Trước đây, chính sách ưu tiên giá điện sản xuất nhằm thu hút đầu tư đã gặt hái nhiều kết quả. Tuy nhiên, kéo theo đó là không ít doanh nghiệp công nghiệp nặng tiêu tốn năng lượng từ nước ngoài đã tràn vào Việt Nam để "né" chi phí điện cao ở bản xứ. Hậu quả là người dân và các ngành dịch vụ phải chịu giá điện sinh hoạt, kinh doanh cao để bù chéo, trong khi ngân sách vẫn áp lực vì bù lỗ hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho ngành điện.

Nghịch lý bù chéo giá điện. Ảnh minh họa: TTXVN

Điều đó tạo ra hàng loạt hệ lụy dây chuyền. Đầu tiên là bất bình đẳng chi phí khi các hộ gia đình, các ngành dịch vụ phải chịu mức giá điện cao hơn để bù trừ cho những doanh nghiệp tiêu thụ rất nhiều điện năng. Tiếp đó là nguy cơ đe dọa an ninh năng lượng và môi trường: Doanh nghiệp thâm dụng năng lượng không có động lực đổi mới công nghệ, còn ngành điện lại phải gồng mình tăng công suất, xây thêm nhà máy sản xuất điện. Đó là chưa kể nguy cơ chuyển giá, tạo ra tình trạng "lãi thật, lỗ giả" để trốn thuế, dẫn tới các doanh nghiệp được hưởng lợi từ điện sản xuất giá rẻ nhưng phần đóng góp cho ngân sách nhà nước cũng như cho sự phát triển kinh tế-xã hội chưa thực sự tương xứng.

Đã đến lúc phải thay đổi tư duy quản lý. Việt Nam không nên tiếp tục ưu tiên tràn lan cho mọi lĩnh vực hay doanh nghiệp sản xuất. Chính sách giá điện cần tập trung hỗ trợ các ngành tạo giá trị gia tăng cao, hàm lượng công nghệ lớn và mang lại nhiều việc làm bền vững trên mỗi đơn vị điện năng tiêu thụ.

Nói cách khác, doanh nghiệp muốn hưởng ưu đãi phải chứng minh được hiệu quả kinh tế và trách nhiệm xã hội. Chỉ khi kiên quyết gỡ bỏ cơ chế bù chéo vô lý này, chúng ta mới tạo ra môi trường đầu tư bình đẳng, thúc đẩy chuyển đổi xanh và bảo vệ an toàn năng lượng quốc gia.