Người ta không nghi ngờ về khả năng cuộc gặp sẽ diễn ra, nhất là trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump chỉ còn 2 năm nữa để có thể thúc đẩy các mục tiêu về đối ngoại trước khi rời Nhà Trắng. Nhưng nếu gặp nhau, điều được quan tâm hơn đó là hai bên sẽ bàn những gì để giúp giảm nguy cơ tính toán sai lầm trên bán đảo Triều Tiên.
Ba cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Triều Tiên trong giai đoạn 2018-2019 cho thấy đối thoại cấp cao có thể mở ra cơ hội, song rất khó chuyển cơ hội ấy thành cam kết cụ thể. Trong những năm qua, Bình Nhưỡng tiếp tục phát triển chương trình hạt nhân như một biện pháp răn đe, luật hóa vị thế quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân và tuyên bố kho vũ khí này là vĩnh viễn, không thể đảo ngược.
 |
Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un gặp thượng đỉnh
ngày 12-6-2018 tại Singapore. Ảnh: AP
|
Trong bối cảnh đó, Washington và Seoul cho thấy đang điều chỉnh cách tiếp cận đối với vấn đề hạt nhân Triều Tiên. Trong những phát biểu gần đây, Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung đều đề cập quy mô kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên và nhắc tới phương án “đóng băng” chương trình.
Trong bài viết đăng trên The Strategist mới đây của Viện Chính sách và Chiến lược Australia (ASPI), nhà ngoại giao kỳ cựu Jane Hardy cho rằng Washington nên chuyển trọng tâm trước mắt sang kiểm soát rủi ro hạt nhân. Theo bà, ông Kim Jong Un có thể sẽ không hưởng ứng đề nghị gặp nếu Washington chưa phát tín hiệu sẵn sàng chính thức công nhận Triều Tiên là quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Đòi hỏi ấy khiến việc xác lập chương trình nghị sự trước khi tìm cách thúc đẩy cuộc gặp trở nên quan trọng hơn. Mỹ cần tìm cách giảm nguy cơ sự cố và leo thang căng thẳng, đồng thời tránh phát đi tín hiệu có thể bị hiểu là ngầm thừa nhận vị thế hạt nhân của Bình Nhưỡng.
Theo bà Hardy, Washington nên đặt vấn đề minh bạch lên trước việc xem xét nới lỏng trừng phạt. Bước đầu là đề nghị Bình Nhưỡng xác nhận hiện trạng kho vũ khí hạt nhân và chấp thuận các biện pháp kiểm chứng, trong đó có khả năng để chuyên gia Mỹ hoặc một bên trung gian nước ngoài được tin cậy tới thực địa.
Nếu có tiến triển về minh bạch, tiếp theo hai bên có thể bàn về việc thiết lập đường dây nóng và áp dụng các biện pháp xây dựng lòng tin để hạn chế tính toán sai lầm. Bà Hardy cho rằng tiến trình này nên có sự tham gia của Bộ Tư lệnh Liên quân Mỹ-Hàn Quốc. Washington cũng có thể đề nghị Bình Nhưỡng cam kết duy trì an toàn tại các cơ sở hạt nhân, mở đường cho việc xác minh độc lập của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) về sau. Một nội dung khác có thể đưa ra bàn là cam kết không thử hạt nhân thêm.
Mỗi đề xuất như vậy thường đòi hỏi phải mất nhiều năm đàm phán chính thức. Tuy nhiên, những gợi mở của giới chuyên gia rất đáng tham khảo để hai bên cùng thúc đẩy những vấn đề thực chất, thay vì chỉ lặp lại những nghi thức ngoại giao gặp gỡ và bắt tay mang tính biểu tượng.
Giá trị của cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Triều, nếu diễn ra, sẽ được đo bằng những cam kết hai bên có thể thực hiện và được kiểm chứng sau khi rời bàn đàm phán. Nếu cuộc gặp thượng đỉnh chỉ dừng ở nghi thức cho thấy hai bên nối lại tiếp xúc, dư địa đối thoại về sau sẽ ngày càng bị thu hẹp hơn bởi không ai muốn lại bắt đầu một cuộc gặp mà kết quả được biết trước sẽ thất vọng thế nào. Nó cũng đồng thời làm suy yếu những nỗ lực quốc tế về kiểm soát và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Với một hồ sơ đã nhiều lần lâm vào bế tắc, việc đưa được các biện pháp giảm rủi ro vào chương trình nghị sự là bước đi có ý nghĩa cần thúc đẩy.