5 giờ sáng ngày 18-8, trời mưa gió. Trong lúc mọi người đang chìm trong giấc ngủ thì cả một núi đất đá khổng lồ đổ ập xuống một dãy nhà dành cho công nhân tại phường Sông Bằng, thị xã Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng, cướp đi sinh mạng của 8 người. 7 người khác bị thương nặng. Các vụ lở đất ở Yên Bái cũng đã cướp đi sinh mạng của 5 người...

Theo Ban chỉ đạo phòng chống lụt bão Trung ương, số người chết trong đợt mưa trên diện rộng vừa qua đã lên tới 40 người. Nhiều người thắc mắc: "Không phải là bão mạnh, lũ lớn, sao lại có nhiều người chết đến vậy?". Trong đó, có những cái chết (như bị lũ cuốn khi đang đi vớt củi, khi đang sửa ao cá, khi đi bơi ở sông; bị lật xuồng; trẻ em rơi xuống nước...) lẽ ra đã không xảy ra nếu tinh thần cảnh giác đề phòng tai nạn trong mưa lũ được đề cao hơn nữa. Rõ ràng, tâm lý chủ quan đối với mưa, lũ vẫn tồn tại trong một bộ phận người dân.

Thảm hoạ không bỗng dưng đổ ập xuống. Thảm hoạ đã được dự báo trước. Sau lần đi thực tế tại các tỉnh phía Bắc, một cán bộ làm công tác phòng, chống lụt bão lâu năm tâm sự với tôi: "Dân mình ở nhiều nơi còn chủ quan lắm, làm nhà ngay trên bờ suối. Tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào".
Sự "chủ quan" của người dân có thể do sự thiếu hiểu biết, hay cũng có thể chính bản thân họ đã ý thức được, nhưng vì cuộc sống mưu sinh mà họ buộc phải mạo hiểm. Sự chủ quan này cần được khắc phục dần dần bằng việc đẩy mạnh tuyên truyền.

Nhưng còn một sự "chủ quan" nữa cần khắc phục ngay. Đó là sự chủ quan của chính quyền các địa phương. Thấy rõ nhất là đối với các vụ sạt lở đất. Lúc đất đá sập xuống cướp đi sinh mạng người dân ở Cao Bằng, người ta còn lúng túng, không biết được có bao nhiêu nạn nhân, danh tính nạn nhân, mới vỡ lẽ ra việc quản lý còn rất lỏng lẻo.

Thủ tướng Chính phủ, Ban chỉ đạo phòng, chống lụt bão Trung ương luôn có công điện nhắc nhở về việc kiên quyết rà soát, di dời những khu dân cư ở vùng có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất đến nơi an toàn. Nhiều địa phương đã thực hiện tương đối tốt việc này như Yên Bái (trước khi xảy ra tai nạn đáng tiếc cũng đã di dời được 77 hộ dân khỏi vùng nguy cơ sạt lở cao), Bình Thuận (di dời được 90 hộ đến nơi an toàn)... Tuy nhiên, có những ngôi nhà vẫn nằm vô tư dưới chân núi, bên suối và chỉ cần mưa hơi lớn, hơi dai một chút là thảm hoạ có thể xảy ra.
Những ngôi nhà ấy sẽ không vô tư nằm đó nếu người dân ý thức được nguy hiểm luôn rình rập, còn chính quyền địa phương thì tổ chức được những địa điểm khác an toàn hơn để xây nhà, dựng bản, trong đó đáp ứng ổn thoả những nhu cầu sống của người dân và kiên quyết thực hiện di dời.
Thời tiết ngày càng phức tạp, mùa mưa bão năm nay vẫn chưa kết thúc, nếu không thực hiện ngay các biện pháp phòng tránh thì thảm hoạ còn tiếp tục xảy ra.
Hồ Quang Phương