Nhiều chuyên gia quân sự đánh giá, mẫu UAV Geran-5 hiện tại đã mang nhiều đặc điểm cơ bản của một quả tên lửa hành trình. Đó là kết quả tất yếu của quá trình đấu tranh “mâu - thuẫn” giữa vũ khí tấn công và các phương án phòng thủ. Hiện tại, Nga đang đạt được hiệu quả chiến đấu rất cao với mẫu UAV cảm tử Geran mới nhất này.

Sự "lột xác" của UAV Geran

Xuất hiện công khai lần đầu tiên tại cuộc duyệt binh Ngày Chiến thắng phát xít năm 2026, mẫu UAV cảm tử Geran-5 sau đó đã nhanh chóng được tung ra chiến trường và chứng minh hiệu quả thực chiến vượt trội.

Sự khác biệt cốt lõi nhất của mẫu UAV này nằm ở tốc độ. Nếu như các thế hệ Geran trước đây sử dụng động cơ đốt trong, bay chậm và dễ bị đánh chặn, thì Geran-5 với tốc độ lên tới 700 - 800km/giờ có thể dễ dàng vượt qua hầu hết các phương án phòng không đơn giản. Ngay cả các loại trực thăng tấn công hay máy bay chiến đấu cũng phải chật vật tính toán phương án tiếp cận phù hợp mới có thể ngăn chặn được chúng.

Các thế hệ UAV Geran được coi là vũ khí quan trọng của Quân đội Nga. Ảnh: TASS 

Tờ Izvestia của Nga đánh giá, để ngăn chặn UAV Geran-5 trên chiến trường hiện nay, đối phương buộc phải dùng đến những loại vũ khí phòng không chuyên dụng như tên lửa đất đối không vốn có giá thành đắt đỏ hơn gấp nhiều lần so với bản thân chiếc UAV.

Điều này một lần nữa lặp lại kịch bản từng xảy ra vào năm 2022 tại cuộc xung đột Ukraine khi UAV Geran-2 lần đầu xuất hiện. Những đơn vị tên lửa phòng không trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD đã phải khai hỏa chỉ để bắn hạ một chiếc UAV giá vài chục nghìn USD.

Điểm khác biệt quan trọng nữa nằm ở việc Nga hiện tại đã tự chủ hoàn toàn công nghệ lõi để chế tạo các loại UAV cảm tử cỡ lớn như Geran. Nhờ quy mô sản xuất lớn và một nền tảng công nghiệp quốc phòng đã được chuẩn hóa, Nga có thể tung ra chiến trường hàng trăm UAV Geran-5 mỗi ngày. Về cơ bản, mẫu UAV cảm tử mới này đang đạt được hiệu suất tác chiến tối ưu, bởi rất ít loại vũ khí phòng thủ nào có thể ngăn chặn nó hiệu quả trong một cuộc chiến tranh tiêu hao và phi đối xứng.

Tại sao UAV Geran-5 xuất hiện?

Chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev cho biết, phiên bản UAV cảm tử Geran-1 được thiết kế khí động học dạng cánh bay và trang bị động cơ đốt trong có công suất tương đối thấp. Chính vì thế, dù có tầm bay rất xa (lên tới gần 1.000km) và mang theo đầu đạn nặng 15kg, chúng lại bay rất chậm, chỉ khoảng 150 - 180km/giờ.

Mẫu UAV cảm tử Geran-2 sau đó được nâng cấp về kích thước để mang đầu đạn nặng 40 - 50kg, tầm bay kéo dài ra tới 2.000km. Tuy nhiên, do vẫn sử dụng động cơ đốt trong, tốc độ của phương tiện không được cải thiện đáng kể (quanh mức 200km/giờ). Cải tiến lớn nhất ở phiên bản này là tối ưu hóa thiết kế khí động học để giúp UAV tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Động cơ phản lực cỡ nhỏ trang bị trên UAV cảm từ Geran. Ảnh: RIAN 

Ưu điểm tuyệt đối của Geran-1 và Geran-2 là cấu tạo đơn giản, dễ chế tạo hàng loạt và có thể triển khai bầy đàn với số lượng lớn nhằm làm quá tải, xuyên thủng hệ thống phòng không của đối phương. Với hàng chục UAV cùng lúc bổ nhào vào một mục tiêu, sức hủy diệt của mỗi đợt tấn công là rất đáng sợ. Ngoài ra, nhờ chi phí thấp, các UAV này còn được dùng làm mồi nhử để ép hỏa lực phòng không đối phương phải lộ diện và tiêu hao đạn dược, từ đó mở đường cho các đòn tấn công bằng vũ khí chính xác cao như tên lửa hành trình.

