kênh tham vấn và hợp tác rộng mở hơn. Hội nghị thượng đỉnh sắp tới là cơ hội để các nước thành viên BRICS tăng cường phối hợp chiến lược trong ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống đang gia tăng. Những nội dung về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, chuỗi cung ứng bền vững, an ninh mạng, chống khủng bố, các công nghệ mới nổi bị lợi dụng cho mục đích cực đoan, tác động của biến đổi khí hậu được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hợp tác thực chất, nâng cao năng lực ứng phó chung của BRICS trước môi trường an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp, khó lường.

Hiện nay, các điểm nóng ở Trung Đông, trong đó có xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran vẫn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro và tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng. Xung đột Nga-Ukraine chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, trong khi những biến động địa chính trị, yêu cầu phát triển xanh và quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, BRICS nổi lên như một nền tảng hợp tác đa phương đáng tin cậy. Hiện BRICS chiếm gần 50% dân số thế giới, hơn 1/3 diện tích toàn cầu và khoảng 1/4 thương mại thế giới. Sự hiện diện của nhiều thành viên Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) cùng với đại diện của nhiều quốc gia có đa dạng sinh học lớn và các nước chiếm vai trò quan trọng trong sản xuất năng lượng thế giới đã củng cố vị thế chiến lược của BRICS.

Nếu như giai đoạn trước, hợp tác nội khối chủ yếu nhằm mở rộng thương mại và tìm kiếm lợi ích phát triển thì hiện nay, BRICS ngày càng vận hành như một liên kết phòng thủ rủi ro trước xu hướng vũ khí hóa tài chính và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. BRICS xây dựng một cấu trúc tồn tại trong đó đồng thời nhiều mô hình phát triển, hệ giá trị và lợi ích chiến lược khác nhau. Một số quốc gia thành viên có quan hệ song phương đôi khi phức tạp và các ưu tiên chính sách đối ngoại khác nhau. Một số thành viên duy trì quan hệ chặt chẽ với các cường quốc phương Tây, trong khi những thành viên khác nỗ lực tạo đối trọng với ảnh hưởng toàn cầu của phương Tây. Một số thành viên có cạnh tranh địa chính trị và khu vực sâu sắc, nhưng họ vẫn tiếp tục gặp gỡ, đàm phán và xác định các lĩnh vực hợp tác thiết thực.

Theo RT, BRICS khó có thể phát triển thành một liên minh quân sự chính thức hoặc một tổ chức phòng thủ tập thể. Sự đồng thuận cũng không được bảo đảm về mọi vấn đề địa chính trị lớn. Tuy nhiên, cuộc đối thoại an ninh ngày càng mở rộng của nhóm phản ánh các chuyển dịch về định hướng chiến lược. Khi các thách thức về kinh tế, công nghệ, môi trường và an ninh ngày càng liên kết chặt chẽ, các chính phủ có xu hướng tìm kiếm các diễn đàn bổ sung để phối hợp chính sách bên ngoài các khuôn khổ thể chế truyền thống và BRICS là lựa chọn thay thế đầy tiềm năng.