Tàu không số - những chiến công huyền thoại - Bài 5: Tàu 235 - Khúc tráng ca Hòn Hèo (Tiếp theo và hết)

Bản lĩnh người Thuyền trưởng và con tàu anh hùng

Là thủy thủ trên Tàu 235 trong chuyến đi đó, ông Nguyễn Văn Phong, hiện sống tại TP Hải Phòng, hồi tưởng: "Đêm 29-2-1968, vùng Hòn Hèo sáng trắng ánh đèn pháo dù của địch. Gần chục chiếc tàu chiến của Mỹ-ngụy bao vây phía ngoài, chặn lối Tàu 235. Biết bến đã lộ, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh chỉ đạo cán bộ, chiến sĩ trên tàu thực hiện phương án hai, đó là thả hàng xuống vùng nước nông để bến mò vớt sau. Quá nửa đêm thì xong việc, anh đưa tàu xuôi xuống phía Ninh Vân nhằm không để lộ vị trí thả vũ khí. Tàu địch lập tức đuổi theo tấn công. Tàu 235 ở vào tình thế gay go, phía trước là núi Bà Nam chắn, sau lưng có 7 tàu chiến địch chặn ngang, trên trời máy bay thả pháo sáng, bắn rocket dày đặc. Khi bị tàu địch tập trung siết chặt vòng vây tấn công vào Tàu 235, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh từ đài chỉ huy hô to: “Tất cả anh em vào vị trí chiến đấu”! Nghe mệnh lệnh, chúng tôi đồng loạt nổ súng. Khi cài bộc phá xong thì Thuyền trưởng lệnh cho anh em chúng tôi đưa các đồng chí thương binh xuống biển để cùng bơi vào bờ"...

Không bắt sống được tàu ta, địch tung quân vào Hòn Hèo lùng sục tìm kiếm với ý định tiêu diệt và bắt các chiến sĩ Tàu 235 còn sống sót. Trên bờ thì lực lượng Sư đoàn Bạch Mã của địch bắn pháo xuống, trên trời thì máy bay bắn rocket, ngoài khơi thì tàu địch tập trung hỏa lực bắn vào. Trong trận đấu không cân sức giữa 20 thủy thủ Tàu 235 với địch hôm ấy, có 14/20 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, 1 người bị địch bắt. Còn lại 5 thủy thủ vừa chiến đấu, vừa tránh địch trong cảnh đói, khát và thương tích đầy mình, dưới sự càn quét của 5 tiểu đoàn địch trà soát khắp vùng Hòn Hèo, đến tận 13 ngày sau, 5 người mới gặp được du kích của bến.

Cựu chiến binh Đoàn tàu không số tưởng niệm các liệt sĩ tại bến Hòn Hèo.

Gần 6 thập kỷ đã trôi qua kể từ đêm Tàu 235 đột phá vào vùng biển này, tinh thần chiến đấu quả cảm và sự hy sinh cao cả của cán bộ, chiến sĩ Tàu 235 khiến người dân vùng Hòn Hèo luôn ghi nhớ. Trong lần cùng các cựu thủy thủ tàu không số đến thăm Hòn Hèo năm 2011, tôi đã gặp được bà Võ Thị Phả là người nhiều năm qua thường lui tới thu dọn, bảo vệ những mảnh vỡ của thân Tàu 235 trên lưng núi Bà Nam và thắp hương cho các liệt sĩ. Theo hồi tưởng của bà Phả, ngày đó, sau khi con tàu phát nổ, bà đã cùng nhiều người dân vào rừng tìm kiếm anh em chiến sĩ bị thương của Tàu 235, sau 13 ngày mới gặp. Bà Phả nhớ lại: “Ngày đó địch nó càn dữ lắm, chúng tôi phải giấu mấy anh em vào khe núi ở trên rừng và cử người tiếp tế, chăm sóc...”.

Ông Nguyễn Bá Cường là du kích ở bến Hòn Hèo (sau này là Bí thư Huyện ủy Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa), người được chứng kiến trận chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ Tàu 235, kể lại: Sau tiếng nổ như phá trời, con tàu bị xé làm đôi, một phần chìm xuống biển, phần còn lại bay lên sườn núi Bà Nam. Lúc bấy giờ, số anh em của Tàu 235 chia ra làm hai cánh, một cánh do Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh chỉ huy. Trong khi đó, địch đổ cả một trung đoàn quân, chưa kể lực lượng hải quân trên các tàu chiến và máy bay... Sau này, chúng tôi được biết anh Phan Vinh đã cùng đồng đội chiến đấu rất dũng cảm đến viên đạn cuối cùng và tất cả đều hy sinh. Cánh chiến đấu thứ hai đi ngược về phía sau dãy núi Bà Nam cũng hy sinh nhiều, còn lại 5 người được bà con hai xã Ninh Vân, Ninh Phước và du kích địa phương tìm thấy sau 13 ngày đêm, đưa về băng bó vết thương, giúp đỡ anh em hồi phục sức khỏe để vượt Trường Sơn về miền Bắc.

