Chung tay phòng, chống bệnh lao - "kẻ giết người thầm lặng" - Bài 2: Khám sàng lọc lao định kỳ và miễn phí

Thành tựu nổi bật của Việt Nam

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác phòng chống lao, thể hiện qua việc ban hành nhiều chính sách và hành động cụ thể hỗ trợ công tác chống lao trên toàn quốc.

Về chính sách, đã xây dựng một khung pháp lý toàn diện và vững chắc cho công tác phòng chống bệnh lao. Nền tảng quan trọng được đặt ra từ Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm số 03/2007/QH12 và được cụ thể hóa qua Nghị quyết 20-NQ/TW về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đặc biệt, Quyết định số 374/QĐ-TTg ngày 17-3-2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng chống lao đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, tạo định hướng chiến lược dài hạn cho công tác này.

Nhân viên y tế Bệnh viện Phổi Trung ương theo dõi sức khỏe cho một bệnh nhân mắc lao. Ảnh: TTXVN

Bên cạnh đó, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản triển khai thực hiện như: Công điện 25/CĐ-TTg, ngày 25-3-2024 về việc tăng cường công tác phòng, chống bệnh lao và Quyết định số 1208/QĐ-TTg ngày 17-10-2024 về việc kiện toàn Ủy ban Quốc gia chấm dứt bệnh lao. Các văn bản chuyên môn như hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao (Quyết định số 162/QĐ-BYT ngày 19-1-2024); hướng dẫn triển khai hoạt động phát hiện bệnh lao gắn với các cơ sở khám chữa bệnh (Quyết định số 2627/QĐ-BYT ngày 5-9-2024)...

Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành ngày 9-9-2025 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, định hướng ngành y tế chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng đã tạo tiền đề thuận lợi cho việc triển khai hiệu quả công tác phòng chống bệnh lao, với việc lồng ghép khám phát hiện bệnh lao trong khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí hằng năm cho người dân.

Công văn số 1393/TTg-KGVX ngày 27-10-2025 của Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo về việc tăng cường công tác phòng, chống lao đã chỉ đạo sát sao các bộ, ngành, cơ quan Trung ương, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Bộ Y tế thực hiện các giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm soát lao, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030 tại Việt Nam.

Về chỉ đạo tổ chức thực hiện, Bộ Y tế đã ban hành Công văn số 1050/BYT-KCB ngày 13-2-2026 về việc tăng cường công tác phòng, chống lao, chỉ đạo cụ thể UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hiện thực hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW và Công văn số 1393/TTg-KGXX của thủ tướng Chính phủ trong 7 nhiệm vụ cụ thể nhằm đẩy mạnh công tác phòng, chống bệnh lao tại địa phương.

Mặc dù năm 2025 có sự thay đổi lớn trong việc tổ chức, sắp xếp lại bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động hệ thống y tế nói chung và hoạt động Chương trình Chống lao nói riêng trên toàn quốc, tuy nhiên, với sự nỗ lực của cả hệ thống và đội ngũ cán bộ y tế làm công tác phòng, chống lao, Chương trình Chống lao quốc gia (CTCLQG) đã triển khai hiệu quả các chỉ đạo từ Chính phủ và Bộ Y tế và đạt được kết quả tốt nhất từ trước đến nay với số bệnh nhân lao được phát hiện là hơn 119.000 ca bệnh (tăng khoảng 5% so với năm 2024), tỷ lệ bệnh nhân lao có bằng chứng vi khuẩn học 75% (tăng 3% so với năm 2024), tỷ lệ điều trị thành công đạt 90% (cao hơn tỷ lệ điều trị thành công trung bình trên toàn cầu là 88%).

Cán bộ y tế khám cho bệnh nhân lao. Ảnh: TTXVN

Phương hướng hoạt động năm 2026: Cần quyết tâm, quyết liệt

Hiện nay, công tác khám sàng lọc bệnh lao chưa được đưa vào trong danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ. Thực tế, tại Việt Nam, chỉ có khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh (theo điều tra dân số năm 2024), tổng số người có việc làm là khoảng 52 triệu người, tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng vẫn bị bỏ sót khám sàng lọc lao. Như vậy, số người không được khám sàng lọc bệnh lao ước tính chiếm khoảng 40-50% dân số hiện nay. Do vậy, CTCLQG đề xuất một số nội dung để các cấp, các ngành cùng vào cuộc, chung tay giải quyết bệnh lao ở Việt Nam như sau:

Một là, quyết tâm và quyết liệt thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân: “Từ năm 2026, người dân được khám sức khoẻ định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần”. CTCLQG đề xuất Bộ Y tế chỉ đạo lồng ghép khám sàng lọc lao trong nội dung khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần.

Hai là, thực hiện khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động phải có nội dung khám sàng lọc bệnh lao. CTCLQG xin đề xuất Bộ Y tế chỉ đạo bổ sung ô khám sàng lọc bệnh lao trong giấy khám sức khỏe và sổ khám sức khỏe định kỳ hằng năm (đề xuất điều chỉnh Thông tư số 32/2023/TT-BYT phần sàng lọc lao nằm trong danh mục khám sức khỏe định kỳ).

Ba là, để bảo đảm tất cả các bác sĩ khám bệnh có kiến thức đầy đủ về khám sàng lọc lao, CTCLQG đề xuất Bộ Y tế cập nhật quy định trong Thông tư số 32/2023/TT-BYT về cấp giấy phép hành nghề, chứng chỉ hành nghề cho các bác sĩ khám bệnh, cần có nội dung về kiểm soát bệnh lao.

Bốn là, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW: “Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít nhất một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu", CTCLQG đề xuất Ủy ban Quốc gia về chấm dứt bệnh lao chỉ đạo các bộ, ban, ngành, UBND tỉnh, thành phố xây dựng Bệnh viện phổi, Bệnh viện lao và bệnh phổi các tỉnh, thành phố trở thành bệnh viện cấp chuyên sâu của địa phương.

Năm là, về đào tạo, đưa nội dung về bệnh lao vào các chương trình đào tạo nhân lực y khoa. Bệnh viện Phổi Trung ương và CTCLQG đề xuất Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến của Bệnh viện Phổi Trung ương nhận nhiệm vụ đào tạo và cấp chứng chỉ về “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao” nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ chống lao các tuyến trên toàn quốc.

Điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh lao. Ảnh: TTXVN

Sáu là, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW: “Từ năm 2026, người dân được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế”, CTCLQG đề xuất có thông tin theo dõi về bệnh lao trong hồ sơ sổ sức khỏe điện tử.

Bảy là, lồng ghép sàng lọc lao và bệnh hô hấp, CTCLQG đề xuất Bộ Y tế ban hành quy trình triển khai khám sàng lọc lao, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản cho người dân tại trạm y tế cấp xã.

Bên cạnh đó, CTCLQG đề nghị Bộ Y tế chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh phải có trách nhiệm tiếp nhận khám, sàng lọc bệnh lao và lồng ghép trong khám chữa bệnh thường quy. Bộ Y tế ban hành thông tư quy định về chế độ báo cáo định kỳ hoạt động phòng, chống lao phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ủy ban Quốc gia về chấm dứt bệnh lao chỉ đạo các Bộ, ban ngành, UBND tỉnh/thành phố bảo đảm đủ kinh phí cho hoạt động khám sàng lọc phát hiện và điều trị bệnh lao.