Theo chuyên gia Dmitry Kornev, nhược điểm chí mạng của các mẫu Geran thế hệ cũ chính là tốc độ thấp. Chúng trở thành những mục tiêu bay quá dễ dàng cho máy bay chiến đấu, trực thăng, pháo phòng không tự hành, và thậm chí là cả súng bộ binh cỡ nhỏ. Đây chính là động lực thôi thúc các nhà phát triển vũ khí Nga tạo ra thế hệ UAV Geran mới đủ sức vượt qua mọi lưới lửa phòng không.

Việc ra mắt phiên bản UAV Geran-3 tốc độ cao trang bị động cơ phản lực đã giải quyết bài toán đó. Với tầm hoạt động 400 – 500km, Geran-3 có thể đạt tốc độ 450 – 500 km/giờ và mang theo đầu đạn nặng tới 90kg. Cơ cấu khí động cánh tam giác kết hợp với động cơ phản lực mạnh mẽ cho phép UAV né tránh hiệu quả trực thăng đánh chặn và các đơn vị phòng không cơ động, giảm thiểu tối đa thiệt hại từ hỏa lực mặt đất.

Tới phiên bản UAV Geran-4, hệ thống điều khiển và dẫn đường đã được nâng cấp toàn diện. Do bay ở tốc độ cao, UAV cần một hệ thống định vị cực kỳ chính xác để tối ưu đường bay và đánh trúng mục tiêu. Dù bề ngoài không quá khác biệt so với người tiền nhiệm, Geran-4 được trang bị thêm cụm cảm biến quang - điện tử. Thiết bị này cho phép trung tâm chỉ huy cập nhật vị trí của UAV theo thời gian thực và hiệu chỉnh quỹ đạo bay ở pha cuối. Điều này mở ra khả năng biến Geran-4 thành một phương tiện trinh sát kết hợp tấn công phức tạp, có thể tiêu diệt mục tiêu có chọn lọc.

Cùng với đó, các thuật toán tự động nhận diện hình ảnh (AI) tích hợp cho phép UAV tự động thu nhận và bám bắt mục tiêu ngay cả khi kênh điều khiển với trung tâm chỉ huy bị gián đoạn. Nói cách khác, Geran-4 đã được trang bị trí tuệ nhân tạo để tự động phát hiện, lựa chọn và tấn công chính xác vào các phương tiện đang cơ động như: Xe bọc thép, xe tăng, tàu thuyền, đầu máy xe lửa hay các hệ thống phòng không...

Hình ảnh của mẫu UAV Geran-5. Ảnh: Lenta 

 UAV lai tên lửa hành trình

Chuyên gia Dmitry Kornev đánh giá, từ những kinh nghiệm thực tế trên chiến trường, để xuyên phá các mục tiêu kiên cố và được bảo vệ kỹ càng, UAV tấn công bắt buộc phải có tốc độ đột kích rất cao.

Kết quả của tư duy này chính là sự ra đời của phiên bản UAV Geran-5 với một thiết kế hoàn toàn khác biệt. Cơ cấu khí động dạng cánh delta truyền thống đã bị loại bỏ, thay vào đó là cấu trúc khí động học tương tự như các mẫu tên lửa hành trình.

Với tầm hoạt động 500 – 600km, mang đầu đạn nặng 90kg cùng tốc độ bay cao bám sát địa hình, UAV Geran-5 đã minh chứng hiệu quả hủy diệt trong thực chiến. Chính các chỉ huy Ukraine đã phải thừa nhận, những chiến thuật phòng không từng tỏ ra hiệu quả với các mẫu UAV cũ giờ đây đã hoàn toàn vô hiệu trước Geran-5. Việc buộc phải đánh chặn Geran-5 bằng tên lửa đất đối không đang làm bào mòn nghiêm trọng năng lực phòng không của đối phương, tạo ra những lỗ hổng chí mạng để Nga dội hỏa lực bằng các loại vũ khí tấn công mạnh hơn như tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình chiến lược.

Dây chuyền lắp ráp UAV cảm tử Geran. Ảnh: Sao Đỏ 

Tờ Izvestia kết luận, quá trình phát triển thần tốc của dòng UAV cảm tử Geran cho thấy ngành công nghiệp quốc phòng Nga đã thích ứng cực kỳ nhanh nhạy với những thách thức của chiến tranh hiện đại. Sự tiến hóa công nghệ từ một chiếc UAV chậm chạp sử dụng động cơ đốt trong, vươn lên thành một mẫu UAV phản lực lai tên lửa hành trình tích hợp trí tuệ nhân tạo chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn, nhưng hiệu quả chiến đấu là rất đáng nể.