Bên phòng thủ khó có thể liên tục sử dụng phương thức truyền thống là đánh chặn UAV bằng các loại tên lửa phòng không đắt tiền, mà cần những phương án thay thế khác rẻ hơn, đơn giản hơn và dễ dàng sản xuất với quy mô lớn.

Từ thực tế xung đột tại Ukraine và nhiều chiến trường khác, pháo phòng không đang được coi là lựa chọn tin cậy và phù hợp để đối phó với UAV. Tuy nhiên, để tối ưu hóa khả năng đánh chặn, pháo phòng không đang được thay đổi và nâng cấp để đối đầu hiệu quả với loại mục tiêu đặc biệt này.

Từ ngòi nổ lập trình…

Theo đánh giá của cổng thông tin War & Sanctions, một trong những yếu tố khiến UAV khó bị ngăn chặn chính là khả năng bay bám địa hình ở độ cao cực thấp, từ vài trăm mét tới vài chục mét so với mặt đất. Ngoài ra, UAV tự sát thường có kích thước nhỏ và được chế tạo từ vật liệu tổng hợp, khiến việc phát hiện sớm chúng bằng radar trở nên rất khó khăn. Khi các cảm biến quang-điện tử phát hiện ra mục tiêu, thường UAV đã tiếp cận rất gần.

Do đó, để ngăn chặn loại mục tiêu này một cách hiệu quả, các loại đạn phòng không nổ phá mảnh trang bị kíp nổ điện tử có thể lập trình đang trở nên phổ biến. Dù có giá thành cao hơn so với đạn pháo phòng không truyền thống, nhưng chúng vẫn rẻ hơn đáng kể so với các loại tên lửa phòng không chuyên dụng vốn có giá từ hàng trăm nghìn tới hàng triệu USD cho mỗi quả đạn.

Mẫu đạn nổ phá mảnh với ngòi nổ thông minh AHEAD 35mm. Ảnh: Rheinmetall

Có thể lấy ví dụ, đạn pháo AHEAD 35mm (Advanced Hit Efficiency and Destruction) trang bị cho pháo Oerlikon Mk3 chứa 152 mảnh hợp kim vonfram định hướng. Trước khi rời nòng, hệ thống radar và cảm biến quang học thu nhận tham số về mục tiêu để nạp dữ liệu về thời gian phát nổ cho kíp nổ điện tử trên viên đạn.

Thông tin này giúp viên đạn phát nổ đúng thời điểm đã tính toán và tạo ra chùm mảnh văng định hướng tiêu diệt mục tiêu UAV. Hãng chế tạo Rheinmetall Air Defence (liên doanh giữa Đức và Thụy Sĩ) thông tin, với tốc độ bắn lên tới 1.000 viên/phút, pháo Oerlikon Revolver Gun Mk3 của hệ thống phòng không Skynex có thể tạo ra khu vực đánh chặn hiệu quả lên tới 4km để tạo ô phòng không bảo vệ mục tiêu. Trong các thử nghiệm, công nghệ đạn AHEAD 35mm đã chứng minh hiệu quả, nhất là khi đối phó với UAV bầy đàn.

Hệ thống pháo phòng không Skynex sử dụng đạn AHEAD 35mm. Ảnh: Rheinmetall

Theo tạp chí quân sự Topwar, Nga gần đây cũng đã phát triển công nghệ đạn phòng không với ngòi nổ điện tử để đánh chặn UAV. Tổ hợp pháo phòng không tự động hóa 30mm ZAK-30 Citadel chính là một mẫu thiết kế tiêu biểu. Ra mắt vào tháng 5-2026, Tập đoàn quốc doanh Rostec của Nga giới thiệu ZAK-30 Citadel như một câu trả lời để đối phó với UAV tấn công, với khả năng hoạt động tự động hóa gần như hoàn toàn, kết hợp với loại đạn phòng không lập trình mới.

Khả năng chiến đấu của ZAK-30 cũng đã được chứng minh trong thực chiến đánh chặn UAV. Tổ hợp pháo phòng không TRIDON Mk2 sử dụng đạn 3P cỡ 40mm của BAE Systems Bofors (Thụy Điển) cũng được phát triển theo hướng tương tự, với đạn nổ phân mảnh và được trang bị ngòi nổ cận đích có thể lập trình.

