Dù còn nhiều việc phải làm để nâng cao hiệu quả hoạt động này, song bước đầu, với cách nhìn, cách làm mới đã giúp HS thêm yêu lịch sử, hình thành ý thức trách nhiệm giữ gìn di sản văn hóa.

Gỡ khó cho giáo dục di sản

Đánh giá về chương trình “Hành trình di sản” tại Ninh Bình do Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức, cô Trịnh Thị Vân Khánh, Hiệu trưởng Trường THCS Lê Hồng Phong, TP Ninh Bình (Ninh Bình) cho rằng: “Chương trình GDDS thực tế đã gỡ khó cho các nhà trường trong công tác GDDS nói riêng và dạy học Lịch sử nói chung”.

Học sinh Trường THCS Lý Thường Kiệt (Đống Đa, Hà Nội) tham gia chương trình tìm hiểu di sản qua tranh ảnh.

Có mặt tại buổi ngoại khóa “Hành trình di sản” với chủ đề "Tìm hiểu về di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám Thăng Long và truyền thống khoa bảng Ninh Bình", mọi người đều nhận thấy, không chỉ các em HS trực tiếp tham gia cuộc thi trên sân khấu, mà khán giả cũng hào hứng không kém. Em Hà Thảo Nguyên, HS Lớp 8B, Trường THCS Lê Hồng Phong, hồ hởi: "Qua các hoạt động ngoại khóa như thế này không chỉ giúp chúng em có thêm hiểu biết về lịch sử, văn hóa mà còn thêm quý trọng các di sản".

Có một thực trạng là việc dạy học bộ môn Lịch sử trong nhà trường cũng như GDDS thời gian qua chưa đủ sức hấp dẫn HS. Các nhà trường đã bằng nhiều cách làm, thông qua hoạt động ngoại khóa giúp HS tiếp nhận kiến thức lịch sử qua hình thức mới. Tuy nhiên, do quỹ thời gian có hạn và phải bảo đảm không phá vỡ khung chương trình dạy học, nên hoạt động đó nhìn chung đều mang tính nhỏ lẻ, chưa phát huy được hiệu quả rõ nét. Nhận rõ điều đó, Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã xây dựng kế hoạch cụ thể và nhận được sự hưởng ứng, phối hợp của sở giáo dục và đào tạo nhiều địa phương, như: Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình…

Thêm những cách thức mới để tiếp nhận lịch sử

Các chương trình ngoại khóa, hành trình tìm hiểu về di sản mang đến một không khí sôi nổi, hào hứng cho cả giáo viên và HS. Chính nhờ cách làm mới, sinh động giúp HS tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên nhất, hiệu quả nhất. Các chương trình được Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám tổ chức bằng nhiều hình thức phong phú, như: Khám phá các linh vật; sân khấu hóa, kể chuyện về danh nhân lịch sử; tìm hiểu về Văn Miếu-Quốc Tử Giám và khoa cử xưa qua tranh ảnh; hành trình thực tế trải nghiệm tại các khu di tích…

Buổi tìm hiểu về di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám và lịch sử truyền thống của Hà Nội được các em học sinh Trường THCS Lý Thường Kiệt (quận Đống Đa, TP Hà Nội) tham gia sôi nổi. Các nhóm HS được chia nhỏ, có nhiệm vụ tìm kiếm một hiện vật tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám thông qua bức ảnh có sẵn. Sau đó, các em chụp ảnh lại, tìm hiểu kiến thức liên quan và viết bài thu hoạch, tổ chức thuyết trình. Buổi ngoại khóa “chơi mà học” khiến cô và trò gần nhau hơn. Quá trình tiếp nhận các tri thức lịch sử cũng được học trò thực hiện một cách chủ động.

Cô giáo Đào Thị Hằng, giáo viên bộ môn Lịch sử, Trường THCS Lý Thường Kiệt cho rằng: "Lâu nay, chương trình dạy học Lịch sử và GDDS được HS đánh giá là khó học, khô khan. Nếu chỉ dạy học kiến thức qua sách vở thì rất nhàm chán. Vì thế, khi tham gia các chương trình thực tế bài bản, thiết thực, HS sẽ có những tiết học trải nghiệm hết sức bổ ích".

Mong muốn của các nhà trường cũng như của Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám là cần thiết và chính đáng. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần phải giải quyết một số vấn đề. Trước hết, cách thức tổ chức tiếp cận di sản thông qua hoạt động ngoại khóa đòi hỏi quá trình xây dựng chương trình phải gắn liền với mục tiêu đào tạo, chuẩn kiến thức của cấp học, khối lớp và phù hợp với yêu cầu của từng môn học. Muốn làm được điều này, cán bộ, nhân viên của trung tâm phải phối hợp tốt với giáo viên các trường, tự học tập kiến thức bậc học và cả nghiệp vụ sư phạm để tổ chức thành công chương trình.

TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám khẳng định: "Dù còn nhiều khó khăn, song chúng tôi luôn cố gắng đổi mới, thực hiện các hoạt động GDDS hiệu quả. Năm 2017, tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, các hoạt động tìm hiểu di sản theo chủ đề hướng vào đối tượng HS khối tiểu học và THCS. Trong năm 2018, chúng tôi sẽ chú trọng các hoạt động hướng tới HS bậc THPT và các gia đình. Dù còn nhiều vấn đề cần phải làm tốt hơn nữa, song với sự thay đổi tư duy, xây dựng cách làm mới, chắc chắn hoạt động GDDS của trung tâm sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả".

Bài và ảnh: DUY VĂN