Tạp chí Army Recognition đánh giá, bản nâng cấp Yak-130M ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu khẩn cấp của Quân đội Nga về một loại phương tiện đa năng, có chi phí vận hành hợp lý để đối phó với chiến thuật UAV tấn công bão hòa và tuần thám hải quân. Tuy nhiên, dải nhiệm vụ của Yak-130M không đơn giản như vậy. Nó định nghĩa lại một thiết kế phương tiện mang phóng đa năng, có khả năng phối hợp tác chiến trong một hệ thống chỉ huy hợp nhất.

Từ máy bay huấn luyện tiên tiến đến máy bay chiến đấu hạng nhẹ

Theo chuyên trang quân sự The Aviationist, khả năng đa nhiệm mới của máy bay Yak-130M không chỉ đơn thuần là việc lắp đặt thêm vũ khí hiện đại lên khung thân cũ của Yak-130. Thực tế, bản nâng cấp này đã thay đổi hoàn toàn các đặc tính hoạt động của máy bay, bằng cách kết hợp cấu trúc máy bay huấn luyện đáng tin cậy với hệ thống radar, điều khiển hỏa lực mới, bộ phòng thủ tích hợp và kho vũ khí được mở rộng.

Với hơn 50% thiết bị trên máy bay được thay mới hoặc nâng cấp, Yak-130M về bản chất đã biến thành một máy bay chiến đấu hạng nhẹ. Nó vừa có thể đóng vai trò là máy bay huấn luyện, vừa có khả năng tuần tra trên không, tấn công mặt đất hạng nhẹ, hỗ trợ hỏa lực, chống máy bay không người lái (UAV) và phòng không điểm.

Yak-130M mở rộng đáng kể khả năng thực hiện nhiệm vụ nhờ các nâng cấp đáng kể về trang bị và vũ khí. Ảnh: Topwar

Nhờ thiết kế thực hiện dải nhiệm vụ rộng, Yak-130M nhận được sự quan tâm từ giới chuyên gia quân sự phương Tây và nhiều quốc gia trên thế giới. Ảnh: TASS

Về các trang bị mới trên Yak-130M, chuyên gia quân sự người Nga Roman Skomorokhov cho biết, yếu tố cốt lõi nhất chính là việc tích hợp radar BRLS-130R và hệ thống quang điện tử - ảnh nhiệt - laser SOLT-130K. Nhờ các hệ thống này, máy bay có khả năng tìm kiếm và theo dõi mục tiêu hoàn toàn độc lập, vốn không tồn tại trên phiên bản Yak-130 tiêu chuẩn. Cùng với đó, hệ thống SOLT-130K cung cấp thêm một kênh thụ động cực kỳ hiệu quả để phát hiện, phân loại, nhận dạng và chỉ thị mục tiêu cho vũ khí.

Một điểm đáng chú ý khác trên Yak-130M là tổ hợp phòng thủ chủ động President-S130 và hệ thống liên lạc KSS-130. Kết hợp lại, các hệ thống này rút ngắn đáng kể chu kỳ từ lúc phát hiện đến khi tiêu diệt mục tiêu. Nó cho phép Yak-130M kết nối, trao đổi thông tin với radar giám sát mặt đất, các máy bay đánh chặn khác, cũng như mạng lưới chỉ huy - kiểm soát phòng không hợp nhất.

Hiện tại, các thông số kỹ thuật như tầm phát hiện của radar, cấu trúc ăng-ten, khả năng bám bắt đa mục tiêu cùng lúc và năng lực tác chiến trong môi trường bị chế áp điện tử của Yak-130M vẫn chưa được công bố chính thức. Đây là những tham số then chốt giúp đánh giá toàn diện năng lực tác chiến của Yak-130M khi kết hợp với các loại vũ khí đi kèm.

Nhờ hệ thống radar và điều khiển hỏa lực mới, Yak-130M có thể tích hợp hàng loạt vũ khí chính xác cao thế hệ mới. Về nhiệm vụ đối không, máy bay được trang bị “bộ đôi” tên lửa R-77-1 và R-74M, cung cấp khả năng không chiến ngoài tầm nhìn lẫn không chiến quần vòng.

Bên cạnh đó, Tập đoàn quốc doanh Rostec (Nga) xác nhận rằng kho vũ khí mở rộng của Yak-130M sẽ bao gồm cả các loại đạn không đối đất độ chính xác cao với hệ thống dẫn đường vệ tinh và laser. Mặc dù chưa có nguồn tin chính thức nào xác định cụ thể các chủng loại đạn, nhưng những vũ khí mới này của Yak-130M được thiết kế để có thể tấn công hiệu quả cả mục tiêu là xuồng cao tốc không người lái. Ngoài ra, các loại bom lượn dẫn đường và tên lửa hành trình cũng nằm trong kho vũ khí của Yak-130M.

Dù là máy bay chiến đấu hạng nhẹ, nhưng Yak-130M lại có thể sử dụng các loại tên lửa tấn công ngoài tầm nhìn. Ảnh: Tên lửa R- R-77-1 / Lenta

Phiên bản nâng cấp hay hoàn toàn mới?

