Theo thông tin của Bảo tàng: Trong Tổng tiến công mùa xuân 1975, Sư đoàn 341 phối thuộc Quân đoàn 4 (nay là Quân đoàn 34) làm nhiệm vụ tấn công hướng Đông Bắc Sài Gòn, trong đó có thị xã Xuân Lộc-được ví là “cánh cửa thép”, là nơi quân ngụy dồn nhiều lực lượng tinh nhuệ, quyết tử thủ để bảo vệ sào huyệt cuối cùng của chính quyền Sài Gòn.

Sáng ngày 10-4-1975, tại khu rừng cao su giáp thị xã Xuân Lộc, địch mở đợt phản kích hòng đánh chiếm khu vực nhà thờ và Tòa Hành chính tỉnh Long Khánh. Tiểu đoàn 9 đã giành giật với địch từng ngách phố, căn nhà, từng đoạn giao thông hào...

 Anh hùng LLVT nhân dân Phạm Văn Lái. Ảnh: Báo Cựu chiến binh 

Trong lúc chiến đấu, đồng chí Phạm Văn Lái phối hợp cùng tổ chiến đấu của Phó đại đội trưởng Đại đội 9 Đặng Xuân Dần và 3 chiến sĩ Trúc, Toại, Hà hình thành một mũi đánh vào một đoạn chiến hào của địch. Trong lúc chiến đấu, do phát triển vào sâu trong đội hình địch và tổ chiến đấu đã nhận lệnh chuyển hướng tác chiến nên chỉ có một mình đồng chí Phạm Văn Lái chiến đấu dũng cảm chặn đứng nhiều đợt tấn công của quân địch bảo vệ vững chắc mục tiêu. Sau đó, đồng chí Phạm Văn Lái bắt liên lạc được với một nhóm du kích và trực tiếp chỉ huy lực lượng này cùng tham gia phòng thủ trận địa vừa chiếm được để tạo bàn đạp tiến công cho bộ đội ta.

Cũng trong trận đánh này, khi đồng chí Phạm Văn Lái nhảy lên công sự truy kích địch đang bỏ chạy thì bị một mảnh đạn M79 cắt ngang tay trái, máu ra nhiều, các đồng chí du kích chạy lại băng bó vết thương cho anh. Thấy đội hình chiến đấu của ta chững lại, hàng chục tên địch quay lại tổ chức phản công, anh phân công mục tiêu cho các du kích, còn anh sử dụng lựu đạn đánh địch. Mấy tên địch ngã nhào, số còn lại không dám phản công nữa. Đợt phản kích của địch bị tổ của anh đánh bật, trận địa được giữ vững. Đến 11 giờ, đơn vị đến tiếp viện, cũng là lúc đồng chí Phạm Văn Lái kiệt sức và ngất đi. Đơn vị đưa anh về trạm phẫu trung đoàn. Kết quả sau hơn một ngày chiến đấu, đồng chí Phạm Văn Lái đã diệt 31 tên địch, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ mục tiêu, bảo vệ trận địa. Đồng chí đã nêu một tấm gương chiến đấu kiên cường, mưu trí, dũng cảm cho toàn đơn vị. Với thành tích xuất sắc góp phần vào chiến thắng Xuân Lộc, đồng chí Phạm Văn Lái được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất. Ngày 20-10-1976, đồng chí vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.

Khẩu súng AK của Anh hùng LLVT nhân dân Phạm Văn Lái tại Bảo tàng Quân đoàn 34. Ảnh tư liệu 

Khẩu súng AK cùng câu chuyện chiến công của Anh hùng LLVT nhân dân Phạm Văn Lái trên chiến trận Xuân Lộc ngày ấy, giờ được bảo quản, giữ gìn, trưng bày tại Bảo tàng Quân đoàn 34, như một chứng nhân lịch sử góp phần lưu giữ và giáo dục truyền thống nhằm khơi niềm tự hào, phấn đấu giành thành tích cao trong học tập huấn luyện của cán bộ, chiến sĩ của Quân đoàn 34.