Tạo dựng lá chắn đẩy lùi tin giả, tin sai sự thật

Không để tin giả, tin sai sự thật tràn lan

Cách đây không lâu, một nghệ sĩ viết trên trang mạng xã hội cá nhân của mình với nội dung: “Hỗ trợ gạo từ nguồn dự trữ quốc gia cho 7 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long”. Ở dưới phần bình luận, người này có gắn đường link của một tờ báo về thông tin này. Một bộ phận dư luận nhanh nhảu đoảng, bị “dắt mũi” đã thể hiện bức xúc bởi vựa lúa gạo của cả nước mà lại phải cứu trợ, chứng tỏ Nhà nước điều hành “có vấn đề”. Song nếu tìm hiểu kỹ, bản chất thông tin chỉ là hỗ trợ gạo cho đối tượng học sinh và các trường phổ thông ở xã, thôn đặc biệt khó khăn tại 7 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là chiêu trò tung tin mập mờ “một nửa sự thật”, “cắt cúp” nguồn tin chính thống; chứng tỏ nghệ sĩ khi viết nội dung trên có dụng ý xấu.

Theo luật sư Đoàn Minh Sơn, Đoàn Luật sư TP Hà Nội: Với việc Nghị định 328 có hiệu lực từ ngày 5-10-2026, nội dung kể trên bị xếp vào tin giả, tin sai sự thật. Bởi, Nghị định 328 đưa ra định nghĩa tin giả, tin sai sự thật không chỉ là thông tin không có thật mà có thể là thông tin có một phần sự thật; xâm hại đến an ninh, uy tín, hình ảnh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Cá nhân tung tin mập mờ có thể bị xử lý theo các mức độ khác nhau, tùy theo thiệt hại mà thông tin gây ra.

Công an xã Trực Ninh (tỉnh Ninh Bình) tuyên truyền về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật do AI tạo ra. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Ninh Bình

Nghị định 328 gồm 4 chương, 24 điều, là văn bản pháp lý chuyên biệt đầu tiên tập trung sâu vào vấn đề này, khắc phục sự phân tán trước đây trong các quy định về an ninh mạng, thông tin và xử lý vi phạm. Nghị định 328 quy định toàn diện về phân loại tin giả, tin sai sự thật; nguyên tắc, quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế; quy trình xử lý; các biện pháp phòng, chống; cũng như thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Điểm đáng chú ý là Nghị định 328 đưa ra quy trình xử lý 6 bước rõ ràng, chặt chẽ, có mốc thời gian cụ thể: (1) Phát hiện thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật; (2) Kiểm chứng, xác minh, làm rõ; (3) Gắn nhãn; (4) Công bố, cảnh báo; (5) Ngăn chặn, gỡ bỏ; (6) Áp dụng hình thức xử lý. Việc gắn nhãn phải thực hiện trong vòng 24 giờ kể từ khi có kết luận chính thức, bằng ký hiệu, biểu tượng hoặc dòng chữ “TIN GIẢ, TIN SAI SỰ THẬT”. Đối với tin đặc biệt nghiêm trọng, công bố cảnh báo ngay sau gắn nhãn; với tin nguy hại thì trong 12 giờ làm việc. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ trong 24 giờ khi có yêu cầu của cơ quan thẩm quyền.

Điểm ưu việt khác của Nghị định 328 nằm ở việc nâng cao trách nhiệm đồng bộ. Bộ Công an chủ trì quản lý nhà nước; các bộ, ngành, UBND các cấp phối hợp theo lĩnh vực, địa bàn. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, internet, mạng xã hội (kể cả xuyên biên giới) phải phối hợp 24/7, thực hiện gắn nhãn, gỡ bỏ. Cá nhân, tổ chức có thể phản ánh qua nhiều kênh (trực tiếp, đường dây nóng, cổng thông tin...) tạo sự thuận tiện, minh bạch. Việc công bố danh tính sau khi xác minh tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ: Người cố tình tạo, phát tán tin giả sẽ phải đối mặt với việc danh tính bị công khai tại nơi ở, nơi làm việc.

