Về vấn đề này, bác sĩ Bùi Thị Thúy, Phụ trách khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng chia sẻ: Nước tăng lực được một số học sinh, sinh viên lựa chọn sử dụng để tỉnh táo khi ôn thi, học bài ban đêm hoặc tăng sức bền khi chơi thể thao. Tuy nhiên, cảm giác tỉnh táo sau khi uống không đồng nghĩa với việc cơ thể thực sự khỏe mạnh hơn. Caffeine - chất kích thích chính trong nhiều loại nước tăng lực có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hệ thần kinh và tim mạch của trẻ em, thanh thiếu niên.

Caffeine có trong cà phê, trà, chocolate, nước ngọt cola và nước tăng lực. Chất này ức chế tác dụng của adenosine, qua đó làm giảm cảm giác buồn ngủ và tăng tỉnh táo tạm thời.

Bác sĩ Bùi Thị Thúy, Phụ trách khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng tư vấn cho người dân.

Cụ thể, caffeine có thể gây ra một số tác động đối với sức khỏe trẻ em và thanh thiếu niên: Đối với giấc ngủ: Gây khó đi vào giấc ngủ, rút ngắn thời gian ngủ hoặc làm giảm chất lượng giấc ngủ; Đối với tim mạch: Có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh và tăng huyết áp tạm thời; Đối với hệ thần kinh và tâm lý: Gây bồn chồn, lo lắng, run tay, dễ cáu gắt; Đối với hệ tiêu hóa: Một số trẻ có thể xuất hiện triệu chứng buồn nôn hoặc khó chịu vùng bụng; Khi sử dụng thường xuyên: Cơ thể có thể hình thành tình trạng dung nạp caffeine, khiến người sử dụng cần lượng caffeine lớn hơn để đạt được tác dụng tương tự. Khi ngừng đột ngột, trẻ có thể gặp các triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi và buồn ngủ. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào lượng caffeine tiêu thụ, cân nặng, tình trạng sức khỏe và độ nhạy cảm của từng trẻ.

Uống nước tăng lực để học khuya: Lợi trước mắt, hại về lâu dài

Giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với quá trình củng cố trí nhớ, xử lý thông tin và phục hồi hoạt động của não bộ. Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, ngủ đủ giấc còn góp phần bảo đảm sự phát triển thể chất, tinh thần và khả năng học tập.

Việc uống nước tăng lực vào buổi chiều tối hoặc ban đêm có thể khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ, ngủ ít hơn và giảm chất lượng giấc ngủ. Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ dễ bị suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, xử lý thông tin và điều chỉnh cảm xúc.

Đáng lưu ý, việc sử dụng caffeine để chống buồn ngủ có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn: Thiếu ngủ khiến cơ thể mệt mỏi, trẻ tiếp tục sử dụng caffeine để duy trì tỉnh táo, từ đó lại khó ngủ và tiếp tục thiếu ngủ. Tình trạng này cần được hạn chế, đặc biệt trong giai đoạn học sinh phải duy trì cường độ học tập cao. Caffeine có thể giúp duy trì sự tỉnh táo trong vài giờ, nhưng không thể thay thế giấc ngủ và cũng không bảo đảm nâng cao hiệu quả học tập. Vì vậy, thay vì phụ thuộc vào nước tăng lực để thức khuya, học sinh cần xây dựng thời gian biểu học tập, nghỉ ngơi hợp lý.

Cần phân biệt nước tăng lực (energy drinks), thường chứa caffeine và chất kích thích khác, với nước uống thể thao (sports drinks), chủ yếu bổ sung nước, carbohydrate và điện giải. Khi vận động, đặc biệt trong thời tiết nóng, trẻ cần uống đủ nước và nghỉ ngơi phù hợp. Nước lọc là lựa chọn ưu tiên cho đa số hoạt động thể thao thông thường. Khi vận động kéo dài, cường độ cao, việc bổ sung carbohydrate và điện giải có thể được cân nhắc theo điều kiện thực tế; không dùng nước tăng lực để thay nước.

Nếu sau khi uống nước tăng lực trẻ mất ngủ kéo dài, hồi hộp, run tay hoặc lo âu rõ rệt, cần ngừng sử dụng và trao đổi với nhân viên y tế. Nếu xuất hiện đau ngực, ngất, khó thở, co giật hoặc nhịp tim bất thường rõ rệt, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Khuyến khích ngủ đủ: trẻ 6-12 tuổi khoảng 9-12 giờ/ngày; thanh thiếu niên 13-17 tuổi khoảng 8-10 giờ/ngày. Duy trì chế độ ăn cân đối, không bỏ bữa và uống đủ nước. Sắp xếp thời gian học, nghỉ ngơi hợp lý; hạn chế thức khuya. Ưu tiên nước lọc trong học tập và vận động thông thường. Hướng dẫn trẻ đọc nhãn sản phẩm, nhận biết caffeine và phân biệt nước tăng lực với nước uống thể thao.

Các thắc mắc về sức khỏe, mời bạn đọc gửi tới Chuyên mục “Bác sĩ của bạn”, Phòng biên tập Kinh tế-Xã hội-Nội chính, Báo Quân đội nhân dân, số 8 Lý Nam Đế, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Email: kinhte@qdnd.vn; kinhtebqd@gmail.com. Điện thoại: 0243.8456735.