Từ trinh sát khu vực ngập lụt, sạt lở, cháy rừng đến vận chuyển vật tư thiết yếu tới những nơi bị chia cắt, UAV ngày càng cho thấy khả năng hỗ trợ hiệu quả trong các tình huống lực lượng cứu hộ, cứu nạn (CHCN) khó tiếp cận. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là sử dụng UAV thế nào để bảo đảm an toàn, hiệu quả, đúng quy định pháp luật.

Hỗ trợ trong tình huống khẩn cấp

Thời gian gần đây, trong một số tình huống mưa lũ, sạt lở, ngập sâu, người dân đã chủ động sử dụng UAV để hỗ trợ lực lượng CHCN quan sát hiện trường, chuyển dây cứu sinh, áo phao hoặc vật tư thiết yếu tới khu vực bị chia cắt. Một số trường hợp còn sử dụng UAV nông nghiệp cỡ lớn để cứu người gặp nạn.

Tuy nhiên, phần lớn UAV dân dụng hiện nay không được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ CHCN, đặc biệt là những nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến hỗ trợ đưa người ra khỏi khu vực nguy hiểm. Các yếu tố như tải trọng, tầm bay, độ ổn định, khả năng chống chịu thời tiết cực đoan, an toàn kỹ thuật đều có giới hạn nhất định. Vì vậy, việc tận dụng phương tiện tại chỗ là cần thiết trong tình huống cấp bách, nhưng không thể sử dụng tùy tiện, tự phát hoặc xem đây là giải pháp thay thế lực lượng, phương tiện cứu hộ chuyên nghiệp.

Bộ CHQS tỉnh Gia Lai huấn luyện sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV) thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự. Ảnh: THÀNH PHÚC

Theo Thiếu tướng Phạm Văn Tỵ, Phó cục trưởng Cục CHCN (Bộ Tổng Tham mưu), thiên tai ở nước ta ngày càng diễn biến phức tạp, cực đoan hơn; mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt, bão mạnh xảy ra với tần suất và cường độ cao. Trong nhiều tình huống, giao thông bị chia cắt, thông tin liên lạc gián đoạn, địa hình hiểm trở khiến lực lượng CHCN gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận hiện trường. Khi đó, UAV có thể phát huy tốt vai trò “đôi mắt trên không”, giúp quan sát tổng thể địa hình, xác định vị trí người gặp nạn để chỉ huy hiện trường lựa chọn phương án ứng cứu phù hợp, hạn chế rủi ro cho lực lượng tham gia.

Tránh sử dụng tràn lan, tự phát

Để phát huy hiệu quả UAV trong CHCN, trước hết cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng loại phương tiện. UAV trinh sát phục vụ quan sát, ghi hình, lập bản đồ khu vực thiên tai, sự cố. UAV hậu cần vận chuyển máy móc, vật tư thiết yếu. Đối với UAV cỡ lớn có khả năng mang tải nặng thì cần được quản lý như phương tiện chuyên dụng, có tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình vận hành và yêu cầu bảo đảm an toàn riêng.

Bên cạnh đó, cần xây dựng quy trình sử dụng thống nhất. Mỗi nhiệm vụ phải được tính toán cụ thể về tải trọng, tầm bay, điều kiện thời tiết, khu vực cất, hạ cánh và phương án xử lý sự cố. Những nhiệm vụ liên quan đến tính mạng con người thì càng phải được kiểm soát chặt chẽ, có lực lượng hỗ trợ và phương án dự phòng. UAV chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thể thay thế vai trò lực lượng CHCN chuyên nghiệp.

Một yêu cầu khác là hoàn thiện cơ chế quản lý, huy động và sử dụng UAV trong hoạt động PCTT, TKCN. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải quy định rõ thẩm quyền điều động, cơ chế thông báo, phạm vi hoạt động, trách nhiệm người điều khiển UAV. Quy định cụ thể sẽ giúp lực lượng tại chỗ chủ động hơn trong xử trí tình huống, đồng thời hạn chế việc sử dụng UAV tự phát, gây mất an toàn hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của các lực lượng khác.

Bộ CHQS tỉnh Gia Lai huấn luyện sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV) thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự. Ảnh: THÀNH PHÚC

Ngoài ra, người điều khiển UAV phục vụ CHCN không chỉ cần thành thạo kỹ năng vận hành mà còn phải nắm được đặc điểm địa hình, thời tiết, nguyên tắc an toàn và quy trình phối hợp với các lực lượng khác. Vì vậy, cơ quan chức năng cần nghiên cứu xây dựng lực lượng vận hành UAV tại những địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, hay xảy ra sự cố; tăng cường huấn luyện theo tình huống cụ thể và đưa nội dung sử dụng UAV vào diễn tập phòng thủ dân sự, PCTT, TKCN.

Các địa phương cần rà soát, thống kê nguồn UAV dân sự tại những khu vực hay xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập sâu. Khi cần huy động trong tình huống khẩn cấp, các phương tiện này phải được đặt dưới sự điều hành thống nhất của cơ quan có thẩm quyền. Cách làm này vừa tận dụng được nguồn lực tại chỗ vừa bảo đảm an toàn, tránh chồng chéo trong tổ chức CHCN.

Hiện nay, cùng với UAV, nhiều phương tiện công nghệ cao như robot tìm kiếm, thiết bị tự hành... đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong xử lý cháy, nổ, sập đổ công trình, sự cố hóa chất... Trong đó, UAV có lợi thế riêng về khả năng cơ động trên không, phạm vi quan sát rộng và tiếp cận nhanh các khu vực bị chia cắt.

Việc phát huy hiệu quả UAV trong CHCN không phải để thay thế lực lượng, phương tiện cứu hộ hiện có mà là bổ sung thêm công cụ hỗ trợ chỉ huy, hiệp đồng và tổ chức cứu nạn. Khi được chuẩn hóa về thiết bị, quy trình, con người và cơ chế quản lý, UAV sẽ trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng CHCN, góp phần nâng cao năng lực ứng phó, giảm rủi ro và bảo vệ tốt hơn tính mạng nhân dân trong những tình huống thiên tai, sự cố.