Nghị định 328 thể hiện tính chủ động phòng ngừa kết hợp xử lý. Không chỉ “dập lửa” sau khi tin giả, tin sai sự thật xuất hiện, Nghị định 328 nhấn mạnh nguyên tắc chủ động, công khai, minh bạch, phối hợp đồng bộ và hợp tác quốc tế. Điều này giúp xây dựng môi trường thông tin lành mạnh hơn, bảo vệ uy tín quốc gia và quyền lợi người dân trước “cơn bão” tin giả, tin sai sự thật.

Vượt khó trong triển khai

Khối lượng tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng là rất lớn, tốc độ lan truyền nhanh, đặc biệt với nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Cơ quan chức năng có thể quá tải trong việc kiểm chứng, xác minh kịp thời, dẫn đến chậm gắn nhãn hoặc bỏ sót một số tin. Nhiều địa phương, đơn vị cấp cơ sở chưa sử dụng ứng dụng công nghệ làm công cụ hỗ trợ phát hiện, thiếu chuyên gia phân tích nội dung thông tin phức tạp, có tính chuyên môn sâu. Nhận thức của công chúng vẫn còn hạn chế, nhiều người vẫn chia sẻ tin theo cảm xúc, không kiểm chứng nguồn. Ngoài ra, việc áp dụng hình thức xử lý vi phạm quá mức hoặc thiếu nhất quán giữa các địa phương là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Dự báo về những khó khăn trong thực hiện Nghị định 328 là có cơ sở. Để triển khai hiệu quả, cần một số giải pháp đồng bộ. Trước hết, tăng cường nguồn lực và công nghệ. Tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp hệ thống tự động quét dữ liệu lớn (Big Data) ứng dụng AI có khả năng phát hiện sớm các chuỗi thông tin có dấu hiệu bất thường ngay khi chúng mới xuất hiện ở quy mô nhỏ. Phát triển ứng dụng quốc gia cho phép người dân gửi liên kết, hình ảnh để tra cứu độ tin cậy của thông tin theo thời gian thực.

Công nghệ là công cụ hỗ trợ, quyền ra quyết định vẫn là con người. Cho nên đào tạo chuyên sâu cho cán bộ các cấp về kỹ năng kiểm chứng, sử dụng công nghệ và pháp lý liên quan đến tin giả, tin sai sự thật là rất quan trọng. Đây là những nội dung công việc mới, sẽ cần bộ kỹ năng mới, đòi hỏi phải được đào tạo bằng chương trình tiên tiến, thường xuyên cập nhật nội dung.

Việc đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cần phải duy trì thường xuyên, liên tục, nhất là với các đối tượng dễ mắc bẫy tin giả, tin sai sự thật. TS Mạch Lê Thu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng: Đối với tất cả các loại “bẫy” trên truyền thông, giải pháp cơ bản vẫn là nâng cao năng lực thấu hiểu truyền thông (media literacy). Khi người đọc có năng lực thấu hiểu truyền thông, họ có khả năng miễn dịch với thông tin quá giật gân, khó tin, không có nguồn tin cụ thể, từ tài khoản ảo, thông tin giật gân để kêu gọi thực hiện hành vi cụ thể. Năng lực này được đào tạo trong trường lớp và qua các chương trình truyền thông đại chúng nâng cao nhận thức cho công chúng.

Bên cạnh việc nhắc nhở, tuyên truyền đối với trường hợp vô tình vi phạm, cần xử lý nghiêm khắc, công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng những tổ chức, cá nhân cố tình tạo ra tin giả, tin sai sự thật với mưu đồ bất chính, nhằm tạo ra sức răn đe. Cùng với đó, cần xác định phương châm cốt lõi: Phòng, chống tin giả, tin sai sự thật là sự nghiệp chung, cần khuyến khích sự tham gia của toàn xã hội. Trong đó, báo chí chính thống, nhất là các cơ quan báo chí chủ lực đóng vai trò “lá chắn” bằng cách cung cấp thông tin chính xác, kịp thời. Chỉ khi toàn xã hội cùng nâng cao trách nhiệm, tin giả, tin sai sự thật mới thực sự bị đẩy lùi, góp phần bảo đảm cho xã hội ổn định, phát triển.