Bài 3: Mềm hóa hình thức giảng dạy môn học đặc thù

Thế nên, một trong những vấn đề mấu chốt để nâng cao chất lượng học tập môn GDQPAN cho sinh viên là phải sớm cập nhật nội dung chương trình và đổi mới hình thức, phương pháp giảng dạy.

Vẫn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành

Trò chuyện với sinh viên Trường ĐH Nông Lâm (ĐH Thái Nguyên) sau khi kết thúc bộ môn Đường lối quân sự, chúng tôi hỏi: “Các em nắm được gì sau khi học tập bộ môn này”, thì phần lớn các em nói rằng được tiếp thu, hiểu những vấn đề cơ bản về quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ an ninh quốc gia, kết hợp phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng-an ninh, nhận diện được những âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch chống phá cách mạng nước ta… Nhưng khi hỏi rằng, sinh viên phải làm gì để góp phần phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình”, thì nhiều em còn lúng túng.

Giờ nghỉ giải lao của sinh viên trên thao trường huấn luyện Trung tâm GDQPAN-ĐH Huế. Ảnh: PV 

Sinh viên Trường ĐH Nông Lâm (ĐH Thái Nguyên) học môn Đường lối quân sự ở giảng đường. 

Từ thực tiễn nhiều năm giảng dạy sinh viên môn Đường lối quân sự, theo Đại tá Nguyễn Quang Công, Trưởng Khoa giáo viên chính trị, Trung tâm GDQPAN-ĐH Thái Nguyên, trong giáo trình hiện nay có bài học còn dài, khối lượng kiến thức lớn và có khá nhiều khái niệm, phạm trù trừu tượng, trong khi số lượng sinh viên đông (từ 80-120 sinh viên/lớp) nên người dạy phải nỗ lực hết mình mới có thể truyền đạt hết nội dung. “Nếu hỏi tôi có đề xuất gì với Bộ Giáo dục và Đào tạo, thì tôi chỉ mong muốn phải sớm viết lại giáo trình theo hướng cơ bản, tinh gọn, thiết thực, nội dung vừa bảo đảm trang bị những kiến thức nền tảng, vừa chú trọng cập nhật những tri thức, thông tin mới vào từng bài giảng. Sinh viên vốn nhanh nhạy với cái mới, nếu bài học chỉ toàn những phạm trù, khái niệm trừu tượng thì với khả năng nhận thức, tâm lý lứa tuổi của các em sẽ khó có thể dung nạp hết được”, Đại tá Nguyễn Quang Công kiến nghị.

Còn đối với Bộ môn quân sự chung, Đại tá Nguyễn Duy Khải, Trưởng Khoa quân sự, Trung tâm GDQPAN-ĐHQG Hà Nội cũng như nhiều giảng viên bộ môn này cho rằng, một số nội dung như: Cấp cứu ban đầu vết thương chiến tranh, từng người trong chiến đấu tiến công, từng người trong chiến đấu phòng ngự… nên tăng thời gian thực hành hơn nữa mới giúp sinh viên có thể nắm được những động tác cơ bản. Trong khi đó, bắn súng tiểu liên AK bài 1 là một trong những kỹ năng quân sự cơ bản nhất của sinh viên. Nhưng thời lượng học thực hành của bài học này còn ít, không những thế số lượng, chất lượng súng luyện tập chưa bảo đảm nên ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập của sinh viên.

Đổi mới nội dung chương trình theo hướng nào?

Hiện tại 2 giáo trình GDQPAN do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành, tổng số có 25 bài học (gồm 15 bài thuộc môn Đường lối quân sự, 10 bài thuộc môn Quân sự). Được biết, sinh viên có 26 ngày tham gia môn học này, trừ ngày đầu khai mạc và làm công tác chuẩn bị, tính ra mỗi ngày sinh viên có 1 bài học. Vì đây là môn tích hợp nhiều nội dung tri thức khoa học xã hội-nhân văn, tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ… và diễn ra ở cả giảng đường, thao trường, bãi tập, do đó sinh viên phải huy động cả tâm sức, trí lực, tập trung cao độ cả về ý chí, sức khỏe mới có thể hoàn thành nhiệm vụ học môn GDQPAN. “Thực tế cho thấy, với lứa tuổi, tâm lý của sinh viên (nhất là sinh viên năm thứ nhất), nếu tiếp tục duy trì chương trình nội dung như hiện tại là có phần quá tải với các em”. Đó không chỉ là suy nghĩ của Đại tá, ThS Nguyễn Sơn Bình, Phó giám đốc Trung tâm GDQPAN-ĐH Huế, mà cũng suy nghĩ của khá nhiều cán bộ quản lý, giảng viên ở các trung tâm, khoa GDQPAN khi trao đổi với chúng tôi.