Dịp kỷ niệm 50 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (năm 2011), Tàu 235 được Đảng, Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Tôi cùng các đồng nghiệp ở Báo Quân khu 5 về thăm quê của Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh ở xã Điện Nam, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là phường Điện Bàn Đông, TP Đà Nẵng). Càng tìm hiểu, chúng tôi càng thêm khâm phục lý tưởng, lòng yêu nước của Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng những người thân trong gia đình ông. Sinh năm 1933, 12 tuổi vào thiếu sinh quân rồi tập kết ra Bắc, sau đó, ông được cử đi học làm thuyền trưởng tàu phóng lôi tại Trung Quốc và về công tác tại Đoàn tàu không số. Nguyễn Phan Vinh là một thuyền trưởng giỏi, gan dạ, quyết đoán. Ông đã tham gia 11 chuyến tàu đưa vũ khí vào các chiến trường thành công. Nhiều lần tàu không số do ông chỉ huy còn được cấp trên tin tưởng giao nhiệm vụ đưa đón các đồng chí cán bộ cấp cao của Đảng và Quân đội vào Nam, ra Bắc.

Tháng 3-1968, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh hy sinh ở Hòn Hèo thì cuối năm ấy, người cha cũng hy sinh trong trận chống càn ở quê nhà. Trước đó, mẹ của ông bị địch bắt và bị tra khảo đến kiệt sức. Sau khi mẹ của ông hy sinh ít ngày thì anh trai ông là Nguyễn Đức Lân cũng hy sinh tại chiến trường Quảng Nam. Như vậy, gia đình Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh có tới 4 liệt sĩ, mẹ và cô ruột của ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Năm 1990, một hòn đảo thuộc quần đảo Trường Sa (Khánh Hòa) được mang tên ông-đảo Phan Vinh. Hiên ngang đứng giữa biển trời, đảo Phan Vinh không chỉ là niềm tự hào của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số mà còn là biểu tượng cho ý chí của Bộ đội Hải quân nói riêng, người Việt Nam nói chung sẵn sàng xả thân khi biển, đảo của Tổ quốc bị xâm lấn.

Về thăm lại Hòn Hèo, ông Lê Duy Mai và ông Nguyễn Văn Phong, 2 trong số 5 chiến sĩ của Tàu 235 còn sống sót năm ấy, nghẹn ngào: "Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng các đồng chí, đồng đội của chúng tôi đã chiến đấu anh dũng và vĩnh viễn nằm lại nơi đây. Chúng tôi và nhân dân mãi mãi không bao giờ quên công ơn của các anh".

Những gì được thấy ở Hòn Hèo hôm nay khiến tôi nao lòng! Một nửa xác Tàu 235 là khối sắt nằm phơi mưa nắng trên sườn núi Bà Nam; một nửa còn lại đã hòa vào với biển... Ngậm ngùi, chúng tôi cùng thắp nén nhang tưởng nhớ các liệt sĩ: Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Phan Vinh-Thuyền trưởng, Chính trị viên Nguyễn Tương, hai Thuyền phó Đoàn Văn Nhi và Võ Tá Tu; các chiến sĩ: Ngô Văn Thứ, Trần Lộc, Nguyễn Hải, Phạm Tường Nam, Doãn Quang Ruyện, Trần Thọ Thuyết, Đào Quang Ty, Hà Minh Thật, Nguyễn Văn Dũng, Hoàng Văn Hòa. Gần 6 thập kỷ đằng đẵng kể từ ngày các anh hy sinh, hôm nay đứng trước khối thép còn lại của Tàu 235, chúng tôi như thấy bóng hình các anh hiện về...

Một mảnh vỡ của Tàu 235 sau khi hủy tàu đã bay lên sườn núi Bà Nam bên bến Hòn Hèo.

Nghĩa tình vọng mãi mai sau

Kể từ khi con tàu không số đầu tiên chở vũ khí vào Nam đến nay đã 6,5 thập kỷ. Việc tìm lại dấu tích con đường vận tải biển, tìm kiếm hài cốt những người nằm lại chiến trường, nhất là trên biển vô cùng khó khăn.

Ông Đào Hồng Tuyển, Phó chủ tịch Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển Việt Nam chia sẻ: "Những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Quân đội và cấp ủy, chính quyền, nhân dân các địa phương, Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển Việt Nam đã tổ chức hàng chục chuyến thăm lại chiến trường xưa, qua đó giúp cán bộ, hội viên có dịp tri ân đồng chí, đồng đội và bà con ở các bến đã một thời nhường cơm sẻ áo, cưu mang, đùm bọc cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số. Hội cũng đã phối hợp với Lữ đoàn 125 (Vùng 2 Hải quân) cùng các cơ quan chức năng trong việc tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ và giải quyết công tác chính sách cho các hội viên; phối hợp tổ chức tôn tạo, xây dựng bia, nhà tưởng niệm các liệt sĩ của Đoàn tàu không số; làm hàng chục căn nhà tình nghĩa tặng các hội viên có hoàn cảnh khó khăn... Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển Việt Nam xin gửi tất cả tấm lòng yêu thương, trân trọng đến đồng bào, chiến sĩ trên các miền quê hương, nơi các bến bãi mà tàu không số cập bến. Cảm ơn đồng bào đã đùm bọc, chở che, nhường cơm sẻ áo cho những người con của Đoàn tàu không số!"...

Thượng tướng Phan Trung Kiên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định: "Với tinh thần dũng cảm, anh hùng, cán bộ, chiến sĩ trên các con tàu không số đã thực hiện nhiệm vụ mà Đảng và Bác Hồ giao, đưa tàu nhiều lần vượt qua hiểm nguy, qua mắt địch để đến bến, lập nên những chiến công vô cùng to lớn. Tôi cho rằng tất cả những con người ấy đều rất xứng đáng được phong tặng danh hiệu anh hùng, vì họ đã hiện thực hóa được tài năng và ý chí của Đảng, của Bác Hồ trong công cuộc đấu tranh thống nhất đất nước"...