Tạp chí quân sự Topwar đánh giá, dù được nâng cấp từ máy bay huấn luyện Yak-130, nhưng thực tế Yak-130M đã “lột xác” hoàn toàn để trở thành một máy bay chiến đấu hạng nhẹ. Sự khác biệt giữa Yak-130 và Yak-130M cũng giống như trong “gia đình máy bay Su-27”: Hai phiên bản Su-27 và Su-35 dù có vẻ ngoài rất tương đồng, nhưng nhiệm vụ và năng lực chiến đấu của chúng lại rất khác biệt.

Đánh giá của nhiều chuyên gia phương Tây về nhiệm vụ của Yak-130M là không sai, nhưng chưa đủ. Để đối phó với mối đe dọa ngày càng lớn từ UAV tấn công hạng nặng, việc phải điều động các tiêm kích siêu âm đắt tiền đi săn lùng chúng là một bài toán kinh tế không phù hợp. Để so sánh, mỗi giờ bay của một chiếc tiêm kích hạng nặng như Su-27 có thể tiêu tốn hàng chục nghìn USD. Trong khi đó, nhiệm vụ này hoàn toàn có thể được Yak-130M thực hiện với hiệu quả tương đương nhưng chi phí thấp hơn rất nhiều.

Hơn thế nữa, không chỉ chuyên biệt đối phó UAV, Yak-130M có đủ năng lực thực hiện đa dạng các nhiệm vụ tác chiến đối không, đối đất, đối hải với kho vũ khí của riêng mình. Việc Yak-130M gia nhập biên chế mang lại cho Quân đội Nga một phương tiện hàng không đa năng, giá rẻ để chia lửa gánh vác nhiều nhiệm vụ. Trong khi đó, các phi đội chiến đấu cơ hạng nặng đắt tiền sẽ được bảo toàn để tập trung cho các nhiệm vụ sống còn hơn.

Chuyên gia Roman Skomorokhov nhận định, nếu tham chiếu từ các phân tích của phương Tây, máy bay đa năng Yak-130M thậm chí có thể thực hiện nhiệm vụ "săn UAV" hiệu quả hơn cả các máy bay tiêm kích chuyên nghiệp.

Sự kết hợp giữa các cảm biến hiện đại và kho tên lửa mới đặc biệt hữu ích trong việc đánh chặn các UAV hạng nặng. Các loại UAV lớn thường phát ra tín hiệu radar, hồng ngoại và hình ảnh lớn hơn nhiều so với UAV cỡ nhỏ. Điều này biến chúng thành những mục tiêu lý tưởng cho một chiếc tiêm kích hạng nhẹ được trang bị radar như Yak-130M.

Theo kịch bản tác chiến, Yak-130M sẽ được các trạm giám sát hoặc radar mặt đất dẫn hướng đến khu vực mục tiêu. Sau đó, nó tự sử dụng radar và hệ thống quang điện tử trên máy bay để tinh chỉnh quỹ đạo, bám bắt và hoàn thành đòn đánh chặn. Việc có 2 phi công điều khiển mang lại lợi thế chiến thuật rất lớn: Một người tập trung vào việc lái máy bay, trong khi người còn lại chuyên trách quản lý hệ thống cảm biến, liên lạc, phân loại mục tiêu và quy tắc giao chiến của vũ khí. Rostec tuyên bố rằng máy bay được nâng cấp có thể tấn công hiệu quả các mục tiêu mặt đất và trên không (bao gồm cả UAV hạng nặng) trong mọi điều kiện thời gian và thời tiết.

Yak-130M có khả năng phối hợp với các máy bay chiến đấu hạng nặng để mở rộng khả năng tác chiến. Ảnh: TASS 

Trong khi đó, đối với các mục tiêu là xuồng cao tốc không người lái có tiết diện phản xạ radar rất thấp, kênh ảnh nhiệt và quang học của hệ thống SOLT-130K có thể đóng vai trò quyết định. Nó sẽ giúp nhận dạng và khóa chặt mục tiêu sau khi nhận được tọa độ ban đầu từ radar tuần thám ven biển, tàu chiến hoặc các phương tiện tuần tra hàng hải khác.

Theo chuyên gia Roman Skomorokhov, trong tác chiến đối không, Yak-130M không chỉ là một phương tiện chiến đấu độc lập như đánh giá của phương Tây, mà nó còn là một nền tảng mang phóng phức hợp, có khả năng phối hợp chặt chẽ với các tiêm kích hạng nặng.

Trong một hệ thống mạng trung tâm hợp nhất, các máy bay chiến đấu hạng nặng như Su-35 hay Su-57 có thể đóng vai trò làm phương tiện cảnh giới, phát hiện và chỉ thị mục tiêu từ xa, sau đó dẫn đường để Yak-130M bí mật tiếp cận và phóng tên lửa tấn công. Nguyên tắc tương tự cũng có thể áp dụng cho các nhiệm vụ tấn công đối hải và đối đất.

Nói cách khác, Yak-130M không nên được nhìn nhận dưới quy chiếu của một phương tiện chiến đấu độc lập và chuyên biệt, mà là một nền tảng đa năng. Khả năng thực hiện nhiệm vụ linh hoạt của nó được thể hiện qua các gói trang bị cảm biến đa phổ và kho vũ khí đa dạng. Đây cũng là xu hướng thiết kế vũ khí đang lên ngôi không chỉ tại Nga mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhằm thích ứng với các cuộc xung đột quy mô vừa và nhỏ, cũng như sự xuất hiện của chiến thuật UAV bầy đàn.