Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng là biểu tượng cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam

Nữ chiến sĩ cộng sản kiên trung

Những ngày này, công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh, trở thành nơi hội tụ của lòng tri ân. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cả nước đã đến dâng hoa, dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ và thăm, động viên lực lượng đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại đây.

Trong không gian trang nghiêm ấy, nhiều người đã dừng chân trước bia tưởng niệm Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng để thắp nén nhang thơm, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người nữ chiến sĩ cộng sản đã hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Đồng chí Lê Thị Riêng cùng chồng và các con. Ảnh tư liệu

Đồng chí Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại tỉnh Bạc Liêu (nay là Cà Mau). Mồ côi mẹ từ khi mới 3 tuổi, tuổi thơ của đồng chí gắn với cuộc sống nghèo khó, cơ cực. Chính hoàn cảnh ấy đã hun đúc ý chí, nghị lực và tinh thần vượt khó của người nữ chiến sĩ cách mạng sau này.

Bước ngoặt đến với cuộc đời đồng chí từ lớp học ban đêm do thầy giáo Mười, một cán bộ cách mạng hoạt động bí mật, tổ chức. Không chỉ truyền dạy kiến thức, người thầy còn gieo vào tâm hồn cô gái trẻ lòng yêu nước và khát vọng đấu tranh vì độc lập dân tộc. Năm 16 tuổi, dưới sự dìu dắt của các cán bộ cách mạng, đặc biệt là đồng chí Chín Bưởi, đồng chí được giác ngộ lý tưởng cách mạng và mang bí danh Hai Riêng.

Anh hùng LLVT nhân dân, liệt sĩ Lê Thị Riêng. Ảnh tư liệu

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí nhanh chóng trưởng thành qua thực tiễn hoạt động. Năm 1947, đồng chí được giao làm Đoàn trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Rạch Giá, sau đó giữ cương vị Phó hội trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc miền Đông Nam Bộ. Năm 1948, đồng chí được kết nạp vào Đảng.

Năm 1953, tại Chiến khu Đ, đồng chí kết hôn với đồng chí Lê Văn Ba (còn gọi là Lê Trọng Tam), một cán bộ cùng hoạt động cách mạng. Hai người có 2 người con. Để yên tâm bám trụ chiến trường, hai đồng chí đã gửi các con ra miền Bắc.

Cuốn sổ tay của đồng chí Lê Thị Riêng hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Những dòng lưu bút trong cuốn sổ tay.

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, đồng chí tiếp tục ở lại miền Nam hoạt động, công tác tại Ban Phụ vận Xứ ủy Nam Bộ. Năm 1960, đồng chí được bầu làm Ủy viên Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời giữ cương vị Phó hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam.

Cuối năm 1960, sau một chuyến công tác, đồng chí nhận tin chồng hy sinh. Đồng chí đã viết thư tâm sự với người bạn: “Bảy năm trời chung sống, bao nhiêu tình sâu nghĩa nặng của vợ chồng tôi đã kết thúc trên đời. Còn lại hai con đang sống xa mẹ. Chúng là nguồn hạnh phúc, là sức mạnh chiến đấu giúp tôi hăng hái đi lên không bao giờ quỵ bước…”.

Nén đau thương riêng, đồng chí tiếp tục dấn thân, biến mất mát thành động lực để cống hiến cho cách mạng. Đến năm 1965, đồng chí được phân công làm Trưởng ban Phụ vận Khu ủy Sài Gòn - Gia Định; năm 1966 được điều động tham gia Thành ủy Sài Gòn - Gia Định, trực tiếp phụ trách phong trào phụ nữ nội thành.

Chiếc kẹp tóc" của đồng chí Lê Thị Riêng trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Hoạt động giữa lòng Sài Gòn - nơi địch kiểm soát gắt gao bằng hệ thống tình báo, mật vụ và cảnh sát, đồng chí Lê Thị Riêng thể hiện bản lĩnh của một cán bộ dày dạn kinh nghiệm. Đồng chí linh hoạt xây dựng cơ sở trong công nhân, trí thức, tiểu thương và nhiều tầng lớp nhân dân yêu nước, góp phần mở rộng phong trào đấu tranh ngay giữa trung tâm đô thị.

