Hô hấp ở trẻ: Những dấu hiệu cần lưu ý

Về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, bệnh lý đường hô hấp vẫn là "gánh nặng" lớn tại các khoa nhi và cấp cứu. Nhiều trẻ nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nặng chỉ sau vài ngày ho, sốt tưởng chừng đơn giản. Thường cha mẹ chỉ chú ý đến nhiệt độ khi trẻ sốt hoặc tiếng ho nhiều đờm. Nhưng trong chuyên ngành nhi khoa, nhịp thở là chỉ số nhạy nhất phản ánh tình trạng tổn thương, tắc nghẽn đường hô hấp dưới (phế quản, phổi, tiểu phế quản).

Khi vi sinh vật tấn công xuống đường hô hấp dưới gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản, diện tích trao đổi khí của phổi bị thu hẹp hoặc các phế quản nhỏ bị bít tắc. Để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, cơ thể trẻ bắt buộc phải phản ứng bằng cách tăng tần số thở. Đây chính là lý do thở nhanh được coi là dấu hiệu lâm sàng sớm cảnh báo viêm phổi.

Bác sĩ chăm sóc cho trẻ mắc bệnh hô hấp. Ảnh: suckhoedoisong.vn

Cha mẹ hãy vén áo trẻ, quan sát sự di chuyển của lồng ngực hoặc bụng và đếm trọn vẹn trong 1 phút khi trẻ nằm yên hoặc đang ngủ. Nếu đếm khi trẻ đang quấy khóc hoặc sốt cao, kết quả sẽ không chính xác. Khi phát hiện nhịp thở của trẻ tăng cao bất thường so với lứa tuổi, đó là lúc cần đưa trẻ đi khám ngay, thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà. Nếu thở nhanh là lời cảnh báo đầu tiên thì thở rút lõm lồng ngực là bằng chứng cho thấy trẻ đã bắt đầu rơi vào suy hô hấp.

Bên cạnh tổn thương hô hấp, tình trạng thiếu oxy kéo dài sẽ nhanh chóng ảnh hưởng đến toàn bộ các cơ quan sinh tồn. Cha mẹ cần chuyển trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu nguy cấp: Da trẻ tái nhợt, xuất hiện màu xanh tím rõ ở quanh môi, niêm mạc lưỡi hoặc các đầu ngón tay, ngón chân. Trẻ không còn quấy khóc, linh hoạt mà rơi vào trạng thái ly bì, lơ mơ, khó đánh thức; hoặc ngược lại là kích thích, vật vã liên tục do thiếu oxy não, thậm chí có trẻ xuất hiện co giật. Trẻ sơ sinh bỏ bú hoàn toàn, không thể nuốt; trẻ lớn nôn tất cả mọi thứ sau khi ăn hoặc không thể uống được nước. Trẻ xuất hiện các khoảng ngừng thở ngắn, thở ngắt quãng hoặc có tiếng thở rít thanh quản rõ ngay cả khi nằm yên.

Diễn tiến bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ thường rất nhanh nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng hướng. Để tránh những biến chứng đáng tiếc, cha mẹ cần chủ động quan sát: Mỗi khi trẻ có biểu hiện cảm cúm, ho, sốt, hãy duy trì thói quen đếm nhịp thở và quan sát lồng ngực trẻ 2-3 lần mỗi ngày. Tuyệt đối không tự mua kháng sinh, thuốc giảm ho, thuốc giãn phế quản hoặc thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định. Việc tự ý sử dụng thuốc giảm ho có thể làm ứ đọng đờm nhầy, khiến vi khuẩn phát triển mạnh hơn và che lấp các dấu hiệu chuyển nặng. Vệ sinh mũi thông thoáng bằng nước muối sinh lý, bảo đảm dinh dưỡng, cho trẻ uống đủ nước hoặc tăng cường bú mẹ để làm loãng đờm. Giữ không khí trong nhà thông thoáng và tuyệt đối không để trẻ hít phải khói thuốc lá-tác nhân hàng đầu làm suy giảm hàng rào bảo vệ đường hô hấp của trẻ. Gia đình cần chủ động cho trẻ tiêm phòng đầy đủ; các thành viên trong gia đình cũng cần tiêm phòng để góp phần phòng bệnh trong gia đình.