Mang ý kiến này từ cơ sở đến cơ quan chức năng, chúng tôi được Thiếu tướng, TS Nguyễn Thiện Minh, Vụ trưởng Vụ Giáo dục quốc phòng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết: Việc đổi mới nội dung chương trình đã được đặt ra từ hai năm gần đây. Theo đó, trong thời gian tới, trong chương trình GDQPAN cho sinh viên sẽ có cả nội dung “cứng” và nội dung “mềm”. Nội dung “cứng” là những vấn đề thiết yếu liên quan đến kiến thức QPAN; còn nội dung “mềm” là xác định thêm một số chuyên đề phù hợp với ngành học và chuyên ngành đào tạo của sinh viên. Sinh viên khối các trường khoa học xã hội-nhân văn sẽ gắn nhiều hơn với các bài giảng liên quan đến công tác Đảng, công tác chính trị. Sinh viên khối các trường khoa học kỹ thuật, công nghệ sẽ tập trung nhiều hơn vào các nội dung chuyên ngành liên quan đến các quân binh chủng kỹ thuật. Sinh viên các trường thể dục thể thao sẽ gắn nhiều hơn với binh chủng hợp thành, đặc công và trinh sát. Sinh viên các trường kinh tế, công nghiệp sẽ chú trọng nhiều hơn đến các vấn đề gắn với công tác hậu cần và công nghiệp quốc phòng.

“Tóm lại, phải trên nền khung kiến thức GDQPAN cơ bản để phân ra từng nhóm kiến thức sao cho phù hợp với từng đối tượng sinh viên để giúp các em vừa có những kiến thức chung về QPAN, vừa có những kiến thức gắn liền với ngành học, chuyên ngành đào tạo. Đó cũng là một cách để giúp các em có thể tích lũy được những kiến thức thiết thực hơn khi học tập môn GDQPAN”, Thiếu tướng, TS Nguyễn Thiện Minh nhấn mạnh.

Theo chúng tôi, việc đổi mới nội dung môn học GDQPAN cần phải ráo riết đẩy mạnh hơn nữa, vì 2 bộ giáo trình đã được biên soạn khá lâu. Trong khi đó, nhiều nội dung liên quan đến đường lối quân sự của Đảng, chính sách quốc phòng của Nhà nước đã cập nhật theo tình hình thời cuộc, được thể hiện ở Hiến pháp 2013, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Nghị quyết 29-NQ/TW của Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo…

Đa dạng hóa hình thức giảng dạy GDQPAN

Làm sao để môn GDQPAN không trở nên khô khan trong suy nghĩ, ý thức của sinh viên? Làm sao để các bài học không bị “đóng khung” trong bốn bức tường của giảng đường hay chỉ là những động tác, thao tác đơn điệu trên các thao trường, bãi tập? Đó là những câu hỏi không dễ trả lời nhưng không thể không tìm ra giải pháp thiết thực hơn để tạo niềm say mê, hứng thú cho sinh viên khi học tập môn này.

Đại tá, ThS Mai Xuân Sở, Trưởng Khoa GDQPAN, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, kể với chúng tôi rằng, năm 2014 Khoa GDQPAN của trường cũng đã tổ chức cho các em sinh viên đi tham quan tại Bảo tàng Phòng không-Không quân tại Hà Nội. Được tận mắt xem những hiện vật, hình ảnh, tư liệu, tài liệu lịch sử tại Bảo tàng, cùng với những lời thuyết minh sâu sắc của hướng dẫn viên, các em sinh viên tỏ ra rất thích thú. “Đây là một hình thức giáo dục lịch sử, truyền thống cách mạng và bồi đắp lòng yêu nước, ý thức quốc phòng cho sinh viên rất hiệu quả, phù hợp với tâm lý, sở thích tuổi trẻ. Nhưng chúng tôi chỉ tổ chức cho sinh viên đi tham quan bảo tàng được một lần vào dịp kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22-12-2014). Còn lại từ đó đến nay do không có kinh phí, dù rất muốn cho các em đi tham quan một số “địa chỉ đỏ” như Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam, Bảo tàng Chiến thắng B52… ngay ở Hà Nội, nhưng chúng tôi cũng không tổ chức được”, Đại tá Mai Xuân Sở bộc bạch. 

Thực ra, tổ chức cho sinh viên đi tham quan các bảo tàng, đến thăm và trải nghiệm thực tế tại một đơn vị huấn luyện trên địa bàn, mời các cựu chiến binh, anh hùng LLVT đến nói chuyện truyền thống, xem phim về lịch sử chiến tranh cách mạng… đã được không ít trung tâm, khoa GDQPAN nghĩ đến. Thế nhưng, nói như Đại tá Đàm Văn Dũng, Phó giám đốc Trung tâm GDQPAN-ĐH Thái Nguyên, mong muốn chủ quan là vậy, nhưng điều kiện khách quan (sinh viên quá đông, kinh phí không có) nên đành phải... bó tay!

Đối với sinh viên ở các Trung tâm GDQPAN, cả tháng quẩn quanh với giảng đường, thao trường, bãi tập và sinh hoạt, ăn ở tập trung theo các chế độ chính quy như đơn vị quân đội, nên ít nhiều sinh viên cũng có lúc khó tránh khỏi áp lực tâm lý học tập nặng nề. Vậy nên, trong một khóa học mà tạo thêm cơ hội cho sinh viên được đôi ba lần đi tham quan, học tập đây đó trên địa bàn cũng là một cách giúp các em có điều kiện được trải nghiệm thực tế, mở rộng tầm nhìn, từ đó tạo động lực cho các em niềm say mê hơn trong quá trình học tập môn GDQPAN.

Phóng sự điều tra của THIỆN VĂN- DUY VĂN

(Còn nữa)