Song song với công tác tổ chức, đồng chí còn tham gia viết nhiều bài xã luận, bài tuyên truyền trên Báo Phụ nữ Giải phóng, góp phần cổ vũ phong trào đấu tranh của phụ nữ miền Nam. Từ thực tiễn hoạt động, đồng chí trực tiếp tham gia xây dựng bản Tổng kết công tác phụ vận, góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác vận động phụ nữ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Sự hy sinh làm rung động lương tri nhân loại

Tháng 5-1967, trong khi làm nhiệm vụ, đồng chí bị địch bắt. Chúng giam giữ đồng chí tại phòng thẩm vấn đặc biệt, dùng nhiều cực hình tra tấn nhằm khai thác bí mật của tổ chức cách mạng.

Dù bị tra tấn dã man, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản, tuyệt đối không khai báo. Trong ngục tù, đồng chí nhiều lần động viên đồng đội: "Ráng đừng khai nhé, ráng nhé". Câu nói ngắn gọn ấy đã trở thành biểu tượng về ý chí kiên cường, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và cách mạng.

Tết Mậu Thân 1968, địch đưa đồng chí cùng nhiều chiến sĩ cách mạng đi thủ tiêu. Đến giây phút cuối cùng, trước họng súng quân thù, Lê Thị Riêng vẫn hiên ngang hô vang: “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Sự hy sinh anh dũng của đồng chí trở thành biểu tượng sáng ngời của người phụ nữ Việt Nam "anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang".

Bia tưởng niệm đồng chí Lê Thị Riêng và Trần Văn Kiểu trên đường Hồng Bàng, phường Chợ Lớn, TP Hồ Chí Minh.

Hàng triệu trái tim của nhân dân tiến bộ khắp thế giới đã phẫn nộ trước việc Lê Thị Riêng bị địch sát hại một cách hèn hạ. Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam phát động phong trào "Phụ nữ Miền Nam nỗ lực làm gấp 5, gấp 10 lần thay chị Lê Thị Riêng để tiêu diệt kẻ thù”. Tháng thi đua lập thành tích trả thù cho chị Riêng đã được tiến hành rộng rãi ở khắp các cấp, các địa phương. Các cấp Hội từ Trung ương đến xã đã tổ chức trọng thể lễ truy điệu Lê Thị Riêng.

Nhiều bức điện chia buồn của các tổ chức, cá nhân trên khắp thế giới đã gửi tới Việt Nam. Tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ còn lưu giữ bức điện báo của Liên đoàn Phụ nữ dân chủ quốc tế gửi đến Việt Nam, trong đó có đoạn viết: “Chúng tôi tin chắc những hành động lên án còn tăng thêm nữa, rõ ràng phụ nữ miền Nam Việt Nam đã đấu tranh vì lòng yêu nước. Trước tiên, chúng tôi chuyển lời đến các con và gia đình bà Phó chủ tịch lời chia buồn cảm động và chúng tôi tin chắc rằng tất cả phụ nữ trên thế giới sẽ chia sẻ nỗi đau đớn và phẫn nộ này”.

Bia tưởng niệm đồng chí Lê Thị Riêng, Trần Văn Kiểu và các anh hùng, liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh.

Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí Lê Thị Riêng đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xây dựng phong trào phụ nữ miền Nam, phát triển cơ sở cách mạng và tổ chức quần chúng đấu tranh ngay trong vùng địch kiểm soát. Với những cống hiến to lớn, đồng chí được truy tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân (10-4-2001).

Giữa những ngày các lực lượng đang nỗ lực thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, câu chuyện về người nữ anh hùng năm xưa càng trở nên xúc động.

Ông Lê Chí Công - con trai út của liệt sĩ Lê Thị Riêng, tại công viên mang tên mẹ.

Ông Lê Chí Công, con trai út của Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng, chia sẻ rằng điều gia đình luôn đau đáu suốt gần 60 năm qua là mong tìm được phần mộ của mẹ để đưa bà trở về trong vòng tay người thân. Dù biết việc xác định chính xác vị trí an nghỉ của bà là vô cùng khó khăn, nhưng gia đình chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Ông bày tỏ niềm tin vào sự tận tâm, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng đang ngày đêm kiên trì tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng.

Còn với nhân dân, đó cũng là sự tri ân trọn vẹn đối với một người nữ chiến sĩ cộng sản đã hiến dâng trọn đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc.