Trong một thời gian dài, thị trường bất động sản trải qua những cơn nóng lạnh thất thường, nguồn cung của thị trường dồi dào nhưng chủ yếu chỉ tập trung vào phân khúc nhà ở cao cấp, trong khi đó nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp lại hoàn toàn bỏ ngỏ. Cùng với chương trình xây dựng nhà ở xã hội của Bộ Xây dựng, nhiều nhà đầu tư đang xem đây là một hướng đi chiến lược.

Nhu cầu nhà ở xã hội đến mức bức thiết

Bộ Xây dựng đã có điều tra, khảo sát về tình hình nhà ở của học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp và cán bộ, công chức ở đô thị. Theo kết quả điều tra, chỉ có 22% số học sinh, sinh viên có nhu cầu được ở trong ký túc xá, trong khi đó quy mô đào tạo ngày càng tăng, ước tính đến năm 2015, cả nước sẽ có khoảng 3 triệu sinh viên đại học, cao đẳng. Tại các khu công nghiệp cũng chỉ có 1/5 số công nhân có chỗ ở ổn định, số còn lại phải thuê chỗ ở tạm với điều kiện sống chật hẹp, điều kiện vệ sinh, môi trường không bảo đảm. Tình trạng chỗ ở của cán bộ, công chức tại các đô thị cũng đang rất bức thiết, cả nước hiện có gần 2 triệu cán bộ, công chức nhưng 1/3 trong số đó chưa có chỗ ở ổn định, tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn. Ngoài ra khoảng 15 – 20% hộ gia đình thuộc các thành phần kinh tế tại đô thị thực sự gặp khó khăn về chỗ ở. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam cho rằng: “Với mức thu nhập còn hạn chế và giá nhà ở thực tế hiện nay thì những đối tượng có thu nhập thấp, kể cả những người hưởng lương từ ngân sách và làm việc trong các thành phần kinh tế đều rất khó có điều kiện để tạo lập chỗ ở của mình nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước”.

Việc “bỏ quên” phân khúc nhà ở xã hội cho những người có thu nhập thấp theo GS.TS Đặng Hùng Võ là đã làm thị trường bất động sản mất cân bằng, “khu vực nhà ở xã hội đang thiếu cung trầm trọng nên người lao động muốn có nhà vẫn phải hướng đến khu vực nhà ở cao cấp với mức giá khó vươn tới được”. Nắm bắt được nhu cầu đó, một số doanh nghiệp đã bắt đầu chú ý tới phân khúc nhà ở này bằng các dự án cụ thể, giải đúng “cơn khát” của thị trường. Hiện nay, Tổng công ty cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng Việt Nam (VINACONEX) là một trong những doanh nghiệp đang đẩy mạnh các dự án nhà ở xã hội, với một loạt các dự án như: Dự án Khu chung cư cho người thu nhập thấp ở thành phố Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc, Khu nhà ở tại xã Thủy Xuân Tiên, Chương Mỹ, Hà Nội… trong đó đã có những ngôi nhà giá rẻ đầu tiên hoàn thành và đến tay người lao động.

Khu nhà ở tại xã Thủy Xuân Tiên, Chương Mỹ, Hà Nội của VINACONEX hiện nay đã hoàn thành xong tòa nhà đầu tiên trong tổng số 5 tòa nhà. Mỗi căn hộ trong khu nhà này có diện tích trung bình 50m2, giá bán trung bình 194 triệu đồng/căn, mức giá phù hợp với thu nhập của người lao động bình dân chính vì vậy mà đã nhanh chóng được tiêu thụ hết. Gia đình chị Trịnh Thị Phương đã mua một cửa hàng tại tầng 1 và một căn hộ trên tầng 3 của tòa nhà này để vừa có nơi an cư vừa có công ăn việc làm. Chia sẻ về quyết định mua nhà, chị Phương cho biết: “Giá của cả căn hộ và cửa hàng chưa đến 400 triệu đồng, thu nhập của gia đình tôi khoảng 6 triệu đồng/tháng, tôi chỉ phải trả trước 2/3, số còn lại trả dần trong vòng 15 năm, đó không phải là một gánh nặng quá lớn”. Dự án Khu nhà cho người thu nhập thấp tại thành phố Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc cũng đã hoàn thành xong những tòa nhà đầu tiên, giá bán mỗi căn hộ ở đây chưa đến 3 triệu đồng/m2. Trong khi đó VINACONEX đang khẩn trương hoàn thành Dự án Nhà ở phục vụ công nhân ở khu Bắc Kim Chung, huyện Đông Anh, Hà Nội, nơi công nhân có thể thuê nhà với giá rẻ.

