Bác sĩ của bạn: Vì sao không ăn nhiều đồ ngọt nhưng vẫn mắc đái tháo đường thai kỳ?

Về vấn đề này, Thạc sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thu Huyền, Khoa khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng chia sẻ: Nhiều phụ nữ khi mang thai cho rằng chỉ cần hạn chế đồ ngọt là có thể phòng tránh được đái tháo đường thai kỳ. Tuy nhiên, đái tháo đường thai kỳ không đơn giản là hậu quả của việc ăn nhiều đường. Tình trạng này liên quan đến những thay đổi hormone khi mang thai, khả năng đáp ứng insulin của cơ thể và nhiều yếu tố nguy cơ khác. Hiểu đúng về bệnh sẽ giúp mẹ bầu chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát được đường huyết, bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Thạc sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thu Huyền, Khoa khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng tư vấn cho người đến khám.

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ trải qua nhiều thay đổi để đáp ứng nhu cầu phát triển của thai nhi. Nhau thai sản xuất các hormone giúp duy trì thai kỳ, nhưng một số hormone cũng làm giảm tác dụng của insulin. Insulin là hormone do tuyến tụy sản xuất, có nhiệm vụ giúp glucose (đường) từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi mang thai, các mô trong cơ thể có xu hướng giảm nhạy cảm với insulin, khiến glucose khó đi vào tế bào hơn và đường huyết dễ tăng lên.

Thông thường, tuyến tụy sẽ tăng sản xuất insulin để bù đắp cho sự thay đổi này. Tuy nhiên, nếu tuyến tụy không thể đáp ứng đủ nhu cầu, đường huyết sẽ tăng cao và dẫn đến đái tháo đường thai kỳ.

Như vậy, bệnh đái tháo đường thai kỳ không chỉ phụ thuộc vào lượng bánh kẹo hay đồ ngọt mà mẹ bầu tiêu thụ. Ngay cả người có chế độ ăn ít đồ ngọt vẫn có thể mắc bệnh do cơ thể không sản xuất đủ insulin để đáp ứng tình trạng đề kháng insulin khi mang thai.

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường thai kỳ?

Ngoài sự thay đổi hormone trong thai kỳ, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ bao gồm: Thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai. Lượng mỡ cơ thể dư thừa, đặc biệt là mỡ bụng, có thể làm tăng tình trạng đề kháng insulin. Khi mang thai, sự đề kháng insulin tăng thêm khiến cơ thể khó duy trì đường huyết bình thường.

Hoặc tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường. Phụ nữ có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường típ 2 có nguy cơ cao hơn do yếu tố di truyền kết hợp với lối sống và môi trường sống. Phụ nữ mang thai nếu đã mắc bệnh ở lần mang thai trước, nguy cơ tái mắc trong những lần mang thai sau sẽ tăng lên.

Do tiền sử sản khoa và chuyển hoá, phụ nữ từng sinh con có cân nặng lớn, có hội chứng buồng trứng đa nang hoặc có dấu hiệu rối loạn đường huyết trước khi mang thai cũng cần được chú ý đánh giá nguy cơ.

Tuy nhiên, không phải ai có những yếu tố trên cũng mắc bệnh và người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng vẫn có thể bị đái tháo đường thai kỳ. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào cân nặng, chế độ ăn hay tiền sử gia đình để kết luận mình có mắc bệnh hay không.

Ăn ít đồ ngọt đã đủ để phòng bệnh chưa?

Hạn chế thực phẩm nhiều đường là một phần quan trọng của chế độ ăn lành mạnh, nhưng không phải biện pháp duy nhất để phòng ngừa và kiểm soát đái tháo đường thai kỳ.

Một số mẹ bầu không ăn bánh kẹo, đồ ngọt nhưng vẫn tiêu thụ nhiều cơm trắng, bún, phở, bánh mì trắng hoặc các thực phẩm giàu tinh bột tinh chế. Những thực phẩm này sau khi tiêu hóa cũng được chuyển hóa thành glucose và có thể làm tăng đường huyết, đặc biệt khi khẩu phần quá lớn hoặc ăn không cân đối.

Điều này không có nghĩa là mẹ bầu phải kiêng cơm hay loại bỏ hoàn toàn tinh bột. Tinh bột vẫn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng trong thai kỳ. Vấn đề là lựa chọn thực phẩm phù hợp, điều chỉnh khẩu phần và phối hợp các nhóm chất dinh dưỡng hợp lý. Mẹ bầu nên ưu tiên gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên hạt khi phù hợp, ăn đa dạng rau xanh, bổ sung trái cây nguyên quả với khẩu phần thích hợp, đồng thời lựa chọn các nguồn đạm như cá, thịt nạc, trứng, đậu và các loại hạt. Nên hạn chế nước ngọt, trà sữa, nước ép thêm đường và các thực phẩm chứa nhiều đường tự do.

Bên cạnh đó, cần tránh nhịn ăn, bỏ bữa hoặc tự áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức để giữ cân. Trong thai kỳ, nhu cầu năng lượng và chất dinh dưỡng phải đáp ứng sự phát triển của thai nhi cũng như sức khỏe của người mẹ.

Bí quyết kiểm soát đường huyết cho mẹ bầu

Đái tháo đường thai kỳ hoàn toàn có thể kiểm soát được bằng một chế độ dinh dưỡng cân đối và lối sống khoa học. Ưu tiên tinh bột chuyển hóa chậm: Thay vì cơm trắng, bún trắng, có thể chuyển sang gạo lứt, yến mạch, bánh mì đen hoặc khoai lang luộc. Nhóm này giàu chất xơ, giúp đường được giải phóng từ từ vào máu, không gây tăng đường huyết đột ngột.

Áp dụng quy tắc "Ăn ngược": Trong bữa ăn, hãy ăn rau xanh và các món canh trước, tiếp theo là thịt, cá (chất đạm và chất béo tốt) và cơm, tinh bột để cuối cùng. Cách ăn này tạo ra một "lưới chắn" sinh học trong ruột, làm chậm quá trình hấp thu đường.

Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa lớn dễ làm quá tải hệ tiêu hóa, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ trong ngày (3 bữa chính, 2-3 bữa phụ như một ly sữa không đường, một ít các loại hạt óc chó, hạnh nhân hoặc một quả táo nhỏ).

Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ khoảng 15-20 phút sau bữa ăn chính là "liều thuốc" tự nhiên cực kỳ hiệu quả giúp cơ thể sử dụng đường dư thừa mà không cần đến thuốc.

Đái tháo đường thai kỳ không phải hoàn toàn lỗi do mẹ ăn uống vô độ hay "ăn nhiều đồ ngọt". Không ăn nhiều đồ ngọt không đồng nghĩa với việc chắc chắn không mắc đái tháo đường thai kỳ. Hãy khám thai đúng lịch, ăn uống cân đối, vận động phù hợp và kiểm tra đường huyết theo khuyến cáo. Chủ động phát hiện và kiểm soát bệnh chính là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe của mẹ và sự phát triển khỏe mạnh của em bé.