Theo AFP, kể từ khi giành độc lập vào năm 1944, Iceland chưa bao giờ duy trì quân đội. Thay vào đó, để đảm bảo an ninh, Iceland-một thành viên sáng lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), dựa vào chính liên minh quân sự lớn nhất hành tinh cũng như hiệp ước quốc phòng song phương ký với Mỹ năm 1951. Tờ The Wall Street Journal cho biết Mỹ duy trì hiện diện quân sự thường trực tại Iceland đến năm 2006, thời điểm Washington bắt đầu chuyển hướng lực lượng sang các khu vực khác.

Mối quan hệ giữa Mỹ và Iceland đã gặp trắc trở từ khi những lời đe dọa của Tổng thống Donald Trump về việc giành quyền kiểm soát Greenland-hòn đảo lớn nhất thế giới nằm ở Bắc Cực và là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, khiến các đồng minh NATO, trong đó có Iceland, không khỏi quan ngại. Một cuộc thăm dò của hãng Gallup vào năm ngoái cho thấy gần 3/4 người dân Iceland xem sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland và Bắc Cực là một mối đe dọa.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và người đồng cấp Iceland Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir tại cuộc họp báo chung. Ảnh: icelandmonitor.mbl.is

Không những vậy, hồi đầu năm nay, hàng nghìn người từng ký đơn kiến nghị Chính phủ Iceland bác bỏ việc ông chủ Nhà Trắng đề cử ông Billy Long làm Đại sứ Mỹ tại quốc gia Bắc Âu. Nguyên nhân là vì ông Billy Long được cho là đã nói đùa rằng Iceland sẽ trở thành “bang thứ 52” của Mỹ và ông sẽ làm thống đốc bang. Ông Billy Long sau đó đã buộc phải lên tiếng xin lỗi.

Chưa dừng lại ở đó, đến đầu tháng 9 vừa qua, Tổng thống Donald Trump lại gây tranh cãi khi chia sẻ hình ảnh một bản đồ do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, trong đó toàn bộ khu vực Bắc Mỹ, Caribe, Greenland và Iceland đều được thể hiện là thuộc Mỹ! Phía Iceland đã triệu tập Đại sứ Billy Long để truyền đạt “thông điệp rõ ràng” rằng hình ảnh trên “hoàn toàn không phù hợp”. Theo Thủ tướng Iceland Kristrún Frostadóttir, các động thái của nhà lãnh đạo Mỹ gây ra “cú sốc lớn”.

20 năm sau khi Mỹ chấm dứt hiện diện quân sự thường trực tại Iceland, tình hình thế giới đã có nhiều thay đổi. Bắc Cực, khu vực vốn không được Mỹ ưu tiên suốt một thời gian dài từ sau Chiến tranh Lạnh, giờ đây đang được nhiều quốc gia để mắt tới. Và như một lẽ tất yếu, trọng tâm của Washington cũng thay đổi theo, như khẳng định của Ngoại trưởng Marco Rubio.

Hồi tháng trước, Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã đạt thỏa thuận cho phép Washington tăng cường hiện diện quân sự tại hòn đảo này. Vị trí của Iceland nằm trên một hành lang hàng hải chiến lược, nhờ đó cũng ngày càng trở nên quan trọng. Iceland chỉ cách Greenland 290 km, có các sân bay, cảng biển và cơ sở hạ tầng giám sát, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động tại Greenland và khắp khu vực Bắc Đại Tây Dương. “Đóng góp của Iceland chính là vai trò làm một căn cứ, theo đúng nghĩa đen. Nhiều hoạt động hậu cần phục vụ Greenland trên thực tế đều đi qua Iceland, đơn giản là do vị trí địa lý”, Thủ tướng Kristrún Frostadóttir khẳng định với tờ The Wall Street Journal.

Chính vì vậy, không bất ngờ khi Ngoại trưởng Marco Rubio đã dành không ít lời có cánh cho Iceland. Theo Ngoại trưởng Marco Rubio, Iceland là “một người bạn tốt” của Mỹ và Washington “hết sức tôn trọng người dân, đất nước cũng như vai trò” của quốc gia Bắc Âu.

Chuyến thăm Iceland của Ngoại trưởng Marco Rubio được đánh giá là thành công khi hai bên giảm nhẹ bất đồng, cam kết mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác về quân sự, thương mại. Ngoại trưởng Marco Rubio nêu rõ Mỹ sẽ không tiến hành bất kỳ hoạt động nào tại Iceland nếu không có sự đồng ý của nước này. Ngoại trưởng Marco Rubio đánh giá cao việc Iceland cho phép quân đội Mỹ “sử dụng đất liền, vùng trời và vùng biển, qua đó giúp Washington có một tiền đồn quan trọng để theo dõi các hoạt động bí mật và răn đe đối thủ”.

“Mọi chuyện về cơ bản đã được giải quyết…Chúng tôi đang hướng về phía trước chứ không nhìn lại phía sau”, Ngoại trưởng Iceland Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir tuyên bố tại cuộc họp báo chung với người đồng cấp Mỹ Marco Rubio.