Trong ngành nhiệt điện, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn, trong khi biến động giá nhiên liệu, sự phát triển của năng lượng tái tạo và yêu cầu cạnh tranh trên thị trường điện đặt ra áp lực kiểm soát giá thành, tối ưu chiến lược chào giá và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Các chuyên gia cho rằng, thị trường điện cạnh tranh đòi hỏi các nhà lãnh đạo doanh nghiệp phải thay đổi phương thức vận hành: Chuyển từ sử dụng dữ liệu lịch sử sang sử dụng dữ liệu thời gian thực để đưa ra các quyết định quản trị.

Bên cạnh yêu cầu bảo đảm môi trường, an toàn và duy trì độ khả dụng, các nhà máy nhiệt điện cần chú trọng tối ưu hiệu suất vận hành, tiết kiệm chi phí nhiên liệu-khoản chiếm hơn 80% tổng chi phí sản xuất điện. Lời giải nằm ở khả năng hội tụ dữ liệu giữa OT (công nghệ vận hành hiện trường) và IT (công nghệ thông tin quản trị doanh nghiệp).

Số hóa ngành năng lượng: Từ tối ưu đến bứt phá. Ảnh minh họa: congthuong.vn

Khi các thông số vận hành như nhiệt độ, áp suất, lưu lượng nhiên liệu được kết nối với hệ thống quản trị ERP, CMMS/Maximo, SAP PM, doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào báo cáo thủ công có độ trễ. Dữ liệu liên thông giúp nhà máy xác định giá vốn phát điện theo từng phút, chu kỳ chào giá, đồng thời hỗ trợ kỹ sư điều chỉnh chế độ đốt, thông số kỹ thuật để tối ưu hiệu suất vận hành.

Doanh nghiệp cần tối ưu chi phí vận hành bằng cách ứng dụng công nghệ, sử dụng dữ liệu thời gian thực của các nhà máy để tối ưu các suất hao. Với các doanh nghiệp còn e ngại chi phí đầu tư chuyển đổi số, hiệu quả kinh tế cần được đánh giá trên cả khả năng tiết kiệm nhiên liệu và hạn chế sự cố.

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng đang được triển khai thông qua nhiều chương trình cụ thể. Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions) đã phối hợp vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu lĩnh vực điện và năng lượng tái tạo.

Hệ thống kết nối 1.685 tag dữ liệu thời gian thực từ 6 nhà máy điện lớn, với tổng công suất 8.249 MW, tương đương 9% công suất toàn quốc. Đồng thời, hệ thống tự động hóa 455 chỉ tiêu quản trị và nhiên liệu, rút ngắn thời gian tổng hợp báo cáo điều hành từ vài ngày xuống còn vài giờ. Các thông tin về định mức kinh tế-kỹ thuật, nhiên liệu tồn kho và chỉ số phát thải ESG cũng được giám sát theo thời gian thực.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nhất thiết phải thay thế toàn bộ hệ thống hiện có hoặc đầu tư một đề án chuyển đổi số quy mô lớn ngay từ đầu. Thay vào đó, cần ưu tiên những bài toán có tính khả thi cao như tối ưu suất hao, quản lý nhiên liệu và lựa chọn các tag dữ liệu trọng yếu.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, an toàn hệ thống cũng là yêu cầu quan trọng khi triển khai hội tụ IT-OT. Đặc thù của các nhà máy năng lượng là sử dụng nhiều hệ thống máy móc khác nhau, thiếu đồng bộ và tiềm ẩn rủi ro khi có sự can thiệp vào hệ thống điều khiển.

Để giải quyết vấn đề này, Viettel Solutions thiết kế giải pháp hội tụ IT-OT theo kiến trúc an toàn 3 lớp. Tại lớp OT hiện trường, dữ liệu được thu thập một chiều thông, không ghi ngược lệnh điều khiển. Tại vùng đệm, dữ liệu OT đi ra hệ thống IT phải qua van phần cứng một chiều nhằm ngăn truy cập ngược vào hệ thống điều khiển. Ở lớp IT doanh nghiệp, dữ liệu được chuẩn hóa, làm sạch và được lưu trữ cùng với dữ liệu OT trên nền tảng quản lý dữ liệu tập trung Viettel Data Platform.

Chuyển đổi số ngành năng lượng cần quá trình triển khai dài hạn và sự hợp tác giữa hãng công nghệ quốc tế cung cấp giải pháp chuyên sâu; đối tác trong nước am hiểu hạ tầng và nghiệp vụ như Viettel Solutions; cùng doanh nghiệp trực tiếp vận hành trong ngành năng lượng.