Tổ hợp pháo phòng không ZAK-30 Citadel. Ảnh: TASS

… tới pháo binh dùng đạn dẫn đường

Cùng với hướng phát triển pháo phòng không cỡ nhỏ, tốc độ bắn nhanh, một trong những hướng phát triển vũ khí đối phó UAV khác chính là chuyển đổi các loại pháo binh sử dụng đạn thông minh, dẫn đường để đánh chặn.

Đạn pháo DART do hãng OTO Melara (thuộc Tập đoàn Leonardo của Italy) phát triển nằm trong hệ thống hải pháo Strales 76mm là một minh chứng cụ thể. Điểm đặc biệt của DART là đạn có thể đổi hướng khi bay nhờ sóng điều khiển vô tuyến. Trong các bài thử nghiệm trên tàu tuần tra Comandante Foscari thực hiện, 8/10 đạn pháo DART bắn từ hải pháo Strales 76mm đã đánh trúng và phát nổ chuẩn xác trong vòng bán kính 1,5m quanh mục tiêu ở cự ly 5km. Mỗi viên đạn bay theo quỹ đạo khác nhau, nhưng đều đánh trúng mục tiêu nhờ hệ thống điều khiển hỏa lực thống nhất.

Mới đây nhất, hãng chế tạo BAE Systems đã giới thiệu hệ thống pháo binh cỡ 155mm để đối phó với UAV. Tại triển lãm AUSA diễn ra trong tháng 10-2026, BAE Systems đã giới thiệu hệ thống pháo binh đa miền MDACS có khả năng tấn công cả mục tiêu trên bộ lẫn mục tiêu trên không.

Theo BAE Systems, để đối phó với các mục tiêu UAV, MDACS sử dụng loại đạn pháo đặc biệt HVP (Hypervelocity Projectile), vốn được phát triển cho các loại pháo binh và pháo ray điện từ tiên tiến của Hải quân Mỹ. Điểm đặc biệt là viên đạn cỡ 155mm này có thể lập trình được quỹ đạo bay và thời điểm phát nổ khi tiếp cận mục tiêu. Với khối lượng đầu đạn lên tới 12,7kg và tầm bắn lên tới 80km, một hệ thống pháo binh truyền thống có thể bắn hàng chục viên đạn HVP để ngăn chặn các mục tiêu bay cỡ UAV trong toàn bộ hành trình.

Hệ thống pháo binh đa miền MDACS. Ảnh: BAE Systems

Trang tin quân sự TurDef đăng tải, quá trình thử nghiệm đánh chặn mục tiêu trên không bằng đạn pháo HVP đã được thực nghiệm trong năm 2020. Trong khuôn khổ thử nghiệm Hệ thống Quản lý Chiến đấu Nâng cao (ABMS) tại Bãi thử White Sands vào ngày 3-9-2020, pháo tự hành M109 Paladin sử dụng đạn pháo HVP đã tấn công mục tiêu giả lập tên lửa hành trình. Đạn pháo được cập nhật vị trí mục tiêu thông qua hệ thống quản lý chiến trường và chỉ huy hợp nhất. Dù kết quả thử nghiệm không được công bố chi tiết, nhưng nó đã chứng minh khả năng sử dụng đạn pháo HVP trong nhiệm vụ ngăn chặn các mục tiêu bay, trong đó có tên lửa hành trình và UAV bay thấp.

Về hướng phát triển sử dụng pháo phòng không và đạn pháo thông minh để đối phó với UAV, chuyên gia quân sự Nga Anatoly Blinov viết trên tạp chí Topwar rằng, đây là hướng phát triển tiềm năng, nhưng vẫn cần thời gian và thực tế chiến trường chứng minh. Dù đạn pháo thông minh rẻ hơn so với tên lửa phòng không truyền thống, nhưng chúng vẫn khá đắt đỏ. Mỗi viên đạn HVP có giá tới 85.000 USD, còn một loạt đạn phòng không trang bị kíp nổ thông minh cũng có giá tới 170.000 USD. Ngoài ra, cơ số đạn dự trữ và khả năng duy trì chiến đấu của các hệ thống khi đối phó với bầy đàn UAV cũng là những vấn đề cần tính toán. Những loại vũ khí tương lai như laser hay vũ khí vi sóng với chi phí rẻ có thể là phương án đối phó hiệu quả với UAV trong tương lai.