Cần chính sách rõ ràng cho nhà ở xã hội

Mặc dù nhà ở xã hội đã bắt đầu có nhiều dự án hơn, nhưng số lượng này còn rất hạn chế so với nhu cầu có nhà của người lao động. Một trong những lý do khiến nhiều chủ đầu tư chưa mặn mà với nhà ở xã hội vì cơ chế và chính sách chưa rõ ràng. Bộ Xây dựng đã trình Chính phủ báo cáo về những cơ chế chính sách để phát triển nhà ở xã hội. Ngoài việc dùng tiền ngân sách cho dự án nhà ở xã hội, Bộ cũng đề nghị những ưu đãi đối với các chủ đầu tư khi xây dựng nhà giá thấp. Theo đó chủ đầu tư sẽ được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuế đất đối với diện tích đất trong phạm vi dự án nhà cho công nhân thuê và nhà giá thấp, Nhà nước tổ chức thu hồi đối với các dự án nhà ở công nhân khu công nghiệp nhưng chủ đầu tư phải ứng trước tiền bồi thường, giải phóng mặt bằng. Ngoài ra chủ đầu tư được áp dụng thuế suất giá trị gia tăng bằng 0% đối với hợp đồng thuê và bán nhà, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 4 năm, giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 9 năm tiếp theo và chỉ chịu thuế 10% trong suốt quá trình hoạt động.

Để những ưu đãi của nhà nước đến được với người lao động, theo GS.TS Đặng Hùng Võ, những chính sách này cần phải rõ ràng, áp dụng đồng đều, tránh trường hợp chỉ ưu đãi cho một số doanh nghiệp, hơn nữa phân phối nhà ở phải đúng đối tượng, nhà ở xã hội phải dành cho người có thu nhập thấp. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam, muốn hưởng các ưu đãi của Nhà nước, các chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội phải đáp ứng các điều kiện do Nhà nước quy định về giá cho thuê, giá bán, đối tượng cũng như các dịch vụ tối thiểu cho khu nhà ở. Cụ thể là giá cho thuê không cao hơn mức giá cho thuê nhà ở xã hội do UBND cấp tỉnh quy định, giá bán được quy định bằng chi phí đầu tư cộng thêm 10% lãi định mức trên chi phí đầu tư. Ngoài ra người thuê nhà, người mua nhà cũng phải đúng đối tượng, không được tự ý cho thuê, cho ở nhờ hoặc chuyển nhượng dưới bất kỳ hình thức nào.

Theo Chương trình đầu tư xây dựng nhà ở xã hội giai đoạn 2009-2015 của Bộ Xây dựng, phấn đấu sẽ xây dựng khoảng 200.000 căn hộ, tương đương 9.800.000m2 sàn để giải quyết chỗ ở cho 30% số hộ dân gặp khó khăn về nhà ở; đồng thời cũng phấn đấu đáp ứng 60% số học sinh, sinh viên và 50% công nhân khu công nghiệp được giải quyết chỗ ở. Để mục tiêu này có thể thành hiện thực rất cần cơ chế thông thoáng hơn, từ đó có thêm nhiều những dự án nhà ở xã hội lớn hướng đến người thu nhập thấp.

ĐỖ MẠNH HƯNG