Trái cây Việt làm gì để tiếp tục chinh phục thị trường “tỷ dân” Trung Quốc?

Hiện Việt Nam có khoảng 20 loại rau quả và trái cây được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, như: Sầu riêng, chuối, mít, thanh long, nhãn, chôm chôm, xoài, vải thiều, dưa hấu, măng cụt, chanh dây (chanh leo), ớt tươi…

Thu hoạch chôm chôm ở xã An Bình, tỉnh Vĩnh Long.

Theo ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch HĐQT Unifarm, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, câu chuyện của ngành chuối là minh chứng rõ nét cho tiềm năng phát triển của ngành rau quả và trái cây của Việt Nam cũng như cơ hội hợp tác rộng mở với thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc hiện có hơn 1,4 tỷ người tiêu dùng và mỗi năm nhập khẩu khoảng 1 tỷ USD chuối. Trong khi đó, ngành chuối Việt Nam cũng đang hướng tới mục tiêu đạt 1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong những năm tới. Thế nhưng, để nâng kim ngạch mặt hàng từ hơn 400 triệu USD lên 1 tỷ USD, ngành chuối không thể chỉ tăng diện tích hay sản lượng mà phải nâng cao giá trị trên mỗi quả chuối và trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu, sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ.

Theo đánh giá của các chuyên gia về nông nghiệp và các doanh nghiệp, dư địa để phát triển mở rộng trường đối với mặt hàng rau quả, đặc biệt là trái cây của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc hiện vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, để khai thác thành công thị trường này, điều đầu tiên cần quan tâm đối với rau quả và trái cây của Việt Nam chính là việc nâng cao chất lượng, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, truy xuất được nguồn gốc gắn với mã số vùng trồng, cơ sở sơ chế, chế biến đóng gói.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay: Thời gian gần đây, Trung Quốc đã, đang sẽ tiếp tục siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các yêu cầu về kiểm dịch thực vật. Vì vậy, đây là thời điểm ngành rau quả phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, giá trị và phát triển bền vững. Đối với thị trường Trung Quốc, định hướng không chỉ dừng ở xuất khẩu sản phẩm tươi mà cần đẩy mạnh chế biến, chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hệ thống logistics.

Thu hoạch chuối ở tỉnh Hưng Yên.

Đồng quan điểm trên, ông Đinh Cao Khuê, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) lý giải thêm: Một trong những nguyên nhân là do sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu, ngành thực phẩm - đồ uống và hệ thống bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc đang làm thay đổi nhu cầu thị trường. Thay vì chỉ nhập khẩu trái cây tươi, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng có nhu cầu lớn đối với nước quả cô đặc, nước ép, puree trái cây nhuyễn (rau quả và trái cây được làm nhuyễn thông qua một số phương pháp như xay, nghiền, ép, trộn mà vẫn giữ được hương vị, dinh dưỡng tự nhiên), rau quả đông lạnh, đồ hộp và nguyên liệu phục vụ ngành công nghiệp thực phẩm. Đây là những phân khúc có giá trị gia tăng cao, ít phụ thuộc mùa vụ và có khả năng tiêu thụ ổn định hơn.

Ông Chương Lâm, Chủ tịch Hội Doanh nhân Trung Quốc tại Việt Nam Chi hội TP Hồ Chí Minh chia sẻ: Để mở rộng hợp tác về thị trường nông sản, trong đó có mặt hàng rau quả và trái cây, việc kết nối hạ tầng và logistics đang tạo ra những bước tiến mới cho thương mại nông sản. Mạng lưới vận tải đa phương thức giữa hai nước ngày càng hoàn thiện với sự kết hợp của đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không cùng với các trung tâm logistics và kho lạnh hiện đại tại khu vực cửa khẩu, góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, nâng cao hiệu quả thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Việc chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển nông nghiệp xanh: Hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đang giúp nâng cao tính minh bạch, khả năng kiểm soát chất lượng và niềm tin của người tiêu dùng đối với nông sản.

Để có thể tận dụng tối đa lợi thế của mình, ông Chương Lâm đề xuất ba định hướng trọng tâm cho nông sản Việt Nam, trong đó có mặt hàng rau quả và trái cây. Đó là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, tăng cường quản lý chất lượng từ khâu sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản xanh; phát huy vai trò của doanh nghiệp nông nghiệp trong kết nối thị trường, thúc đẩy nghiên cứu phát triển, đầu tư chế biến sâu và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản; tăng cường tính tự cường của toàn chuỗi ngành hàng thông qua hợp tác trong các lĩnh vực chế biến, kho bãi, logistics, đồng thời thúc đẩy hài hòa tiêu chuẩn, chính sách và trao đổi kinh nghiệm về nông nghiệp thông minh, nông nghiệp xanh.